Αλεξάνδρα Γαϊδατζή: «Οι Βάκχες είναι επίκαιρες σήμερα […] Το έργο παραμένει διαχρονικό και μιλάει για αξίες οικουμενικές»

Με αφορμή την παράσταση «Βάκχες», που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο στις 11 και 12 Ιουλίου και συνεχίζει την πορεία της με μια μεγάλη περιοδεία σε Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με την Αλεξάνδρα Γαϊδατζή, η οποία συμμετέχει στον Χορό των Βακχών.

Διαβάστε επίσης: «Βάκχες» | Επίδαυρος: Κριτική Παράστασης

Σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου δημιουργού Javor Gardev και με την ιδιαίτερη συμμετοχή του διεθνούς φήμης βρετανικού συγκροτήματος The Tiger Lillies, η παράσταση προσεγγίζει το εμβληματικό έργο του Ευριπίδη μέσα από μια σύγχρονη και τολμηρή σκηνική ματιά, συνδυάζοντας τη δύναμη του αρχαίου μύθου με μια ιδιαίτερη μουσική και θεατρική γλώσσα. Με αφορμή, λοιπόν, τη φετινή θεατρική εμπειρία, συζητήσαμε με την Αλεξάνδρα Γαϊδατζή εφ’ όλης της ύλης για την παράσταση, τη συνεργασία και την εμπειρία της συμμετοχής στον Χορό των Βακχών, αλλά και για την προσωπική της καλλιτεχνική διαδρομή, τις αναζητήσεις και τις προκλήσεις που συνοδεύουν τη ζωή πάνω στη σκηνή.

Οι «Βάκχες» είναι μια συμπαραγωγή που ενώνει το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το Εθνικό Θέατρο της Βουλγαρίας και τη μουσική των Tiger Lillies. Πώς βίωσες αυτή τη συνάντηση διαφορετικών πολιτισμών και καλλιτεχνικών προσεγγίσεων;

Βιώνω μια σπουδαία εμπειρία. Είναι μια πολύ σημαντική παραγωγή, ένα πάντρεμα πολιτισμών, λαών και τεχνών. Πραγματικά είμαι πολύ τυχερή και ευγνώμων που βρίσκομαι σε αυτή τη δουλειά. Αποτελεί σπουδαίο «σχολείο» για κάθε ηθοποιό. Ο συνδυασμός του αρχαίου αυτού κειμένου με την απαιτητική αγγλική γλώσσα, η ευρηματική μάτια και πρωτοποριακή σκηνοθετική προσέγγιση του Javor, που εκτιμώ και θαυμάζω πολύ, η μουσική πανδαισία των Tiger Lillies, οι εξαιρετικοί Έλληνες και Βούλγαροι ηθοποιοί που πρωταγωνιστούν και είναι τιμή μου να δουλεύω μαζί τους και η συμμετοχή μου στον Χορό την Βακχών, έναν από τους σημαντικότερους χορούς στα αρχαία ελληνικά έργα, αποτελούν μια κορυφαία συνεργασία που με κάνει ευτυχισμένη και καλλιτεχνικά πλήρη.

Η παράσταση παρουσιάζεται στα αγγλικά. Τι απαιτεί αυτό από έναν Έλληνα ηθοποιό που καλείται να ερμηνεύσει ένα από τα σημαντικότερα έργα της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας σε μια ξένη γλώσσα;

Ήταν μια ιδιαίτερη και απαιτητική συνθήκη το να παρουσιαστεί το συγκεκριμένο έργο στα αγγλικά. Αυτό απαιτούσε εξαρχής αφοσίωση, πολύ διάβασμα, άψογη εξοικείωση με την γλώσσα από τον ηθοποιό. Και αυτό κάναμε. Στην αρχή αποτελούσε μια αντικειμενική δυσκολία αλλά πραγματικά φτάσαμε στο σημείο να μην σκεφτόμαστε ότι είναι σε μία άλλη γλώσσα, ούτε ότι αυτό είναι ιδιαίτερο. Η επιλογή της αγγλικής γλώσσας σε αυτή τη παράσταση εξυψώνει και το πάντρεμα λαών και πολιτισμών. Σε συνδυασμό με τη μουσική και τις ραψωδίες των Τiger Lillies, η αγγλική γλώσσα ταιριάζει απόλυτα και δίνει ένα ξεχωριστό ύφος στη παράσταση.   

Είσαι μέλος του Χορού, που στις «Βάκχες» δεν αποτελεί απλώς σχολιαστή των γεγονότων αλλά μια ζωντανή, συλλογική δύναμη. Πώς χτίζεται αυτή η αίσθηση του «ενός σώματος» στις πρόβες;

Ο χορός των Βακχών έχει κυρίαρχο ρόλο στο έργο μας. Ο χορός αποτελεί την κεντρική δύναμη και ορίζει την πορεία των γεγονότων! Χρειάστηκε αρκετή δουλειά στις πρόβες για γίνει ο χορός «ένα σώμα», εμείς άλλωστε όπως είδατε μιλάμε ταυτόχρονα όλες μαζί. Η αίσθηση του «ενός σώματος» χτίζεται όταν απαλλάσσεσαι από το «εγώ», ακολουθείς και εντάσσεσαι στον ρυθμό και στον παλμό, με αποτέλεσμα να υπάρξει ο συγχρονισμός και να γίνουμε όλες ένα σώμα ως Μαινάδες. Ήταν απαιτητικές οι πρόβες καθώς χρειάστηκε να μάθουμε και τα στάσιμα, τις μελωδίες τους, τον ρυθμό, τα μοτίβα που χτυπάμε στα κρουστά όργανα που κρατάμε, σε συνδυασμό με τον λόγο, να είναι καθαρός, με σωστή αγγλική προφορά και να ακούγεται συγχρονισμένα από όλες μας.   

Πώς ήταν η συνεργασία με τους Βούλγαρους ηθοποιούς; Ανακαλύψατε διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης της υποκριτικής ή τελικά η θεατρική γλώσσα αποδείχθηκε κοινή;

Στην αρχή είχαμε την ανάγκη και την επιθυμία να γνωρίσουμε ο ένας τον άλλον. Ήταν μικρό το χρονικό διάστημα των προβών, οπότε όλα έγιναν ταχύτατα.  Εννοείται υπάρχουν διαφορετικές καταβολές και αλλά ερεθίσματα αλλά πιστεύω πως ναι η θεατρική γλώσσα, το αρχαίο δράμα, το πάθος μας για αυτό που κάνουμε απέδειξε πως είμαστε στην ίδια γραμμή και έχουμε κοινούς σκοπούς. Νιώθω ότι μάθαμε και κατανοήσαμε πολλά ο ένας από τον άλλον. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία να δουλεύεις και με συναδέλφους από το εξωτερικό! Ανοίγει άλλους ορίζοντες. 

Παρακολουθήσαμε τις «Βάκχες» στην πρεμιέρα τους στην Επίδαυρο. Πώς ήταν για σένα αυτή η πρώτη επαφή με έναν τόσο εμβληματικό χώρο και με την ευθύνη μιας πρεμιέρας εκεί;

Ήταν μοναδική, ανατριχιαστική εμπειρία. Ένα δέος και ένα αίσθημα ιερού κυριαρχούσε μέσα μου σε όλη τη διάρκεια και της πρεμιέρας και της επόμενης παράστασης μας εκεί. Δεν υπάρχει κάτι σπουδαιότερο για έναν ηθοποιό, από το να παίξει στην Επίδαυρο. Είμαι πάρα πολύ ευγνώμων, τυχερή και ευτυχισμένη  που μου συνέβη αυτό τόσο σύντομα… Το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου πέρα από τη κορυφή και το μεγαλύτερο κατόρθωμα για κάθε ηθοποιό, είναι το ύψιστο κομμάτι του πολιτισμού μας.

Οι Tiger Lillies έχουν μια ιδιαίτερη σκηνική και μουσική ταυτότητα. Πώς επηρεάζει η ζωντανή παρουσία τους τον ρυθμό, την ενέργεια και τη συγκέντρωσή σας πάνω στη σκηνή;

Οι Tiger Lillies πράγματι έχουν ένα πολύ μοναδικό και ιδιαίτερο χαρακτήρα ως συγκρότημα. Είναι εξαιρετικοί. Γεμάτοι δύναμη, τρέλα, χιούμορ και η μουσική τους δένει απόλυτα με το έργο και την σκηνοθετική προσέγγιση του  Javor. Νιώθω πως είναι σαν σχολιαστές του δράματος, συμμετέχουν με τη μουσική τους στην εξέλιξη των γεγονότων και λειτουργούν συνδυαστικά με εμάς, ως μέρος του χορού. Μας δίνει πολύ ενέργεια ο ρυθμός και η μελωδία που ξεκινάει από εκείνους και ζωντανεύει ακόμα πιο πολύ, η παρουσία μας στο έργο. 

Όταν συνυπάρχουν τρεις διαφορετικοί καλλιτεχνικοί κόσμοι –η αρχαία τραγωδία, Έλληνες και Βούλγαροι ηθοποιοί και η μουσική των Tiger Lillies– ποιο ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα ώστε να δημιουργηθεί μια ενιαία παράσταση;

Το μεγαλύτερο στοίχημα ήταν να δοθεί η απαραίτητη προσοχή και ο σεβασμός απέναντι στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Κάτι που συνέβη εξ αρχής γιατί ο Javor, σκηνοθέτησε σεβόμενος την ιερότητα του κειμένου και κρατώντας την υπόθεση όπως πρέπει.  Η συνεργασία Ελλήνων και Βουλγάρων ηθοποιών, οι Tiger Lillies και η αγγλική γλώσσα αποτελεί έναν καλλιτεχνικό συνδυασμό που χρειάστηκε δραματουργική ανάλυση, πρόβες και αρκετή δουλειά για να δημιουργηθεί κάτι ενιαίο και πιστό στην αρχαία τραγωδία. Από αυτά που ακούω από τον κόσμο, που φεύγει ενθουσιασμένος από τη παράσταση, έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε μια ενδιαφέρουσα παράσταση αξιώσεων που παρασύρει και εξυψώνει την έννοια του αρχαίου δράματος με μια διαφορετική ματιά…

Μετά το «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν», συμμετέχεις ξανά σε μια παράσταση που βασίζεται στη δύναμη του συνόλου. Τι σε ελκύει σε τέτοιες παραγωγές και τι σου έχουν διδάξει για την υποκριτική;

Η έννοια και τα ιδεώδη του θεάτρου αφορούν το σύνολο έτσι κι αλλιώς. Το θέατρο αποτελεί μια συλλογική δουλειά, μια δουλειά συνόλου. Είχα τη χαρά και τη τύχη στα πρώτα μου βήματα στη δουλειά, να βρεθώ σε εξαιρετικές δουλειές με υπέροχους συντελεστές. Πράγματι και στο «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» που βρισκόμουν τον χειμώνα σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά στο θέατρο Εν Αθήναις, και τώρα στις «Βάκχες» καταλαβαίνω πόσο σημαντική είναι η έννοια της ομάδας και του συνόλου. Ότι ο ένας είναι για τον άλλον και λειτουργούμε ως ένα σώμα με κοινό σκοπό. Αυτό συμβαίνει και τώρα με τα υπόλοιπα κορίτσια του χορού των Βακχών, είμαστε σαν μια ομάδα, μια δουλειά με επίκεντρο την έννοια του «μαζί». Είναι σπουδαίο αυτό και με εξελίσσει και ως ηθοποιό αλλά και ως άνθρωπο! 

 Οι «Βάκχες» μιλούν για την έκσταση, την ελευθερία, αλλά και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη συλλογική εμπειρία και τη μαζική παραφορά. Πόσο επίκαιρα νιώθεις ότι ηχούν αυτά τα θέματα σήμερα;

Νομίζω ότι αρκετές φορές οι νέοι κυρίως, που βάλλονται σήμερα από παντού, εκδηλώνουν μαζικά βίαια την αντίδραση τους και μάλιστα με αφορμές που στη πραγματικότητα δεν σχετίζονται άμεσα με τα προβλήματά τους. Η συλλογική αντίδραση όμως, και η δράση τους πρέπει να έχει στόχους και να γίνεται οργανωμένα χωρίς χρήση βίας. Τα όρια είναι ρευστά, για αυτό ειδικότερα στην εκπαίδευση, πρέπει να ενισχυθούν οι τέχνες, το θέατρο, η ρητορική, που βοηθούν στη εκτόνωση, στη διαπαιδαγώγηση και στη αποτροπή βίαιων συμπεριφέρων χωρίς αιτία.

Υπήρξε κάποια στιγμή στις πρόβες που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι το έργο του Ευριπίδη ή τον ρόλο του Χορού μέσα σε αυτό;

Σίγουρα μέσα από τις πρόβες και από την μελέτη του κειμένου, κατανόησα ακόμα περισσότερο τα βασικά ιδεώδη του έργου του Ευριπίδη. Ο ρόλος του χορού στο έργο και στην σκηνοθετική προσέγγιση του Javor, έχει ύψιστη σημασία. Ο συλλογικός τρόπος που δρα, σαν ένα σώμα, μια φωνή και οι στιγμές που επεμβαίνει για να οδηγήσει την πορεία των γεγονότων, θεωρώ πως είναι από τις πιο ξεχωριστές δράσεις του έργου. Είναι άλλωστε ένας από τους πιο σημαντικούς χορούς αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Οι «Βάκχες» είναι επίκαιρες σήμερα. Τα παιχνίδια εξουσίας, η συλλογική δράση και η πιστή αφοσίωση σε ανθρώπους και καταστάσεις, μας θυμίζουν την σύγχρονη πραγματικότητα με διαφορετικές αναφορές και συνθήκες.

Η παράσταση φέρνει κοντά έναν αρχαίο ελληνικό μύθο, Έλληνες και Βούλγαρους ηθοποιούς, τους Tiger Lillies και την αγγλική γλώσσα. Τι πιστεύεις ότι κάνει τις «Βάκχες» να παραμένουν διαχρονικές και αναγνωρίσιμες, ανεξάρτητα από τη γλώσσα ή τη χώρα όπου παρουσιάζονται;

Αυτό που ζούμε με τις «Βάκχες» στη παράσταση αυτή είναι κάτι μοναδικό: έχουν συνδεθεί λαοί, πολιτισμοί, χώρες, γλώσσες, άνθρωποι και κοινά «πιστεύω». Το έργο παραμένει διαχρονικό και μιλάει για αξίες οικουμενικές. Ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη μουσική, την εθνικότητα των ηθοποιών και των θεατών, το έργο έχει γραφτεί έτσι ώστε, να μας αφορά όλους. Ο Ευριπίδης, μέγιστος του είδους του, κατάφερε με τα έργα του να μιλάει άμεσα και αυθεντικά, να θέτει ερωτήματα για αξίες και ανθρώπους σε κάθε εποχή. Υπάρχουν σύγχρονες Βάκχες, σημερινός Διόνυσος και Πενθέας με άλλον τρόπο και διαφορετικά ζητούμενα στην καθημερινότητα μας. Για αυτό αυτά τα έργα θα είναι πάντα ειλικρινή και διαχρονικά. Πάντοτε τα αρχαία ελληνικά κείμενα, επηρεάζουν και υπενθυμίζουν τις ανώτατες ανθρώπινες αξίες. 

Έπειτα από αυτή την εμπειρία, υπάρχει κάτι που αισθάνεσαι ότι άλλαξε μέσα σου ως ηθοποιό ή ακόμη και ως θεατή του αρχαίου δράματος;

Είναι μια σπουδαία εμπειρία, ύψιστη για έναν ηθοποιό. Βιώνοντας την εμπειρία του αρχαίου αυτού δράματος, κατανοώντας την φύση αυτού του κείμενου και την βαρύτητα των εννοιών του, σίγουρα αισθάνομαι ακόμα πιο τυχερή που ήρθα σε επαφή με αυτό και μπόρεσα να το προσεγγίσω μέσα από τον ρόλο μας στον Χορό των Βακχών. Μετά από αυτή τη παράσταση, αισθάνομαι ακόμα σπουδαιότερη και μεγαλύτερη την αξία του αρχαίου ελληνικού δράματος και της παρακαταθήκης που έχουμε, ως λαός, πολιτιστικά και ιστορικά.

Μετά από αυτή την παράσταση, τι θα πάρεις μαζί σου στις επόμενες δουλειές σου ως ηθοποιός;

Όλο αυτό το ταξίδι, οι άνθρωποι, οι συνεργάτες, τα ταξίδια, τα διαφορετικά μέρη, οι διαφορετικές γλώσσες, οι πρόβες μας, η Βουλγαρία, οι Tiger Lillies, η ιερότητα του αρχαίου κειμένου του Ευριπίδη, η γνωριμία μου με τόσο άξιους συναδέρφους και επαγγελματίες ανθρώπους του χώρου, η κοινή φλόγα όλων μας για αυτή τη ξεχωριστή δουλειά, το πάθος. Η θεατρική αυτή «βακχεία» και η πρώτη μου Επίδαυρος είναι φυλαχτό για μένα, για την συνέχεια της πορείας μου. Νιώθω παντοτινά ευλογημένη για αυτή την εμπειρία.

Ευχαριστούμε θερμά την ηθοποιό και θεατρολόγο, Αλεξάνδρα Γαϊδατζή, για την τόσο όμορφη συζήτηση. Επόμενος σταθμός της περιοδείας της παράστασης «Βάκχες» την Τετάρτη 26 Αυγούστου στην Αρχαία Ολυμπία και στο Θέατρο Φλόκα.

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ

«Βάκχες»: Πληροφορίες παράστασης

Oι Βάκχες, έρχονται στην ελληνική θεατρική πραγματικότητα, σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου δημιουργού Γιάβορ Γκάρντεφ, με την ειδική συμμετοχή του διεθνούς φήμης βρετανικού συγκροτήματος, The Tiger Lillies, οι οποίοι όχι μόνον υπογράφουν τη μουσική αλλά και ερμηνεύουν ζωντανά επί σκηνής, συμμετέχοντας ταυτόχρονα στη δράση του έργου. Η παράσταση είναι μια σημαντική συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με το Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» και με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ), με τη σκηνοθετική υπογραφή του Γιάβορ Γκάρντεφ και τη συμμετοχή ενός μεικτού θιάσου Ελλήνων και Βούλγαρων ηθοποιών μεταξύ των οποίων ο διεθνούς ακτινοβολίας γερμανοβούλγαρος ηθοποιός Σάμουελ Φίντζι και η Λουκία Μιχαλοπούλου.

Στις Βάκχες του Γκάρντεφ τίθεται ένα καίριο ερώτημα σχετικά με την ανοχή της κοινωνίας στην αποσταθεροποίηση. Πώς μεταβολίζεται στον συλλογικό οργανισμό το συμβάν –διανοητικά, ψυχικά, πολιτικά– πριν μετατραπεί σε τραύμα; Το έργο λειτουργεί ως αναμέτρηση με τα όρια της ευταξίας, δοκιμάζοντας την αντοχή κανόνων και θεσμών. Στον Ευριπίδη, η διονυσιακή μανία δεν είναι μια αθώα γιορτή αλλά δοκιμασία της ίδιας της ιδέας του πολιτισμού, που ωθεί στα άκρα τη διατήρηση του ελέγχου, των ηθών/εθών, των νόμων και της αυτό-εικόνας μας.

Η παράσταση παρουσιάζεται στην αγγλική γλώσσα, με ελληνικούς υπέρτιτλους.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Με την ειδική συμμετοχή των The Tiger Lillies
Μετάφραση στα Αγγλικά: Robin Robertson
Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά (Υπέρτιτλοι): Θεόδωρος Στεφανόπουλος
Μετάφραση στα Βουλγαρικά (Υπέρτιτλοι): Doroteya Tabakova
Θεατρική διασκευή: Ιωάννα Ρεμεδιάκη και Javor Gardev
Ιδέα και σκηνοθεσία: Javor Gardev
Μουσική και στίχοι Ραψωδιών: Martyn Jacques (Copyright and publishing Misery Guts Music Ltd., 2026)
Σκηνικά: Nikola Toromanov
Κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη
Χορογραφία: Uršula Teržan
Φωνητική διδασκαλία Χορού: Kalin Nikolov
Σχεδιασμός φωτισμών: Στέλλα Κάλτσου
Δραματουργία: Ιωάννα Ρεμεδιάκη και Pavlina Doublekova
Διδασκαλία αγγλικού λόγου: Nathan Cooper και Mark Modzelewski
Βοηθός σκηνοθέτη και χειρισμός υπερτίτλων: Lyuba Todorova
Σύμβουλος σκηνοθέτη: Valleri Robinson
Stage Manager: Bogdan Dimitrov
Δεύτερη βοηθός σκηνοθέτη: Elena Kostova
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Διαφήμιση: Renegade Media
Γραφιστικός Σχεδιασμός: Μαύρα Γίδια – Τeodora Simova
Make up: Όλγα Φαλέι
Κομμώσεις: Θωμάς Γαλαζούλας
Επικοινωνία – Δημόσιες σχέσεις: ART WAYS Δήμητρα Παπαδοπούλου
Οργάνωση – εκτέλεση περιοδείας: ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΕΡΓΑ

Ραψωδοί (The Tiger Lillies)
Μεσαίος — Martyn Jacques
Aιθέριος — Adrian Stout
Χθόνιος — Budi Butenop

Διανομή
Διόνυσος — Leonid Yovchev
Κάδμος — Αλέξανδρος Μυλωνάς
Τειρεσίας — Samuel Finzi
Αγαύη — Λουκία Μιχαλοπούλου
Πενθέας — Mιχαήλ Ταμπακάκης
Υπηρέτης — Ivan Nikolov
Πρώτος Αγγελιαφόρος — Ivan Yurukov
Δεύτερος Αγγελιαφόρος — Martin Dimitrov

Χορός των Βακχών — Νεφέλη Ανθοπούλου, Aλεξάνδα Γαϊδατζή, Ξένια Γραμματικού, Ευθυμία Δανιηλίδου, Ζωή Ευθυμίου, Ελένη Θυμιοπούλου, Αγγελική Κιντώνη, Πολυξένη Σπυροπούλου, Δανάη Σταματοπούλου, Nadya Keranova, Kremena Slavcheva, Alexandra Svilenova

• Συμπαραγωγή Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου – Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Πηγή: Allaboutarts.gr