«CHOREKA»: Κριτική Μουσικής Παράστασης
✒️ Γράφει: Dr. Σωτήρης Σουλούκος
Φωτογραφίες ©: Ιωάννης Αρμυριώτης
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «CHOREKA Φωνές για τις σιωπές που μιλούν» στο Μικρό Θέατρο Επιδαύρου και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
CHOREKA – Φωνές για τις σιωπές που μιλούν
Όταν ο χορός της αρχαίας τραγωδίας βρίσκει ξανά τη φωνή του
Υπάρχουν στιγμές στο θέατρο όπου η παράσταση δεν ξεκινά με την πρώτη λέξη ή την πρώτη νότα. Ξεκινά με μια εικόνα.
Στο CHOREKA – Φωνές για τις σιωπές που μιλούν, αυτή η εικόνα ήταν οι CHÓRES στο μπαλκόνι του σπιτιού. Σαν να μας καλωσόριζαν σε έναν κόσμο όπου η μουσική, ο λόγος και η κίνηση δεν θα λειτουργούσαν ξεχωριστά, αλλά ως ένα ενιαίο σώμα. Άλλες όρθιες, άλλες καθιστές, όλες όμως συνδεδεμένες από μια αόρατη ισορροπία.
Τα λευκά και χρυσά ενδύματά τους δημιουργούσαν αρχικά μια αίσθηση λιτότητας και καθαρότητας. Μια εικόνα που παρέπεμπε στην αυστηρότητα και την αρμονία της αρχαίας τραγωδίας. Όμως, καθώς η παράσταση προχωρούσε, αποκαλύπτονταν οι χρωματιστές λεπτομέρειες στο πίσω κάτω τμήμα από τα φορέματα και τις φούστες τους. Σαν μια υπενθύμιση πως πίσω από κάθε αυστηρή φόρμα υπάρχει ζωή, κίνηση και απρόσμενη χαρά.
Το CHOREKA δεν είναι μια απλή μουσική παράσταση. Δεν είναι μια αναπαράσταση της αρχαίας τραγωδίας ούτε μια προσπάθεια να παρουσιαστεί το παρελθόν ως μουσειακό αντικείμενο. Είναι μια συνάντηση φωνών. Φωνών που έρχονται από τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή, από τον Καλλίμαχο και τους Ορφικούς Ύμνους, από τον Μποστ και την ελληνική παράδοση, για να συνομιλήσουν με το σήμερα.
Η μουσική του Χαράλαμπου Γωγιού δημιουργεί έναν χώρο όπου όλα αυτά τα διαφορετικά κείμενα μπορούν να συνυπάρξουν. Οι στίχοι και οι ποιητικές φωνές δεν αντιμετωπίζονται ως αποσπάσματα του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανό υλικό που αναζητά μια νέα μορφή έκφρασης. Οι μουσικές του στα αρχαία χορικά προσθέτουν μια σύγχρονη διάσταση, φέρνοντας νεότερες μουσικές αισθητικές σε έναν διάλογο με την αρχαία τραγωδία.
Οι CHÓRES, αποτελούμενες από τις Μαρία Ανδρεουλάκη, Νατάσσα Αργυράκη, Φαίδρα Γαρδούνη, Κωνσταντίνα Γιαννοπούλου, Γιώτα Δημητρακοπούλου, Ευήνα Ηλιοπούλου, Αλεξάνδρα Καρώνη, Κατερίνα Κουτσονικόλα, Έρη Μανουρά, Θεοδώρα Μπάκου, Ελευθερία Μποζώνη, Βάλια Μπολονάκου, Νίκη Νικολακοπούλου, Ειρήνη Πετράκη, Ειρήνη Πετροπούλου, Εύη Σαραντάκου, Μαρίνα Σκούρα, Εβίτα Σοφογιάννη, Ελίνα Σταμοπούλου, Δανάη Στεργίου, Νικολάια Τριανταφύλλου, είναι η καρδιά της παράστασης και ο χορός της αρχαίας τραγωδίας επιστρέφει στη σκηνή όχι ως μια θεωρητική αναφορά, αλλά ως ζωντανή παρουσία. Οι γυναίκες αυτές δεν τραγουδούν απλώς. Αφηγούνται, κινούνται, συνομιλούν με το κοινό, γίνονται φορείς μιας συλλογικής μνήμης. Η δύναμή τους βρίσκεται ακριβώς στη συνύπαρξη. Καμία φωνή δεν προσπαθεί να επιβληθεί στις υπόλοιπες. Η καθεμία έχει τη δική της θέση, αλλά όλες μαζί δημιουργούν κάτι μεγαλύτερο από το άθροισμά τους. Η πολυφωνία τους δεν είναι μόνο μουσικό επίτευγμα. Είναι μια εικόνα για το πώς διαφορετικές υπάρξεις μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να χάνουν την προσωπικότητά τους.
Υπό τη μουσική διεύθυνση της Ειρήνης Πατσέα, οι φωνές τους άλλοτε λειτουργούν σαν ψίθυρος και άλλοτε σαν κύμα που γεμίζει ολόκληρο τον χώρο. Αρχικά, χωρίς τη συνοδεία οργάνων, αφήνουν τον ήχο της ανθρώπινης φωνής να κυριαρχήσει. Στη συνέχεια, η παρουσία των μουσικών έρχεται να συνομιλήσει μαζί τους.
Το Athenaeum Saxophone Quartet – με τους Στέλλα Αραμπατζόγλου, Άννα Μαρία Καρδάμη, Γιώργο Κοτροκόη και Θάνο Τσακιλτζίδη – εισέρχεται σταδιακά, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στον αρχαίο λόγο και τον σύγχρονο ήχο. Τα σαξόφωνα δεν συνοδεύουν απλώς τις φωνές. Τις επεκτείνουν.
Λίγο αργότερα, το Yiannis Papadopoulos Trio με τον Γιάννη Παπαδόπουλο στο πιάνο, τον Κωνσταντίνο Μάνο στο κοντραμπάσο και τον Βασίλη Ποδαρά στα ντραμς, φέρνει στη σκηνή τον παλμό της τζαζ. Μια επιλογή που θα μπορούσε αρχικά να μοιάζει τολμηρή, αλλά τελικά αποδεικνύεται απόλυτα φυσική. Γιατί η τραγωδία, όπως και η τζαζ, γεννιέται από την ανθρώπινη ανάγκη για έκφραση.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται η Μαρίνα Σάττι. Η είσοδος της είναι από εκείνες τις στιγμές όπου η σκηνή γεμίζει συναίσθημα, εικόνες και ήχους. Βγαίνει διακριτικά μέσα από το σπίτι και δεν χρειάζεται να κάνει πολλά για να συγκεντρώσει την προσοχή. Οι κινήσεις των χεριών της, ο τρόπος που χρησιμοποιεί το σώμα της, η ακρίβεια και η οικονομία κάθε χειρονομίας δημιουργούν μια μορφή που μοιάζει να έρχεται από έναν άλλο χρόνο. Το λευκό φόρεμά της παραπέμπει σε αρχαία ιέρεια, ενώ η σκιά της πάνω στον τοίχο, δημιουργεί μια δεύτερη παρουσία στη σκηνή. Σαν να μην βλέπουμε μόνο έναν άνθρωπο, αλλά τη μνήμη όλων των γυναικείων μορφών που κουβαλά η τραγωδία.
Η Σάττι γίνεται η Αντιγόνη που αντιστέκεται. Γίνεται η φωνή των γυναικείων θεοτήτων που προστατεύουν τις Ικέτιδες. Γίνεται κάθε γυναίκα που βρέθηκε αντιμέτωπη με την εξουσία, την απώλεια, την αδικία ή την ανάγκη να ακουστεί. Η ερμηνεία της δεν περιορίζεται στο τραγούδι. Σωματοποιεί κάθε λέξη, κάθε σιωπή και κάθε ανάσα.
Υπήρξαν στιγμές που το θέατρο έμοιαζε να έχει σταματήσει. Δεν υπήρχε ψίθυρος, δεν υπήρχε κίνηση στην πλατεία. Μόνο μια απόλυτη συγκέντρωση στη φωνή της. Εκείνη τη στιγμή παρακολουθούσαμε μια ερμηνεύτρια που μπορούσε να μεταφέρει μέσα από έναν ήχο ολόκληρη την ιστορία των προσώπων που υπηρετούσε.
Η παρουσία της δεν περιορίστηκε όμως στη μουσική. Σε αρκετά σημεία αποκάλυψε και μια ιδιαίτερη υποκριτική πλευρά. Οι αντιδράσεις της, τα βλέμματα, οι μικρές κινήσεις του σώματος της λειτουργούσαν ως μέρος της αφήγησης. Η Σάττι δεν βρισκόταν απλώς πάνω στη σκηνή· ήταν μέσα στον κόσμο της παράστασης.
Απέναντί της, ο Τάσος Αποστόλου έφερε μια διαφορετική ποιότητα ενέργειας. Η βαθιά, επιβλητική φωνή του δημιούργησε ένα αντίβαρο στις γυναικείες φωνές της παράστασης. Αν εκείνες εξέφραζαν τη συλλογική μνήμη, την αγωνία και την ικεσία, εκείνος έφερνε τη δύναμη και την αυστηρότητα της ανδρικής εξουσίας που συχνά συναντάμε στις τραγωδίες.
Η συνύπαρξή τους στη σκηνή είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί δεν βασίστηκε μόνο στην αντίθεση. Υπήρχε και παιχνίδι, ιδιαίτερα στη «Μήδεια» του Μποστ, όπου η παράσταση άφησε χώρο στο χιούμορ και στη χαρά.
Η μετάβαση από τον Αισχύλο στον κόσμο του Μποστ ήταν μια από τις πιο ευφυείς επιλογές της παράστασης. Μέσα από την κωμική διάσταση, οι CHORES είχαν την ευκαιρία να αναδείξουν ακόμη περισσότερο τη θεατρικότητά τους. Δεν ήταν πλέον μόνο ο χορός της τραγωδίας. Ήταν η ομάδα των γυναικών που μπορούσε να σχολιάσει, να αυτοσαρκαστεί, να κινηθεί με παιχνιδιάρικη διάθεση και να επικοινωνήσει άμεσα με το κοινό.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του CHOREKA: ότι δεν εγκλωβίζεται στην εικόνα μιας σοβαρής αρχαίας αναφοράς. Αναγνωρίζει πως η ανθρώπινη εμπειρία δεν αποτελείται μόνο από πόνο και απώλεια. Περιλαμβάνει το γέλιο, τη χαρά, την έκπληξη, την ανάγκη για επικοινωνία. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή.
Η σκηνογραφική και ενδυματολογική επιμέλεια της Ζαΐρας Φαληρέα υπηρετεί με ακρίβεια τη διπλή διάσταση της παράστασης: την παράδοση και τη σύγχρονη ματιά, τη σοβαρότητα και το παιχνίδι, το τελετουργικό και το ανθρώπινο.
Η κινησιολογική επιμέλεια της Στεφανίας Σωτηροπούλου συμβάλλει καθοριστικά σε αυτή την ισορροπία. Κάθε χορικό αποκτά τη δική του ταυτότητα. Άλλοτε η κίνηση είναι αυστηρή και δωρική, σχεδόν τελετουργική. Άλλοτε γίνεται πιο ανάλαφρη και παιχνιδιάρικη. Οι CHÓRES δεν κινούνται απλώς στον χώρο· δημιουργούν τον χώρο.
Το ίδιο συμβαίνει και με τους φωτισμούς του Περικλή Μαθιέλλη. Το φως δεν λειτουργεί ως απλή τεχνική υποστήριξη. Συνομιλεί με τα σώματα, τις φωνές και τα κοστούμια. Οι φωτοσκιάσεις δημιουργούν νέες εικόνες, ενώ οι διαφορετικές χρωματικές αποχρώσεις μεταμορφώνουν τη σκηνή. Άλλοτε βρισκόμαστε σε έναν τόπο τελετουργίας και άλλοτε σε έναν χώρο μνήμης.
Η ηχητική σχεδίαση του Brian Coon ολοκληρώνει αυτή την εμπειρία, δημιουργώντας έναν ήχο καθαρό και βαθιά ενσωματωμένο στη δραματουργία της παράστασης.
Όλα τα επιμέρους στοιχεία της μουσικής παράστασης υπηρετούν την ίδια ιδέα: ότι η φωνή δεν είναι μόνο ήχος. Είναι μνήμη. Είναι σώμα. Είναι παρουσία.
Φεύγοντας από την παράσταση, δεν ένιωθα ότι είχα παρακολουθήσει μια ακόμη μουσική παραγωγή. Ένιωθα πως είχα συμμετάσχει σε μια τελετουργία, όπου οι φωνές του παρελθόντος βρήκαν έναν σύγχρονο τρόπο να ακουστούν ξανά. Οι γυναίκες των τραγωδιών, οι ικεσίες τους, οι διαμαρτυρίες τους, οι στιγμές της τρυφερότητας και του αστεϊσμού, όλα συνυπήρχαν χωρίς να αλληλοαναιρούνται. Όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή.
Ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της παράστασης. Δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει την αρχαία τραγωδία ούτε να την εκσυγχρονίσει επιφανειακά. Της δίνει ξανά φωνή. Και αυτή η φωνή, άλλοτε ψίθυρος και άλλοτε κραυγή, συνεχίζει να ηχεί μέσα σου ακόμη και αφού τα φώτα έχουν σβήσει.
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μουσική Χαράλαμπος Γωγιός • Στίχοι Αισχύλος (μτφρ. Ι. Γρυπάρη, μτφρ. – διασκ. Μ. Κάλμπαρη, μουσική διασκ. Γιάννη Παπαδόπουλου), Γιάννης Βηλαράς, Καλλίμαχος (μτφρ. – διασκ. Μ. Κάλμπαρη, μουσική διασκ. Γιάννη Παπαδόπουλου), Μποστ, Novalis, Ορφικοί ύμνοι (διασκ. Μ. Κάλμπαρη), Αλέξανδρος Σούτσος, Σοφοκλής (μτφρ. Δ. Μαρωνίτη, μουσική διασκ. Γιάννη Παπαδόπουλου), Ηλίας Τανταλίδης, Αθανάσιος Χριστόπουλος και παραδοσιακοί • Μουσική διδασκαλία – Διεύθυνση Ειρήνη Πατσέα • Δραματουργική συνεργασία Έλσα Ανδριανού • Κινησιολογία Στεφανία Σωτηροπούλου • Σκηνογραφική – Ενδυματολογική επιμέλεια Ζαΐρα Φαληρέα • Σχεδιασμός ήχου – Ηχοληψία Brian Coon • Σχεδιασμός φωτισμού Περικλής Μαθιέλλης • Μουσική προετοιμασία Μαριλένα Σουρή • Βοηθός κινησιολόγου Αυγουστίνος Κούμουλος • Τραγουδούν Μαρίνα Σάττι, Τάσος Αποστόλου • Συμμετέχει το γυναικείο χορωδιακό σύνολο CHÓRES / Μαρία Ανδρεουλάκη, Νατάσσα Αργυράκη, Φαίδρα Γαρδούνη, Κωνσταντίνα Γιαννοπούλου, Γιώτα Δημητρακοπούλου, Ευήνα Ηλιοπούλου, Αλεξάνδρα Καρώνη, Κατερίνα Κουτσονικόλα, Έρη Μανουρά, Θεοδώρα Μπάκου, Ελευθερία Μποζώνη, Βάλια Μπολονάκου, Νίκη Νικολακοπούλου, Ειρήνη Πετράκη, Ειρήνη Πετροπούλου, Εύη Σαραντάκου, Μαρίνα Σκούρα, Εβίτα Σοφογιάννη, Ελίνα Σταμοπούλου, Δανάη Στεργίου, Νικολάια Τριανταφύλλου • Καλλιτεχνική διεύθυνση CHÓRES Μαρίνα Σάττι • Γενική διεύθυνση CHÓRES Χαράλαμπος Γωγιός • Οργάνωση παραγωγής CHÓRES Ιωάννα Κουλοχέρη, Βερονίκη Κρικώνη • Athenaeum Saxophone Quartet / Στέλλα Αραμπατζόγλου σοπράνο σαξόφωνο, Άννα Μαρία Καρδάμη άλτο σαξόφωνο, Γιώργος Κοτροκόης τενόρο σαξόφωνο, Θάνος Τσακιλτζίδης βαρύτονο σαξόφωνο • Yiannis Papadopoulos Trio / Γιάννης Παπαδόπουλος πιάνο • Κωνσταντίνος Μάνος κοντραμπάσο • Βασίλης Ποδαράς ντραμς
