Αποστόλης Ψαρρός: Η φαντασία, το θέατρο και η αλήθεια που μας αφορά!

✒️ Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Φωτογραφίες – Βίντεο/Μοντάζ©: Ιωάννης Αρμυριώτης

Το Αllaboutarts.gr και ο Σωτήρης Σουλούκος είχαν την ευκαιρία να συναντήσουν τον ηθοποιό, σκηνοθέτη και δραματουργό Αποστόλη Ψαρρό σε έναν ιδιαίτερο χώρο, το The Place by COCO-MAT.bike – All Day Bar Restaurant.

Αν δεν έχει φαντασία στη ζωή του κάποιος, δεν μπορεί να ζει καλά. – Αποστόλης Ψαρρός

Αφορμή της συνάντησης στάθηκε η πρεμιέρα της παράστασης «Ζευγαρώματα», η οποία θα παρουσιαστεί σε λίγες μέρες στο θέατρο Μικρός Κεραμεικός και φέρει την υπογραφή του τόσο στη σκηνοθεσία όσο και στην επιμέλεια του κειμένου. Η συζήτηση όμως δεν περιορίστηκε μόνο στη συγκεκριμένη παράσταση, καθώς κάλυψε ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων γύρω από το θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο, ενώ ο καλλιτέχνης μίλησε για τα μελλοντικά του σχέδια, αλλά και για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη θέση και τον ρόλο του ηθοποιού σήμερα. Μέσα από τα λόγια του, αναδείχθηκε η αγάπη του για το θέατρο και την τέχνη της αφήγησης, η ανάγκη για διαρκή εξέλιξη και η πίστη του ότι το θέατρο εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο αυθεντικό τρόπο να μοιραζόμαστε ιστορίες και συναισθήματα.

Ραντεβού στο θέατρο Μικρός Κεραμεικός από Δευτέρα 6 Οκτωβρίου – ΕΙΣΗΤΗΡΙΑ

Θεωρώ ότι ό,τι πιάνουμε, όποιο έργο πιάνουμε, είτε το γράφουμε, είτε το διασκευάζουμε, είτε το μεταφράζουμε πρέπει να δούμε σε τι αφορά τον Σωτήρη τώρα, το 2025. Πώς αφορά τον καθένα. Και εμένα με τιμά το γεγονός ότι έρχεται κόσμος στο θέατρο ο οποίος είναι πολύ μεγάλος σε ηλικία και πολύ μικρός. Γιατί αυτά έχουν αλλάξει πάρα πολύ, το πώς τα βλέπει. Άρα πρέπει να βρεις έναν κώδικα στο να το φέρεις κοντά. Αυτό ήταν όλο μου το μέλημα. Πώς θα ψάξω τις σχέσεις αυτές. Να τις δω να ταιριάζουν. Πώς θα βρω ανθρώπους που είναι πραγματικοί και να τους βάλω πάνω στη σκηνή. – Αποστόλης Ψαρρός

Μέσα από την συζήτηση αναδείχθηκε η ουσία της προφορικής παράδοσης ως ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και το πόσο εύθραυστη είναι απέναντι στον χρόνο. Το θέατρο, ως αρχαιότατη μορφή τέχνης, ενσαρκώνει αυτήν ακριβώς τη λειτουργία: μεταδίδει ιστορίες από στόμα σε στόμα, από γενιά σε γενιά, δίχως την ανάγκη τεχνολογικών μέσων. Μέσα από την αφήγηση, τη φωνή και την παρουσία του ηθοποιού, ένα γεγονός ή ένα συναίσθημα παίρνει σάρκα και οστά, γίνεται εμπειρία. Ο Αποστόλης Ψαρρός τόνισε ότι ακόμη και στην αρχαία τραγωδία, η απουσία σκηνικών εφέ ή προβολών με βίντεο δεν στερούσε τίποτα από τη δύναμη του έργου· αντιθέτως, η παρουσία του Αγγελιοφόρου, που μετέφερε με τον λόγο όσα συνέβαιναν εκτός σκηνής, ήταν αρκετή για να καθηλώσει το κοινό. Έτσι, το θέατρο αποδεικνύει ότι η προφορικότητα, όταν ζωντανεύει μέσα από την τέχνη του ηθοποιού, δεν χάνεται αλλά μεταμορφώνεται σε εμπειρία άμεση και συγκινητική.

Ο ηθοποιός είναι πολύ κοντά με το παιδί. Το παιδί και ο ηθοποιός πρέπει να είναι έννοιες ταυτόσημες. Αν χαθεί το παιδί, χάθηκε και όλη η όρεξη σου στο να παίζεις.  Γιατί είναι κάτι το οποίο αν το κάνεις διεκπαιρεωτικά δεν υπάρχει ίχνος ευχαρίστησης. Δεν είναι τυχαίο που λέμε: Τι κάνεις; Παίζω. Το ρήμα είναι παίζω και είναι συνυφασμένο με το παιδί. Άρα όσο έχεις το παιδί μέσα σου και είναι κάτι που σου δίνει όταν παίζεις. Μπορεί να παίζεις ψυχοπαθή δολοφόνο σαν ρόλο. Είναι όμως μια διαδικασία παιχνιδιού. Ο σκηνοθέτης φεύγει λίγο από αυτό. Γιατί βλέπει και πιο πάνω και πιο πέρα. Γι’ αυτό δεν έχει λίγο το παιδί. Ο σκηνοθέτης δεν έχει το παιδί μέσα του… – Αποστόλης Ψαρρός

Μας μίλησε με συγκίνηση για την εμπειρία του ως δάσκαλος υποκριτικής, τονίζοντας πως μέσα από τη διδασκαλία δεν έδωσε μόνο γνώσεις αλλά πήρε και ο ίδιος πολλά: ζωντάνια, χαρά, ενέργεια και νέες οπτικές. Αναγνώρισε ότι αυτή η αλληλεπίδραση με τους μαθητές τον βοήθησε να εξελιχθεί και να γίνει καλύτερος ηθοποιός, καθώς το μοίρασμα της τέχνης τού επέστρεφε σε πολλαπλάσια μορφή τη δύναμη και την έμπνευση που χρειαζόταν. Σε πιο προσωπικό τόνο, μας εκμυστηρεύτηκε πως βλέπει το μέλλον του πάνω στη σκηνή: θέλει σε δέκα, ακόμη και σε είκοσι χρόνια από τώρα, να συνεχίσει να είναι ηθοποιός, γιατί αυτό είναι που τον γεμίζει πραγματικά. Με ρεαλισμό αλλά και αποφασιστικότητα, γνωρίζει ότι αυτή θα είναι η πορεία του και δηλώνει έτοιμος να προσπαθήσει με όλες του τις δυνάμεις ώστε να παραμείνει πιστός σε αυτήν την κατεύθυνση.

Το να βλέπεις έναν άνθρωπο να ανθίζει… Αυτό το βλέπει μόνο ένας ο οποίος έχει διδάξει. Μόνο ένας δάσκαλος μπορεί να καταλάβει τι εννοώ. Μόνο. Και είναι υπέροχο συναίσθημα αυτό, γιατί επίσης δεν παίρνεις ποτέ πίσω. Είναι πράγματα που δίνεις, τα οποία δεν αξιώνονται με ένα τρόπο. Να πεις ότι διδάσκεις παίρνεις τόσα λεφτά. Πολύ συχνά μου λένε και πόσο παίρνεις την ώρα. Δεν πάει έτσι. Ή πόσο θα βάλεις το εισιτήριο στο θέατρο. Δεν πάει έτσι. Γιατί μπορεί εσύ να έρθεις τσάμπα. Μπορεί να δώσεις 50 ευρώ. Μπορεί 20. Μπορεί να σου αλλάξεις ζωή. Καλά μπορεί και όχι. Αλλά δεν μετριέται… – Αποστόλης Ψαρρός

Μέσα από την συζήτηση, ο Αποστόλης Ψαρρός μας μίλησε ανοιχτά για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι δημιουργοί στον κινηματογράφο και το θέατρο στην Ελλάδα. Αναφέρθηκε στο υψηλό κόστος μιας ταινίας και στη μακρά διαδικασία που απαιτείται ώστε ένα έργο να βρει τον δρόμο του προς τις αίθουσες, τονίζοντας ότι, χωρίς βραβεία και αναγνωρίσεις από φεστιβάλ, είναι σχεδόν αδύνατο να προβληθεί ή να στηριχθεί ουσιαστικά. Θύμισε πως με την οικονομική κρίση και τα μνημόνια, οι πρώτες περικοπές αφορούσαν την υγεία, την παιδεία και τον πολιτισμό, με αποτέλεσμα οι επιδοτήσεις στις καλλιτεχνικές ομάδες να εξαφανιστούν για χρόνια. Έφερε ως παράδειγμα τον νοτιοκορεάτικο κινηματογράφο, που μέσα από κρατικές προτεραιότητες και στήριξη κατόρθωσε να αναδειχθεί διεθνώς, σε αντίθεση με την Ελλάδα που, αν και γέννησε σπουδαίους δημιουργούς όπως ο Αγγελόπουλος ή ο Λάνθιμος, δεν επενδύει πραγματικά στις τέχνες. Παράλληλα, μίλησε για την «χρυσή εποχή» του ελληνικού κινηματογράφου στη δεκαετία του ’50, όταν οι ταινίες αποτελούσαν τη βασική μορφή ψυχαγωγίας, σε αντίθεση με το σήμερα όπου το κοινό έχει αμέτρητες επιλογές αλλά συχνά δεν τις εκτιμά. Τόνισε ότι, πέρα από τα είδη και τις ετικέτες, το θέατρο χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: το καλό και το κακό. Ιδιαίτερα στο παιδικό θέατρο, σημείωσε πως η ειλικρίνεια είναι καθοριστική, καθώς τα παιδιά αναγνωρίζουν αμέσως το ψέμα και αντιδρούν. Έτσι, μέσα από τη συζήτηση, ανέδειξε με πάθος τη σημασία της αλήθειας, της στήριξης και της υπομονής στον χώρο των τεχνών.

Έχω την ατυχία, την τύχη να δω τι πάει να πει μνημόνια, τι πάει να πει στερήσεις. Τα πρώτα πράγματα που κοπήκανε ήταν υγεία, παιδεία, πολιτισμός. […] Άρα πώς μπορεί εμείς να περιμένουμε να δούμε μια κινηματογραφική άνθιση; Δεν το έχουν στο μυαλό τους σαν προτεραιότητα, δεν τους νοιάζει. Τι κι αν έχει βγάλει αυτή η χώρα τον Αγγελόπουλο, τον Λάνθιμο, την Ειρήνη Παππά. Μπορεί να έχει βγάλει τόσο κόσμο. Δεν τους νοιάζει. Συνεπώς μόνο με πρωτοβουλίες προσωπικές και αν είσαι και τυχερός και έχεις την υπομονή που ανέφερα πριν. […] Λένε ότι σημασία έχει να υπάρχουν λεφτά. Δεν είναι τα λεφτά, είναι οι προτεραιότητες… – Αποστόλης Ψαρρός

Τοποθετήθηκε για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσεγγίζεται το αρχαίο δράμα και ιδιαίτερα η τραγωδία. Αντιτάχθηκε στην άποψη ότι το αρχαίο θέατρο χρειάζεται μια «μουσειακή» αντιμετώπιση, δηλαδή να παρουσιάζεται ως κάτι στατικό και παγωμένο στο χρόνο. Αντιθέτως, υπογράμμισε πως τα κείμενα αυτά μιλούν για ζητήματα που παραμένουν διαχρονικά και επίκαιρα, όπως ο πόλεμος στους Πέρσες που μπορεί να συσχετιστεί με όσα συμβαίνουν σήμερα στη Γάζα ή η Αντιγόνη που θέτει το ζήτημα της υπεροχής των άγραφων νόμων απέναντι στους γραπτούς, προβληματισμός που εξακολουθεί να μας αφορά. Χρησιμοποιώντας τη μεταφορά του σώματος, εξήγησε ότι ένα κλασικό έργο μπορεί να δεχτεί πολλές παρεμβάσεις, αλλαγές στη μορφή, στα κοστούμια ή στη σκηνοθετική προσέγγιση, χωρίς να χάσει την αξία του. Το κρίσιμο είναι να μην αλλοιωθεί η «καρδιά» του, η ουσία του κειμένου και των ιδεών του. Το ζητούμενο είναι η πρόθεση: να μείνει αναλλοίωτος ο πυρήνας της ιστορίας. Τόνισε μάλιστα πως όσοι αντιμετωπίζουν το αρχαίο θέατρο ως ιερό και άθικτο αντικείμενο, λειτουργούν συχνά ως «θεματοφύλακες» που στην πραγματικότητα στερούν τη ζωντάνια και τη δύναμη αυτών των έργων.

Οι άγραφοι νόμοι είναι πιο πάνω από τους γραπτούς. Το λέει ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη, που θέλει να θάψει τον αδερφό της. Πόσοι άνθρωποι τώρα έχουν το δικαίωμα… Βλέπετε κάνει ο άνθρωπος απεργία πείνας στο Σύνταγμα. Θέλει να δει το παιδί του. Πώς έχει θαφθεί και αν έχει θαφθεί και αν είναι αυτό και με ποιους τρόπους πέθανε. 2.500 χρόνια πριν η Αντιγόνη. Συνεπώς κανένα μουσειακό είδος. Είναι πράγματα που μας αφορούν τώρα! – Αποστόλης Ψαρρός

Ο Αποστόλης Ψαρρός μίλησε με ένταση και ευαισθησία για τον έρωτα, αναδεικνύοντας τη βαθιά του μοναχικότητα. Εξήγησε πως, όσο αμοιβαία κι αν είναι η αγάπη ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει απόλυτα τι αισθάνεται ο άλλος, καθώς αυτή η αλήθεια μένει πάντα κρυμμένη μέσα του. Αυτό το στοιχείο τον ώθησε να εμβαθύνει στο θέμα, τόσο προσωπικά όσο και μέσα από τη συνεργασία του με τους ηθοποιούς της παράστασης, οι οποίοι πρόσθεσαν τις δικές τους εμπειρίες και συναισθήματα. Παρότι το έργο που ανέλαβε έχει τις ρίζες του σε ένα σατιρικό κείμενο του 19ου αιώνα, για εκείνον το ζητούμενο είναι το πώς μεταφέρεται το βίωμα της ερωτικής προσέγγισης στο σήμερα, το 2025, σε έναν κόσμο όπου η επικοινωνία συχνά περιορίζεται στο «chat» και στην ασφάλεια της οθόνης, αντί για την αμεσότητα του βλέμματος. Τόνισε ότι η ουσία του έρωτα είναι ζωτικής σημασίας· μπορεί να αποτελεί κινητήρια δύναμη αλλά ταυτόχρονα έχει μια μοναχική πηγή που τον καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρον και γοητευτικό. Σύνδεσε μάλιστα αυτήν τη σκέψη με τον Σοφοκλή, ο οποίος στην Αντιγόνη τοποθέτησε τον ύμνο στον έρωτα ακριβώς τη στιγμή που η σύγκρουση μεταξύ Κρέοντα και Αίμονα κορυφώνεται, υπογραμμίζοντας ότι ο έρωτας έρχεται πάντα να ανατρέψει τα πάντα και να νικήσει ακόμη και τα πιο σκληρά εμπόδια.

Ραντεβού στο θέατρο Μικρός Κεραμεικός από Δευτέρα 6 Οκτωβρίου
ΕΙΣΗΤΗΡΙΑ