«Ανδρομάχη» του Ευριπίδη: Κριτική παράστασης

✒️ Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Ανδρομάχη» του Ευριπίδη στο Θέατρο Πέτρας και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας μέσα από την παρακάτω ανασκόπηση.

Η Μαρία Πρωτόπαππα κάνει το σκηνοθετικό της ντεμπούτο με την «Ανδρομάχη» του Ευριπίδη, σε μετάφραση Γ. Β. Τσοκόπουλου. Η παράσταση παρουσιάστηκε αρχικά στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου εγκαινιάζοντας έτσι μια μεγάλη καλοκαιρινή περιοδεία. Στο πλευρό της στέκεται ένα δυναμικό καστ: ο Αργύρης Ξάφης ως Ανδρομάχη, ο Τάσος Λέκκας ως Ερμιόνη, ο Γιάννης Νταλιάνης ως Μενέλαος, ο Δημήτρης Πιατάς ως Πηλέας και η Στέλλα Γκίκα ως Θέτιδα, ενώ τον Χορό συγκροτούν οι Δημήτρης Γεωργιάδης, Δημήτρης Μαμιός, Κωνσταντίνος Πασσάς, Γιώργος Φασουλάς, Γιάννης Μάνθος και Νώντας Δαμόπουλος. Πρόκειται για μια σκηνική ανάγνωση που φωτίζει διαχρονικά ερωτήματα γύρω από τον πόλεμο, τις ανθρώπινες επιλογές και τις κοινωνικές τους προεκτάσεις.

Στην ελληνική επαρχία, στο Θετίδειον της Φθιώτιδας, ο οίκος του Νεοπτόλεμου γίνεται σκηνή μιας σφοδρής σύγκρουσης ανάμεσα στην Ανδρομάχη, χήρα του Έκτορα και σκλάβα του, και την Ερμιόνη, σύζυγό του, που την κατηγορεί με φθόνο και μίσος. Ο Μενέλαος, πατέρας της Ερμιόνης, φτάνει στην ακραία πράξη να διατάξει τον θάνατο του παιδιού της Ανδρομάχης, ενώ ο ίδιος ο Νεοπτόλεμος, ανίκανος να σταθεί ως πατέρας και ηγέτης, αναζητά λύση στους Δελφούς, όπου τον περιμένει η δική του τιμωρία. Ο Ευριπίδης, μέσα από αυτή την αντιστροφή της ηρωικής αφήγησης, αποκαλύπτει τη φθορά, την αλαζονεία και την κατάρρευση των αξιών, με τον χορό να ενσαρκώνει έναν κόσμο γυναικών που σέρνει τα βάρη του πολέμου και της κοινωνικής διάλυσης.

«Ανδρομάχη»: Μια σύγχρονη ανάγνωση της τραγωδίας με σεβασμό στην παράδοση

Η παράσταση «Ανδρομάχη» είναι εξαιρετική με το κείμενο του Ευριπίδη να ανοίγει έναν μοναδικό διάλογο για την ανθρώπινη φύση, τον πόνο και την απώλεια. Αυτό που κάνει το έργο τόσο ιδιαίτερο είναι το γεγονός ότι ο Ευριπίδης επιλέγει να δει την πλευρά μιας μη Ελληνίδας γυναίκας, η οποία έχει ζήσει την απώλεια, και τη βάζει στο επίκεντρο της τραγωδίας. Ο θεατής καλείται να δει τον πόνο της όχι απλά ως μια προσωπική τραγωδία, αλλά ως μια ιστορία που εντάσσεται σε ευρύτερους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

Το όνομα Ανδρομάχη ετυμολογείται από τις λέξεις «ἀνήρ» (γενική: ἀνδρός, δηλ. άνδρας) και «μάχη» (δηλ. αγώνας, σύγκρουση). Έτσι μπορεί να αποδοθεί τόσο ως «αυτή που μάχεται για τον άνδρα» όσο και ως «η μαχόμενη εναντίον των ανδρών». Η διπλή αυτή σημασία ταιριάζει απόλυτα στην τραγική ηρωίδα, καθώς αντικατοπτρίζει τις αντιφάσεις της μοίρας της. Στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως πιστή σύζυγος του Έκτορα, που ζει στη σκιά του άνδρα-πολεμιστή και τον στηρίζει με στοργή και αφοσίωση. Στον Ευριπίδη όμως, στην ομώνυμη τραγωδία, βλέπουμε μια διαφορετική όψη: η Ανδρομάχη δεν έχει πια άνδρα για να σταθεί δίπλα του· αιχμάλωτη πια των Αχαιών, γίνεται η ίδια πεδίο αντιπαράθεσης, θύμα ζήλιας, μίσους και εξουσίας.

Εκεί ακριβώς αναδεικνύεται η δεύτερη σημασία του ονόματος: η γυναίκα που «μάχεται εναντίον των ανδρών». Όχι επειδή σηκώνει όπλα, αλλά επειδή αντιστέκεται στη σκληρότητα και στις αυθαιρεσίες ενός ανδροκρατούμενου κόσμου. Ο Ευριπίδης, γνωστός για την ευαισθησία με την οποία παρουσιάζει τις γυναικείες μορφές, φωτίζει μέσα από την Ανδρομάχη τη δύναμη, την αξιοπρέπεια αλλά και την οδύνη της γυναίκας που παλεύει να επιβιώσει χωρίς προστασία, μόνη απέναντι στη μοίρα.

Έτσι, το όνομα αποκτά τραγική ειρωνεία: η «μαχόμενη» δεν είναι πια απλώς η πιστή σύντροφος του άνδρα, αλλά μια γυναίκα που παλεύει η ίδια, αναδεικνύοντας τον πόνο, την αντοχή και το ηθικό μεγαλείο των γυναικών μετά τον πόλεμο.

Γιατί κλείνουν τα μάτια σαν δω την ωραιότητα; – Ανδρομάχη. 

Η «emic» προσέγγιση, δηλαδή η εσωτερική ματιά από τη σκοπιά της Ανδρομάχης, φέρνει στην επιφάνεια τη βιωμένη εμπειρία της γυναίκας που έχει χάσει τον άνδρα της και το παιδί της, και τώρα αγωνίζεται για την ίδια της την ύπαρξη. Είναι μια προσέγγιση γεμάτη συναισθηματική ένταση και ανθρώπινη αλήθεια, που επιτρέπει στον θεατή να ταυτιστεί με τον πόνο της.

Από την άλλη, ο Ευριπίδης χρησιμοποιεί και την «etic» ματιά, που μας επιτρέπει να δούμε την Ανδρομάχη μέσα από τον εξωτερικό κόσμο της πολιτικής και στρατηγικής. Είναι η ματιά του παρατηρητή, ο οποίος αναγνωρίζει ότι οι προσωπικές ιστορίες δεν χάνονται στη μεγαλύτερη κλίμακα του πολέμου και της εξουσίας. Η συνύπαρξη αυτών των δύο προσεγγίσεων, της προσωπικής και της συλλογικής, δίνει στο έργο μια βαθιά διάσταση, καθώς αναδεικνύει τη σύγκρουση μεταξύ του ατομικού πόνου και του ιστορικού πλαισίου, ενώ παράλληλα αποτυπώνει την ανθρώπινη τραγωδία με μοναδικό τρόπο.

Ο Αργύρης Ξάφης ως Ανδρομάχη κατάφερε να κερδίσει το κοινό από την πρώτη στιγμή, με την αμεσότητα και την ευαισθησία του λόγου του. Η ερμηνεία του ήταν γεμάτη δύναμη και τρυφερότητα, αποτυπώνοντας με μοναδικό τρόπο τον πόνο και την απόγνωση της ηρωίδας. Κάθε λέξη του, κάθε κίνησή του πάνω στη σκηνή, σε έκανε να αισθάνεσαι ότι ζεις την τραγωδία της ηρωίδας. Ο τρόπος που έφερε στην επιφάνεια την ανθρώπινη διάσταση του χαρακτήρα ήταν τόσο αληθινός, που καθιστούσε την παράσταση μια εμπειρία που αγγίζει βαθιά την ψυχή.

Στο σώμα σου επάνω γράφεται η ιστορία. – Ανδρομάχη

Ο Τάσος Λέκκας ως Ερμιόνη ήταν πραγματικά υπέροχος. Σωματοποίησε τα συναισθήματά της με μοναδικό τρόπο, δίνοντας ζωή στην εσωτερική σύγκρουση της ηρωίδας. Η κινησιολογική του εκτέλεση ήταν άρτια, φτάνοντας στην ένθεη μανία με έναν τρόπο τόσο φυσικό, που ήταν σχεδόν αδύνατο να μην ακολουθήσεις την πορεία της Ερμιόνης από την απελπισία στην απόγνωση. Η δύναμη του ρόλου του εκφράστηκε με μια μοναδική εσωτερική ένταση, κάνοντάς μας να νιώθουμε τη σύγκρουση και τη βαθιά συναισθηματική του φόρτιση.

Σε τι σκοτάδια ζεις; – Ερμιόνη

Ο Δημήτρης Πιατάς στον ρόλο του Πηλέα έφερε στη σκηνή μια εξαιρετική ισορροπία ανάμεσα στο γέλιο και το κλάμα. Στην αρχή του έργου ήταν απολαυστικός και χαρούμενος, αλλά αργότερα, καθώς το δράμα εξελισσόταν, μεταμορφώθηκε σε έναν σπαραχτικό χαρακτήρα που μετέφερε όλο τον πόνο και την απώλεια. Ο τρόπος που κατάφερε να περάσει από τη χαρά στη θλίψη, χωρίς υπερβολές και με απόλυτη φυσικότητα, έκανε τον χαρακτήρα του πραγματικά αξέχαστο.

Μεγάλη φουρτούνα πέρασες. Τώρα είσαι σε λιμάνι. – Πηλέας

Η Στέλλα Γκίκα ως Θέτιδα ανέδειξε τον δικό της ξεχωριστό χαρακτήρα, φέρνοντας στην παράσταση μια μοναδική αίσθηση δύναμης και στοργής, ενώ η ερμηνεία της στο τραγούδι ήταν γεμάτη συναισθηματική ένταση.

Ο Γιάννης Νταλιάνης, στον ρόλο του Μενελάου, ήταν ακριβώς όπως τον φανταζόμασταν: ένας σκληρός στρατηγός, αυστηρός και απειλητικός. Η παρουσία του πάνω στη σκηνή ήταν επιβλητική και καθόλου επιτηδευμένη, κάνοντάς μας να αισθανθούμε τον αβάσταχτο βάρος του ηγετικού του ρόλου.

Υπάρχει γυναίκα πιο πένθιμη από εμένα που είδα τον θάνατο κατάματα; – Ανδρομάχη

Η Μαρία Πρωτόπαπα, η οποία αφηγούνταν και συνέδεε τα επιμέρους τμήματα της παράστασης, παρουσίασε έναν ρόλο συνδετικό και σταθερό. Πάντα παρούσα και ουσιαστική, δεν επέτρεψε στο κοινό να ξεχάσει την κεντρική ιδέα της παράστασης, δίνοντας μια εξαιρετική στήριξη στην ερμηνεία των υπόλοιπων ηθοποιών.

Ο χορός με τους Δημήτρη Γεωργιάδη, Νώντα Δαμόπουλο, Δημήτρη Μαμιό, Γιάννη Μάνθο, Κωνσταντίνο Πασσά, Γιώργο Φασουλά ήταν πραγματικά εντυπωσιακός. Κάθε δράση και αντίδραση του χορού ήταν μελετημένη και άψογη. Η ένθεη μανία που απέδωσε με εκπληκτική κινησιολογία, ενίσχυσε τη δραματική ατμόσφαιρα της παράστασης. Ξεχωρίσαμε τον Δημήτριο Μαμιό, ο οποίος ήταν άμεσος και επικοινωνιακός στον ρόλο του Ορέστη, καθώς και τον Νώντα Δαμόπουλο, ο οποίος απέδωσε τον Νεοπτόλεμο με αφοπλιστική φυσικότητα, δίνοντας μέσα από τις χορευτικές του κινήσεις σάρκα και οστά σε όσα διαδραματίζονταν.

Η σκηνοθεσία της Μαρίας Πρωτόπαπα ήταν αριστουργηματική. Χρησιμοποίησε το λιτό σκηνικό για να δημιουργήσει εικόνες που εξυπηρετούσαν απόλυτα την ένταση του δράματος. Το μόνο στοιχείο που παρέμεινε σταθερό ήταν το πέτρινο λιθόστρωτο δάπεδο και οι πεσμένες ψηφίδες γύρω του, ενώ ο βωμός του θεού, ως αποκούμπι για την Ανδρομάχη, έδινε μια αίσθηση θρησκευτικής και ψυχικής αναζήτησης. Παρά τις λιτές υλικές παρεμβάσεις, η Πρωτόπαπα κατάφερε να μεταφέρει τη δραματουργία με έναν τρόπο που καθήλωσε το κοινό.

Πατέρα με άφησες μεσοπέλαγα χωρίς τιμόνι και κουπιά. – Ερμιόνη

Η επιλογή της να αναθέσει τους γυναικείους ρόλους σε άνδρες ηθοποιούς ήταν εξαιρετική, αναβιώνοντας την παράδοση του αρχαίου θεάτρου, όπου όλοι οι ρόλοι, ανεξαρτήτως φύλου, παιζόντουσαν από άντρες. Αυτή η επιλογή απέδωσε όχι μόνο σε επίπεδο ιστορικής ακρίβειας, αλλά και σε επίπεδο εκφραστικής ελευθερίας, ενδυναμώνοντας τις ερμηνείες και προσφέροντας έναν φρέσκο και καινοτόμο αέρα στην παράσταση.

Η μουσική του Λόλεκ υποδειγματική. Από τις απλές μελωδίες περάσαμε στην ένθεη μανία και στην έκσταση του πυρρίχιου πολεμικού χορού, απογειώνοντας τη συναισθηματική ένταση. Ο χορός ενίσχυσε αυτή την ένταση με αβίαστο τρόπο, γεμίζοντας τη σκηνή και προσφέροντας μια κίνηση που έδωσε βάθος και κίνηση στο έργο.

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Βάνας Γιαννούλα ήταν εξίσου λιτές και απέριττες, αφήνοντας χώρο για το κείμενο και την υποκριτική πράξη. Δεν υπήρχαν υπερβολές στις εμφανίσεις, και η προσοχή επικεντρωνόταν στην ουσία, τόσο μέσω του χορού όσο και των ηθοποιών. Ωστόσο, κάθε ένδυμα εναρμονιζόταν απόλυτα στην προσωπικότητα του ρόλου και συμπλήρωσε τη δραματική ατμόσφαιρα με φυσικότητα, ενισχύοντας τη συναισθηματική φόρτιση και δίνοντας έμφαση στην ουσία του κειμένου.

Φήμη και φαντασία, πως στα μικρά μεγέθη δίνεις όγκο; – Ανδρομάχη. 

Ο Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου, υπεύθυνος για την κινησιολογία του χορού, επιμελήθηκε με εξαιρετικό τρόπο τις κινήσεις των χορευτών, προσδίδοντας μια μοναδική ένταση και έκφραση στην παράσταση. Μέσα από την κίνησή του, ο χορός απέκτησε βαθιά συναισθηματική φόρτιση, ενισχύοντας την ατμόσφαιρα του έργου και την ένταση των στιγμών. Οι κινήσεις του δεν ήταν απλώς χορευτικά βήματα, αλλά υπηρέτησαν την τραγωδία με τρόπο που έδωσε σάρκα και οστά στο δράμα, δημιουργώντας εικόνες που “μίλησαν” στη ψυχή του κοινού. Η επιμέλεια του Βαρδαξόγλου ήταν καθοριστική για το πώς ο χορός ενσωματώθηκε στην όλη σκηνοθετική προσέγγιση και ανέδειξε συναισθήματα που την ένθεη μανία, τη θλίψη και τη σύγκρουση των ηρώων.

Η παράσταση «Ανδρομάχη» υπήρξε πραγματικά μια αξέχαστη εμπειρία, με τη σκηνοθετική προσέγγιση της Πρωτόπαπα να αναδεικνύει την τραγωδία με έναν τρόπο που έφερε καινοτομία χωρίς να θυσιάζει την παράδοση.

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Γ. Β. Τσοκόπουλος
Σκηνοθεσία – Απόδοση – Δραματουργική επεξεργασία: Μαρία Πρωτόπαππα
Συνεργασία στη δραματουργική επεξεργασία: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου
Καλλιτεχνική συνεργασία: Ελένη Σπετσιώτη
Σκηνικά – Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Κοστούμια: Βάνα Γιαννούλα
Μουσική: Λόλεκ
Κίνηση: Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου
Φωνητική δραματουργία – Διδασκαλία: Άννα Παγκάλου
Βοηθός σκηνοθέτριας: Εύη Νάκου
Βοηθός σκηνογράφου: Νατάσα Τσιντικίδη
Σχεδιασμός ήχου: Νικόλας Καζάζης

Παίζουν (με σειρά εμφάνισης): 

Γυναίκα: Μαρία Πρωτόπαππα
Ανδρομάχη: Αργύρης Ξάφης
Θεράπαινα: Δημήτρης Γεωργιάδης
Ερμιόνη: Τάσος Λέκκας 
Μενέλαος: Γιάννης Νταλιάνης
Πηλέας: Δημήτρης Πιατάς
Τροφός: Κωνσταντίνος Πασσάς
Ορέστης: Δημήτρης Μαμιός
Αγγελιοφόρος: Γιάννης Μάνθος
Θέτιδα: Στέλλα Γκίκα
Χορός: Δημήτρης Γεωργιάδης, Νώντας Δαμόπουλος, Δημήτρης Μαμιός, Γιάννης Μάνθος, Κωνσταντίνος Πασσάς, Γιώργος Φασουλάς
Ως Μολοσσός ακούγεται ο Γιώργος Φασουλάς και ως Νεοπτόλεμος εμφανίζεται ο Νώντας Δαμόπουλος.

Κατασκευή μακέτας: Όλγα Κουτρουμάνου 
Κατασκευή σκηνικού: Φρέντυ Γκίζας, Γιάννης Νίτσιος – ART Wood Creations
Κατασκευή κοστουμιών: Atelier Tsiouni – Sandi Couture – Alexandra Kapsala
Βαφές – Πατίνες: Βίκυ Ρουμπέκα
Επικοινωνία & Γραφείο Τύπου: Μαρία Τσολάκη
Διαφήμιση – Social media: Renegade Media, Βασίλης Ζαρκαδούλας
Συντονισμός έντυπου υλικού προώθησης: Λευτέρης Κώτσης
Φωτογραφίες promo – Video: Μαρίζα Καψαμπέλη
Camera: Αλέξανδρος Γεωργίου
Μακιγιάζ φωτογράφησης: Ειρήνη Γάτου 
Φωτογραφίες αφίσας – έντυπου προγράμματος- παράστασης: Ρούλα Ρέβη
Μακιγιάζ: Σίσσυ Πετροπούλου
Video trailer: Γρηγόρης Πανόπουλος
Promo design – σχεδιασμός έντυπου υλικού: Γιάννης Σταματόπουλος
Επιμέλεια έντυπου προγράμματος: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου
Φιλολογική επιμέλεια προγράμματος: Νατάσα Καραδήμα
Διεύθυνση – Εκτέλεση παραγωγής: Kart Productions
Υπεύθυνες γραφείου παραγωγής: Πόπη Κοτζαήλια, Βάσω Νότου
Παραγωγή: ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΕΧΝΗ Ε.Ε.

Πηγή: Allaboutarts.gr