«αθανασία»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «αθανασία» στο Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Το πρωτότυπο θεατρικό έργο «αθανασία» αντλεί έμπνευση από τη μορφή της λεγόμενης «αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω, το σκάνδαλο του «Θαυματουργού νερού» του Γ. Καματερού που «γιατρεύει» τον καρκίνο και το φαινόμενο του Μεσσιανισμού ως κοινωνικού φαινομένου. Παρακολουθεί τη διαδρομή μιας νεαρής γυναίκας που ισχυρίζεται πως έχει επιλεγεί από τον Θεό για να μεταφέρει το μήνυμά του. Παρά την αρχική αμφισβήτηση, κατορθώνει να εδραιωθεί ως χαρισματική «ενδιάμεση» του Θείου, ιδρύοντας την παραθρησκευτική οργάνωση «Χείρα Θεού».

Όχι, σε παρακαλώ, μην αρχίσεις πάλι! Δεν αντέχω! Εξίμισι ξυπνάω! – Μητέρα (Ευαγγελία Καρακατσάνη)
Δεν ήταν άνθρωπος, στο ορκίζομαι! Εσύ είπες, να σου πω! – Αθανασία (Έλλη Τρίγγου)
Σε παρακαλώ, μην λες τέτοια. Στο έχω πει τόσες φορές. Αυτά τα πράγματα είναι ιερά. Μην τα αγγίζεις γαμώτο! Γιατί γελάς; Τι τρέλα, Θεέ μου;!– Μητέρα

«αθανασία»: Όταν το θαύμα γίνεται θέαμα και η πίστη προϊόν!

Η παράσταση «αθανασία» δεν είναι μόνο μια καλοστημένη θεατρική πρόταση· είναι μια καίρια παρατήρηση πάνω στην ανάγκη του ανθρώπου να πιστεύει, να ελπίζει και — κάποιες φορές — να παραδίδεται. Και αυτό είναι που την καθιστά τόσο επίκαιρη και τόσο ανησυχητικά οικεία.

Η «αθανασία» της Νεφέλης Μαϊστράλη είναι μια παράσταση που πατά με οξυδέρκεια πάνω στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην πίστη και την απάτη, στο θαύμα και το marketing, στη μεταφυσική ανάγκη και την ωμή εκμετάλλευσή της. Ήδη από τον τίτλο, το έργο παίζει με τη δύναμη του ουσιαστικού: αθανασία. Ένα ουσιαστικό που υπόσχεται υπέρβαση του θανάτου, που κουβαλά μέσα του την υπόσχεση της αιωνιότητας. Κι όμως, εδώ η «αθανασία» δεν αφορά την αγιότητα, αλλά τη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει σε κάτι μεγαλύτερο από τη λογική και την επιστήμη — ακόμη κι αν αυτό το «κάτι» κατασκευάζεται μπροστά στα μάτια του.

Να νιώθεις χαμένος και να βλέπεις λίγο φως. Να ανακουφίζεται η ψυχούλα σου! Να ψάχνεις το θαύμα και να το βρίσκεις. Αυτό είναι το θαύμα! – Θείος (Θανάσης Βλαβιανός)

Η ηρωίδα, η Αθανασία, ένα κορίτσι με χαμηλή μαθητική επίδοση και αδιέξοδα στην ελληνική επαρχία, μετατρέπεται σε σύγχρονη «αγία» έπειτα από μια σκοτεινή, σχεδόν υπερφυσική συνάντηση με έναν γέροντα που τη «σφραγίζει». Η όλη αφήγηση ακροβατεί ανάμεσα στο παραμύθι και τον εφιάλτη — η σκηνή της «ανάστασής» της, μετά το φιλί του αγαπημένου της, θυμίζει τη Χιονάτη σε γυάλινο φέρετρο, μόνο που εδώ το παραμύθι μεταδίδεται σε live streaming. Το θαύμα γίνεται θέαμα. Οι followers πολλαπλασιάζονται, οι haters επίσης. Τα σχόλια στα social media γίνονται σύγχρονο ευαγγέλιο και ταυτόχρονα λαϊκό δικαστήριο.

Η Νεφέλη Μαϊστράλη στήνει με σαφήνεια τον μηχανισμό μιας παραθρησκευτικής οργάνωσης, τη «Χείρα Θεού», με δικό της χαιρετισμό, κινησιολογία και σύμβολα. Το «αθάνατο νερό» — ευφυής, σχεδόν κυνικός τίτλος προϊόντος — γίνεται αντικείμενο εμπορευματοποίησης, όταν ένα παιδί φαίνεται να θεραπεύεται. Το ιερό μετατρέπεται σε brand. Η πίστη αποκτά τιμοκατάλογο και POS. Και το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο: πού τελειώνει η πίστη και πού αρχίζει η συνενοχή; Ποιος κατασκευάζει ποιον; Ο Θεός τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος τον Θεό;

Τώρα πλέον δύναμαι θαρραλέα να σας κοιτάξω στα μάτια και να σας πω, ότι είμαστε όλοι κοινωνοί μιας γερής συνομιλίας μεταξύ του δημιουργού και μιας θνητής! – Πνευματικός (Αλέξανδρος Τούντας)
Είναι θαύμα!- Θείος
Ναι να προσθέσω εδώ ότι είμαι ευγνώμων που συμμετείχα στο θαύμα! – Δερματολόγος (Ειρήνη Μπούνταλη)

Η Έλλη Τρίγγου κρατά τον ρόλο της Αθανασίας με εντυπωσιακή σκηνική ευφυΐα. Στην αρχή είναι μια έφηβη που δεν χωρά στον τόπο της — νευρική, αμήχανη, διψασμένη για αναγνώριση. Σταδιακά, αποδέχεται το «θαύμα» της όχι με δέος αλλά με πρακτικότητα. Η μετάβασή της από θύμα σε διαχειρίστρια πίστης είναι ανατριχιαστικά ομαλή. Δεν υποδύεταια την αγία· είναι μία influencer που κατανοεί τη δύναμη της εικόνας, του πλήθους, του χρήματος. Κι εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμη της ερμηνείας της: στην απουσία ηθικολογίας.

Ο Θανάσης Βλαβιανός, ως θείος της Αθανασίας, αποτυπώνει εύστοχα τη διαδρομή από την αφέλεια στη συνενοχή. Από άνθρωπος που πιστεύει, μετατρέπεται σε διαχειριστή «θαύματος», κρατώντας το POS σαν ιερό αντικείμενο.

Η Ευαγγελία Καρακατσάνη αποδίδει μία μητέρα — κουρασμένη, σχεδόν σκληρή από ανάγκη — που στη σκηνή της απώλειας ραγίζει με τρόπο βαθιά ανθρώπινο.

Η Ειρήνη Μπούνταλη κινείται με δεξιοτεχνία ανάμεσα στη σάτιρα και το δράμα: ως Υπουργός αγγίζει τα όρια της γελοιότητας, ως μητέρα παιδιού με καρκίνο γίνεται η πιο σιωπηλή υπενθύμιση του γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν. Γιατί έχουν ανάγκη να πιστέψουν.

Ο Γιώργος Νούσης είναι από τις πιο δυνατές παρουσίες της παράστασης. Σπαρακτικός στην αρχή και στο τέλος, ενσαρκώνει τη φωνή της λογικής που σταδιακά διαβρώνεται από την απελπισία. Η εσωτερική του σύγκρουση φωτίζει το πιο ουσιαστικό ερώτημα του έργου: όταν η επιστήμη δεν αρκεί και ο πόνος περισσεύει, ποιος μπορεί να καταδικάσει την πίστη;

Ο Αλέξανδρος Τούντας συμπληρώνει δυναμικά το σύνολο, υπηρετώντας με ακρίβεια τον ρυθμό και την ειρωνική αιχμή της παράστασης.

Βρέθηκα σε μια θάλασσα και περπατούσα στο νερό. Περπατούσα και ξαφνικά είδα τον γέρο με κουστούμι. Με έπιασε από το χέρι και μου είπε «μη φοβάσαι». «Δεν φοβάμαι», είπα εγώ και με πήρε και πήγαμε σε ένα μέρος που δεν έχω ξαναπάει. Πολύ μακριά, σε άλλη ήπειρο […] Άνθρωποι τρέχανε και κρυβόντουσαν εδώ και εκεί. Φαντάροι με όπλα πηγαίναν πάνω κάτω […] Παιδάκια τρέχανε! Άκουγα μπάμ μπουμ και σκοτωμένα παιδιά και άλλοι σκοτωμένοι! Πολλοί σκοτωμένοι. Και μου είπε «Κόρη μου, αυτά παθαίνουν, όσοι δεν πιστεύουν!» – Αθανασία

Σημαντική συμβολή στο τελικό αποτέλεσμα έχουν η κινησιολογία της Σεσίλ Μικρούτσικου και ο σχεδιασμός των φωτισμών του Σάκη Μπιρμπίλη, που χαρίζουν στην παράσταση μια διαρκή αίσθηση μεταιχμίου: δεν ξέρεις αν βρίσκεσαι στην ωμή πραγματικότητα ή σε μια κατασκευή πίστης που γεννιέται μπροστά στα μάτια σου. Οι φωτισμοί πότε ψυχροί και αποκαλυπτικοί, πότε σχεδόν μυσταγωγικοί, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το «θαύμα» μπορεί να συμβεί — ή να σκηνοθετηθεί. Η κινησιολογία, με ακρίβεια και επαναληπτικότητα που παραπέμπει σε τελετουργία, οργανώνει τα σώματα των πιστών σε σύνολο, σε αγέλη, σε χορό αρχαίας τραγωδίας που υπακούει, αναπαράγει και τελικά διαιωνίζει τον μύθο.

Με ρωτάτε αν συναντώ καθημερινά τον Κύριο υμών. Και η απάντηση είναι όχι από τότε με το Θ δεν τον έχω ξαναδει live. Έρχεται κάποιες φορές στα όνειρα μου, αλλά ο τρόπος που επικοινωνεί μαζί μου είναι τα σημάδια […] Ο Κύριος επικοινωνεί μαζί μου ό,τι θέλει εκείνος. Εγώ απλώς σας το μεταφέρω. Ένα κανάλι είμαι!– Αθανασία

Το κείμενο της Νεφέλης Μαϊστράλη είναι αιχμηρό, ευφυές και καίρια δομημένο. Ο συγκερασμός της «Αθανασίας του Αιγάλεω» με το «νερό του Γιώργου Καματερού» λειτουργεί όχι απλώς ως δραματουργικό εύρημα, αλλά ως ευθεία βολή απέναντι σε κάθε μορφή εκμετάλλευσης της απόγνωσης. Το έργο δεν χλευάζει την πίστη· χτυπά εκείνους που την εργαλειοποιούν. Και υπενθυμίζει πως τέτοια φαινόμενα δεν ανήκουν στο παρελθόν. Σε μια εποχή όπου μπορεί κανείς να πληρώσει διαδικτυακά για να ανάψει ένα κερί εξ αποστάσεως, όπου η ψηφιακή εικόνα υποκαθιστά την εμπειρία, η ανάγκη για έναν Μεσσία — μικρό ή μεγάλο — παραμένει ζωντανή. Η τεχνολογία δεν ακυρώνει την πίστη· την μετασχηματίζει, την επιταχύνει, ενίοτε την αποσταθεροποιεί.

Τα κοστούμια υπηρετούν με συνέπεια αυτή τη μετάβαση. Στην αρχή, οι χαρακτήρες είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, όπως δηλώνουν και τα ενδύματα τους· σταδιακά, τα ενδύματά των πιστών θυμίζουν ιερατικά άμφια, υποδηλώνοντας πως η πίστη δεν αλλάζει μόνο τη σκέψη, αλλά και την εικόνα, την ταυτότητα, τη δημόσια παρουσία.

Ένα μήνα τώρα πίνει το άγιο νερό και δεν χρειάστηκε τίποτα άλλο. Ούτε θεραπείες, ούτε τίποτα! Τι να τους κάνω τους γιατρούς όταν έχω την ευλογία της; Ξέρετε πόσα μηνύματα μου στέλνουν γονείς που έχουν το ίδιο πρόβλημα; Μεγάλοι άνθρωποι που λιώνουν στα κρεβάτια των νοσοκομείων; Όλοι ζητάνε το νερό της Αθανασίας. Όλοι! Και εγώ πίνω. Κάθε μέρα! Δίνω και στον μπαμπά μου και στον πεθερό και σε μια φίλη μου που έχει σκλήρυνση. Όλοι νιώθουν καλύτερα! – Μητέρα παιδιού με καρκίνο (Ειρήνη Μπούνταλη)

Η σκηνοθεσία του Θανάση Ζερίτη αξιοποιεί με ευρηματικότητα όλα αυτά τα επίπεδα. Ο χορός που πλαισιώνει την Αθανασία λειτουργεί ταυτόχρονα ως ένα σώμα πιστών και ως μεμονωμένες φωνές του διαδικτύου, δηλώνοντας σχόλια θαυμασμού και μίσους, μετατρέποντας το timeline σε σύγχρονο εκκλησίασμα. Οι σκηνές από τον «βίο» της αγίας που προβάλλονται στο πίσω μέρος της σκηνής εντείνουν την αίσθηση αγιογραφίας εν εξελίξει — μια αγιοποίηση σε πραγματικό χρόνο. Εξαιρετική σύλληψη και η χρήση του τετραγώνου ως φωτοστέφανου: ένα σχήμα που υποδηλώνει ότι η «αγία» είναι ακόμη εν ζωή, άρα υπό κατασκευή, υπό διαπραγμάτευση.

Η μουσική σύνθεση της Ερατώς Α. Κρεμμύδα, πάνω στους στίχους της Ν. Μαϊστράλη, ενσωματώνεται οργανικά στη δράση. Κινείται στο πλαίσιο της ιστορίας, χωρίς να την καλύπτει, και ενισχύει τη μυσταγωγική αλλά και ειρωνική διάσταση του έργου. Τα θρησκευτικά μοτίβα, οι επαναλήψεις και οι μελωδικές φράσεις λειτουργούν σαν σύγχρονοι ύμνοι μιας καινούργιας αίρεσης, προσθέτοντας ρυθμό και ένταση στο ήδη καλοδουλεμένο κείμενο.

Πρέπει οπωσδήποτε να κανονίσουμε την συνάντηση με τα social. Τι κάνουμε; Το σχολιάζουμε στο βίντεο ή προχωράμε σαν να μην έγινε τίποτα; Τα νερά δεν πρέπει να τα κόψουμε κατευθείαν. Όχι, όχι, όχι! Πάνε πάρα πολύ καλά οι πωλήσεις! Δεν θα βάλουμε τα χεράκια μας να βγάλουμε τα ματάκια μας! Σιγά, σιγά. Σταδιακά! […] Μου το λένε οι πιστοί. «Μην μασάς!» «Σ ‘αγαπάμε!» «Σε πιστεύουμε! «Σ ‘αγαπάμε!» Όλο τέτοια μου λένε! – Αθανασία

Η «αθανασία» δεν είναι απλώς μια σάτιρα για τις παραθρησκευτικές οργανώσεις ή για την ευπιστία του κοινού. Είναι ένα τολμηρό σχόλιο για την εποχή των social media, όπου το θαύμα χρειάζεται καλό φωτισμό και σωστό hashtag. Θέτει δύσκολα ερωτήματα χωρίς εύκολες απαντήσεις και αποφεύγει τη διδακτικότητα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό — και το πιο ειλικρινές — στοιχείο της ιστορίας: ότι μέσα στην υπερβολή της αναγνωρίζουμε κάτι πολύ γνώριμο.

Κανένα ουράνιο χέρι δεν γράφει στο χέρι σου! Δεν υπάρχουν τέτοια χέρια! Κανένας δεν μας κοιτάζει. Κανένας δεν κοιτάζει ένα τσούρμο δίποδα που τρώνε το ένα το άλλο και πεθαίνουν με την πρώτη ευκαιρία! […] Κανένας δεν νοιάζεται αν ένα οχτάχρονο σπαρταράει από καρκίνο ή αν μια βόμβα διέλυσε τις θερμοκοιτίδες ενός νοσοκομείου που ήταν γεμάτο από μωρά! – Λευτέρης (Γιώργος Νούσης)
[…] Κλείσε το στόμα σου!– Αθανασία
[… ] Σ ‘αγαπάω! – Λευτέρης
Και εγώ! Αδερφέ Ελευθέριε! Αγαπώ όλους τους ανθρώπου,ς γιατί ο Θεός μου είναι ελεήμων. Και μεγαλόψυχος. Αλλά αν τολμήσεις να μιλήσεις για την οργάνωση, για το ίδρυμα, για τους πιστούς ή για μένα, θα φροντίσω να καείς στην κόλαση! Πολύ πριν έρθει η Δευτέρα Παρουσία! Ο Θεός σου άπλωσε την χείρα του και εσύ την έκοψες! Ντροπή σου! Κρίμα! Είσαι φρικτός άνθρωπος βουτηγμένος μέσα στην αμαρτία και την βρωμιά. Δεν σου αξίζει το δώρο της ζωής. Θα έπρεπε να πεθάνεις! Κρίμα! Κρίμα αδελφέ! Κρίμα. Κρίμα…– Αθανασία

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Με την Έλλη Τρίγγου και τους (αλφαβητικά) Θανάσης Βλαβιανός, Ευαγγελία Καρακατσάνη, Ειρήνη Μπούνταλη, Γιώργος Νούσης, Αλέξανδρος Τούντας

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Κείμενο-Στίχοι: Νεφέλη Μαϊστράλη
Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης
Σκηνικά – Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα
Video art: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Εικαστικές συνθέσεις: Γιώργος Μπούνιας
Μουσική σύνθεση: Ερατώ Α. Κρεμμύδα
Κίνηση: Σεσίλ Μικρούτσικου
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Τσιμπρικίδου
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Trailers: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Make-up artist: Ρούλα Λιανού
Γραφιστικές προσαρμογές: Indigo Design
Διεύθυνση Επικοινωνίας & Δημοσίων Σχέσεων: Όλγα Παυλάτου
Social Media: POP Communications – Κάλλη Μαυρογένη
Παραγωγή: Prime Entertainment

Πηγή: Allaboutarts.gr