«Άγριος Σπόρος»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Δρ. Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Άγριος Σπόρος» στο Θέατρο Μικρό Χορν και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Ο «Άγριος Σπόρος» του Γιάννη Τσίρου, ένα από τα πιο αιχμηρά και σημαντικά έργα της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας, επιστρέφει στο Θέατρο Μικρό Χορν σε σκηνοθεσία της Σοφίας Καραγιάννη, αποτυπώνοντας με κοφτή γλώσσα και σπαρακτική τρυφερότητα έναν κόσμο που υποτάσσει, ταξινομεί και αποκλείει τον αδύναμο. Σε ένα παρακμιακό επαρχιακό τοπίο, όπου η αγωνία της ύπαρξης προηγείται της εφαρμογής των νόμων και η ανυπακοή γίνεται καθημερινή πράξη επιβίωσης, μια μόνο μέρα σε μια ερημική παραλία —με φόντο μια παράνομη καντίνα και τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός νεαρού Γερμανού παραθεριστή— αρκεί για να πυροδοτήσει έναν αδυσώπητο μηχανισμό καχυποψίας, κοινωνικού αποκλεισμού και ηθικής καταδίκης, πριν ακόμη διατυπωθεί οποιαδήποτε κατηγορία.

Εννιά χρόνια παλεύω ρε Τάκη. Την χολή μου έφτυσα! Καλύτερη τύχη θα είχα αν ήμουν ξένος! – Σταύρος (Ηλίας Βαλάσης)
Αν ήσουν ξένος θα ήσουν πιο συνεπής! – Τάκης (Δημήτρης Μαμιός)

«Άγριος Σπόρος»: Άγριος τόπος, άγριος άνθρωπος!

Στον πυρήνα της παράστασης βρίσκεται ο Σταύρος (Ηλίας Βαλάσης), ένας άνθρωπος σκληρός, απότομος, αγροίκος, με μια παρουσία που δεν αφήνει χώρο για εύκολη συμπάθεια. Έχει μάθει να ζει μέσα στη δουλειά και στη σωματική κόπωση, να σφάζει ο ίδιος τα γουρούνια που αργότερα ψήνει και πουλά στην καντίνα του, να επιβιώνει με έναν τρόπο ζωής που δεν του επέτρεψε ποτέ να γνωρίσει κάτι διαφορετικό. Μεγάλωσε εκεί, έμεινε εκεί, και η ζωή του φαίνεται να έχει χαραχτεί οριστικά μέσα σε αυτή τη διαδρομή. Σκληροτράχηλος, όπως και ο τόπος εκεί, παλεύει χωρίς καμία στήριξη.

Μην αρχίσεις τα κρύα της μάνας σου! – Σταύρος
Πήρε και αυτή τηλέφωνο χτες. – Χαρούλα (Ανθή Σαββάκη)
Μπα; Την πήρε ο πόνος για την επαρχία; – Σταύρος
Ναι, λέει αν δεν αντέχω άλλο να πάω μαζί της στην Αθήνα.– Χαρούλα
Αν δεν αντέχεις; Και εσύ τι της είπες, ρε Χαρούλα;– Σταύρος
Τι να της πω, ρε Μπαμπά; Τι να της πω…; – Χαρούλα

Δεν αντέχει εύκολα ό,τι αλλάζει γύρω του. Ο κόσμος που έρχεται στο χωριό, οι ξένοι, οι νέες συνθήκες, όλα μοιάζουν να απειλούν τη δική του εύθραυστη ισορροπία. Δεν είναι μόνο οικονομικό το ζήτημα· είναι και η αίσθηση ότι ο τόπος του, όπως τον ήξερε, παύει να του ανήκει.

Ζει μόνος με την κόρη του, την Χαρούλα (Ανθή Σαββάκη), αφού η γυναίκα του τον έχει εγκαταλείψει. Η σχέση τους δεν έχει τρυφερότητα· υπάρχει αυστηρότητα, απόσταση, ένταση. Είναι σκληρός μαζί της, νευρικός, άνθρωπος που μοιάζει να μην ξέρει πώς να εκφράσει τίποτε πέρα από έλεγχο και επιβολή.

Ντρέπομαι που υπάρχω! Το καταλαβαίνεις; Μόνο στις μύγες είμαι δημοφιλής! – Χαρούλα
Για την ζωή μας παλεύουμε. Η δουλειά δεν είναι ντροπή! –Σταύρος
Είσαι σίγουρος; – Χαρούλα
Μέχρι χθες ήμουνα. –Σταύρος

Η εμφάνιση ενός τουρίστα, ο οποίος όμως δεν εμφανίζεται ποτέ στη σκηνή, διαταράσσει ακόμη περισσότερο αυτή την ήδη εύθραυστη ισορροπία. Ο ξένος γίνεται αμέσως σώμα ανεπιθύμητο, σχεδόν προκλητικό: η παρουσία του, η ελευθερία του, ακόμη και ο τρόπος που κινείται στον χώρο, προκαλούν δυσφορία. Το γεγονός ότι πλησιάζει την κόρη του Σταύρου λειτουργεί σαν ακόμη μεγαλύτερη απειλή. Και όταν ξαφνικά εξαφανίζεται, το έργο αρχίζει να μετακινεί το ενδιαφέρον από το εξωτερικό γεγονός στο εσωτερικό βάρος των προσώπων.

Σταδιακά αποκαλύπτονται στοιχεία που μεταφέρει στους δύο ένας αστυνομικός, ο Τάκης (Δημήτρης Μαμιός), και τα οποία δείχνουν πως ο τουρίστας δεν ήταν αποδεκτός για πολλούς λόγους. Όλοι μοιάζουν να έχουν κάτι να κρύψουν, αλλά τα βλέμματα στρέφονται κυρίως προς τον Σταύρο. Η νευρικότητά του, τα χρέη του, η δύσκολη συμπεριφορά του, το παρελθόν του, όλα λειτουργούν εναντίον του. Ακόμη και ο θεατής αρχίζει να αμφιβάλλει: μήπως πράγματι εκείνος μεσολάβησε στην εξαφάνιση;

Και όσο η υποψία μεγαλώνει, ο ήρωας μένει όλο και πιο μόνος απέναντι στους άλλους. Εκεί αρχίζει να γίνεται πιο σύνθετος: δεν είναι μόνο ο σκληρός άνθρωπος της επαρχίας, αλλά και ένας άνθρωπος που μοιάζει να έχει διαχειριστεί λάθος σχεδόν κάθε πλευρά της ζωής του, χωρίς ποτέ να πάψει να κουβαλά το βάρος της.

Κάνω τόσα χρόνια τα στραβά, μέχρι που στράβωσα εντελώς και δεν έβλεπα ποιος είσαι. Τώρα όμως σε βλέπω καθαρά για αυτό σε βλέπω έτσι! – Τάκης (Δημήτρης Μαμιός)

Το έργο αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για έναν επικίνδυνο ή για έναν βαθιά παρεξηγημένο άνθρωπο που δεν έμαθε ποτέ άλλον τρόπο να υπάρχει. Αλλά απαντά στο τι είναι ο Σταύρος… Ένας άγριος σπόρος, δεμένος με τον τόπο του, που ακόμη και αν ξεριζωθεί, δεν ξεραίνεται…

Δεν αντέχουμε άλλο! – Χαρούλα
Αντέχουμε, ρε! – Σταύρος

Ο Ηλίας Βαλάσης αποδίδει τον κεντρικό ήρωα, με ένταση και σωματική αμεσότητα, δίνοντας σε αυτόν τον άνθρωπο όλη τη σκληρότητα, την αγριάδα και την αδεξιότητα που κουβαλά. Είναι ένας χαρακτήρας τραχύς, συχνά απωθητικός, με χρέη που τον πνίγουν και με μια ζωή που μοιάζει να στενεύει διαρκώς γύρω του. Η ερμηνεία του δεν επιχειρεί να τον εξωραΐσει· αντίθετα, αφήνει να φανεί η νευρικότητα, η πίεση και η αδυναμία ενός ανθρώπου που δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί όσα τον ξεπερνούν. Είναι ο χαρακτήρας του αυτό που δείχνει;

Ο Δημήτρης Μαμιός, είναι ο αστυνομικός, και λειτουργεί ως πρόσωπο που γνωρίζει καλά τις μικρές και μεγάλες ατασθαλίες του ήρωα, επιλέγοντας για καιρό να τις παραβλέπει. Η παρουσία του φωτίζει αυτή τη γκρίζα περιοχή των σχέσεων σε μικρές κοινωνίες, όπου η ανοχή, η γνωριμία και η σιωπή συχνά λειτουργούν παράλληλα με τον νόμο. Μέχρι που όλα αλλάζουν…

Η Ανθή Σαββάκη, γίνεται το μοναδικό πρόσωπο που παραμένει πραγματικά δίπλα του. Η παρουσία της δίνει στο έργο μια διαφορετική ευαισθησία, καθώς μέσα από τη σιωπή, το βλέμμα και τη στάση του σώματος αποτυπώνεται μια σχέση δύσκολη αλλά ουσιαστική, όπου η εγγύτητα συνυπάρχει με την ένταση. Πόσο ευθύνεται η ίδια για την εξαφάνιση του ξένου;

Η θάλασσα το πρωί είναι όμορφη. Την κοιτάς και σου ‘ρχεται να πιείς. Αν όμως την πιείς θα ξεράσεις. Δεν είναι αυτό που δείχνει. Όπως και οι άνθρωποι. Κάποια στιγμή ξερνάς και με αυτούς! – Χαρούλα

Το κείμενο του Γιάννη Τσίρου είναι σκληρό, επίκαιρο και βαθιά ανθρώπινο. Χωρίς να δίνει εύκολες απαντήσεις, οδηγεί τον θεατή να αναρωτηθεί πόσο γρήγορα διαμορφώνουμε κρίση για τους άλλους, ιδιαίτερα όταν η εικόνα τους φαίνεται από την αρχή επιβαρυμένη.

Με τα ψέματα ζούμε, κορίτσι μου. Αν λέγαμε την αλήθεια θα είχαμε αφανιστεί! – Σταύρος

Η σκηνοθεσία της Σοφίας Καραγιάννη έχει ένταση και κίνηση, δημιουργώντας έναν σκηνικό χώρο που διαρκώς μεταβάλλεται. Οι ηθοποιοί κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον που συχνά δίνει την αίσθηση παραθαλάσσιου τοπίου, σαν ο χώρος να μετακινείται μαζί με την αστάθεια των προσώπων.

Η πρωτότυπη μουσική και ο σχεδιασμός ήχου του Νικόλα Καζάζη ενισχύουν αυτή την ατμόσφαιρα χωρίς να υπερβάλλουν, λειτουργώντας οργανικά μέσα στην εξέλιξη της δράσης.

Να βάλεις κάτι καθαρό! […] Έχει σημασία πως σε βλέπει ο άλλος! […] Σιγά μην τους φοβηθούμε, μωρέ! Σιγά μην τους φοβηθούμε!– Χαρούλα

Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Γεωργίας Μπούρδα παραμένουν ακριβή και συνεπή με το περιβάλλον και τους χαρακτήρες, χτίζοντας έναν κόσμο αναγνωρίσιμο και απολύτως πειστικό.

Οι φωτισμοί της Βασιλική Γώγου ακολουθούν με ευαισθησία τις μετατοπίσεις της έντασης, ενώ η κίνηση από τη Μαργαρίτα Τρίκκα ξεχωρίζει ιδιαίτερα, καθώς κάνει το σώμα να λειτουργεί σαν συνέχεια του ανείπωτου.

Συνολικά η παράσταση «Άγριος Σπόρος» είναι ένα έργο που δεν προσφέρεται για εύκολες ταυτίσεις ούτε για βιαστικά συμπεράσματα. Αντίθετα, φέρνει τον θεατή μπροστά στην αμηχανία της κρίσης και στη δυσκολία να κατανοήσει πλήρως έναν άνθρωπο σαν τον Σταύρο. Ο Σταύρος δεν ζητά συγχώρεση ούτε διεκδικεί συμπάθεια· υπάρχει όπως είναι, κουβαλώντας τις αντιφάσεις, τα λάθη και το βάρος της ζωής του. Και ίσως εκεί βρίσκεται η δύναμη της παράστασης: στο ότι δεν επιχειρεί να εξηγήσει τα πάντα, αλλά να τα εκθέσει. Αφήνει τον θεατή να αποφασίσει όχι μόνο για τους ήρωες, αλλά και για τα όρια της δικής του ανοχής

Ένα καβούκι στις πλάτες μας ήταν αυτή η καντίνα! – Χαρούλα

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Ταυτότητα παράστασης
«ΑΓΡΙΟΣ ΣΠΟΡΟΣ»

Συγγραφέας: Γιάννης Τσίρος
Σκηνοθεσία: Σοφία Καραγιάννη       
Σκηνικά/Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα
Σχεδιασμός Φωτισμών: Βασιλική Γώγου
Σχεδιασμός Ήχου Μουσική: Νικόλας Καζάζης
Κίνηση: Μαργαρίτα Τρίκκα 
Βοηθός Σκηνοθέτη: Σοφία Χατζηευθυμιάδη
Βοηθός Σκηνογράφου: Ηρώ Παρδαβέλλα
Φωτογραφίες παράστασης: Γιώργος Καλφαμανώλης
Σύμβουλος Επικοινωνίας& Καλλιτεχνικού Σχεδιασμού :  Ελίνα Λαζαρίδου, lazaridou@a-th.gr
Τμήμα Επικοινωνίας: Όλγα Κομνηνού okomninou@a-th.gr & Ιωάννα Ζωζέφα Πέγκου, izpegkou@a-th.gr
Δημόσιες Σχέσεις: Μαργαρίτα Μαρμαρά mmarmara@dpgroup.gr
Ερμηνεία (αλφαβητικά): Ηλίας Βαλάσης, Δημήτρης Μαμιός, Ανθή Σαββάκη
Παραγωγή: STAGES NETWORK ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΕ

Πηγή: Allaboutarts.gr