«Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Δρ. Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν» στο Θέατρο Προσκήνιο και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Μόνο που αυτός δεν είναι ο δικός μου πατέρας! Αυτές είναι αναμνήσεις του Ανέστη, του σκηνοθέτη της παράστασης. Αυτός μας κάλεσε να παίξουμε σε αυτήν την παράσταση. Μας ζήτησε να μιλήσουμε για τους πατεράδες μας. Τι μας παρέδωσε η προηγούμενη γενιά; Ποιοι ήταν αυτοί οι άντρες; Πως βίωσαν την αρρενωπότητα τους; Ποιες ήταν οι αξίες τους; Γιατί μας στοιχειώνουν ακόμα;

«Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν»: Στο καφενείο των αναμνήσεων. Ιστορίες για τον πατέρα!

Το καφενείο υπήρξε για πολλά χρόνια ο κατεξοχήν χώρος των ανδρών στον ελληνικό κοινωνικό χάρτη, όπως το σπίτι θεωρούνταν ο χώρος των γυναικών. Πάνω σε αυτή τη γνώριμη εικόνα στήνεται το σκηνικό της παράστασης «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν» τουΑνέστη Αζά. Σε ένα καφενείο, πέντε ηθοποιοί μοιράζονται προσωπικές ιστορίες και αναμνήσεις για τους πατεράδες τους. Δεν πρόκειται για μια κλασική αφήγηση με αρχή, μέση και τέλος, αλλά για μια συλλογή βιωμάτων, μικρών εξομολογήσεων και στιγμών που συνθέτουν την πολύπλοκη εικόνα της πατρικής και της ανδρικής φιγούρας.

Ο πατέρας παρουσιάζεται ως μια μορφή γεμάτη αντιφάσεις. Είναι το πρότυπο για τα παιδιά, η μορφή εξουσίας μέσα στο σπίτι, αλλά και μια παρουσία που συχνά είναι απόμακρη ή απουσιάζει. Για τα κορίτσια μπορεί να είναι ο πρώτος έρωτας, για τα αγόρια το πρόσωπο που πρέπει να μιμηθούν ή να ξεπεράσουν. Ταυτόχρονα, όμως, είναι εκείνος που θέτει όρια – συχνά αυστηρότερα για τις κόρες και πιο επιεική για τους γιους – αναπαράγοντας τις γνωστές πατριαρχικές αντιλήψεις της ελληνικής οικογένειας.

Η παράσταση αγγίζει με ειλικρίνεια και χιούμορ τα τραύματα που αφήνει αυτή η σχέση. Αν ένας πατέρας δημιουργεί τραύμα στα παιδιά του, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε και για το δικό του τραύμα: ποιος ήταν ο δικός του πατέρας; Ποιες εμπειρίες κουβαλούσε; Μέσα από τις ιστορίες των ηθοποιών φαίνεται πως πολλές συμπεριφορές μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Οι γονείς διαμορφώνουν τα παιδιά τους, αλλά και οι ίδιοι έχουν διαμορφωθεί από τις δικές τους οικογενειακές ιστορίες.

Δεν είμαι ιδιοκτησία σου. Δεν ξέρεις καν ποιος είμαι, πως νιώθω! Τι όνειρα έχω! Για ποιο πράγμα ανησυχώ! Δεν είμαι 12 χρονών!

Το έργο δεν φοβάται να αγγίξει δύσκολα ερωτήματα: Πόσο εύκολα αποδέχεται ένας πατέρας έναν γκέι γιο; Πώς αντιμετωπίζει ένας παραδοσιακός πατέρας την ιδέα ότι η κόρη του έχει ερωτική ζωή; Πώς νιώθει ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς πατέρα ή με έναν πατέρα απόμακρο; Και τι συμβαίνει όταν η «τιμή» της οικογένειας αμφισβητείται;

Οι ιστορίες που ακούγονται είναι άλλοτε συγκινητικές, άλλοτε αστείες και άλλοτε σκληρές. Μπορεί να περιέχουν υπερβολή ή θεατρικότητα, όμως έχουν μια αλήθεια που αγγίζει τον θεατή. Είναι εύκολο να ταυτιστεί κανείς, να θυμηθεί δικές του οικογενειακές στιγμές, να γελάσει ή να συγκινηθεί.

Τι σημαίνει να είσαι πατέρας; Τι σημαίνει να είσαι άντρας; Ο πατέρας μου. Ο άντρας με τις θαυμαστές ικανότητες. Ο άντρας που ποτέ δεν κατάλαβα. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να μιλήσω για αυτόν; Τι θυμάμαι; Πως τον θυμάμαι; Τι είναι μια ανάμνηση;

Ιδιαίτερο στοιχείο της παράστασης είναι η χημεία των ηθοποιών. Οι πέντε ερμηνευτές λειτουργούν σαν μια παρέα φίλων που συζητά για τους πατεράδες της, συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλον.

Ο Γιώργος Βαλαής ισορροπεί με ευαισθησία ανάμεσα στη συγκίνηση και το χιούμορ, μετατρέποντας προσωπικά βιώματα σε αφηγήσεις που αποκτούν αμεσότητα και αλήθεια πάνω στη σκηνή. Ο τρόπος με τον οποίο μοιράζεται τις ιστορίες του δημιουργεί μια φυσική σύνδεση με το κοινό, χωρίς υπερβολές, αφήνοντας χώρο τόσο στη συγκίνηση όσο και στις πιο ανάλαφρες στιγμές να συνυπάρχουν οργανικά.

Ο Κωνσταντίνος Μωραΐτης δίνει ιδιαίτερη ένταση στη σκηνική του παρουσία μέσα από τη σωματικότητα που συνοδεύει κάθε αφήγησή του. Ο λόγος του αποκτά κίνηση, ρυθμό και θεατρικότητα, ενώ η άμεση επικοινωνία του με το κοινό ξεχωρίζει και λειτουργεί καθοριστικά, καθώς διατηρεί μια συνεχή αίσθηση ζωντανής επαφής και συμμετοχής.

Η Μάρω Σταυρινού εμφανίζεται με μια αφοπλιστική ειλικρίνεια που γίνεται αμέσως αισθητή. Χορεύει, τραγουδά και μοιράζεται προσωπικές στιγμές χωρίς ίχνος επιτήδευσης, φωτίζοντας μια βαθιά ανθρώπινη πλευρά της παράστασης και προσφέροντας στιγμές που ξεχωρίζουν για τη φυσικότητα και τη συναισθηματική τους δύναμη.

Η Κωνσταντίνα Τάκαλου κινείται με ευχέρεια ανάμεσα στο χιούμορ και τη σοβαρότητα, δίνοντας στις σκηνές της μια ιδιαίτερη εσωτερική ισορροπία. Οι μεταβάσεις της είναι φυσικές και ακριβείς, επιτρέποντας στο κωμικό στοιχείο να συνυπάρχει με μια υπόγεια συγκίνηση που γίνεται αισθητή χωρίς να δηλώνεται έντονα.

Ο Ρίνο Τζάνι προσθέτει μια ξεχωριστή διάσταση μέσα από τη δική του βιωματική αναφορά ως παιδί μετανάστη από την Αλβανία. Η αφήγησή του για την πατρική μορφή, έναν πατέρα συχνά απόντα αλλά καθοριστικό, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αποδίδεται με λιτότητα και αλήθεια, δίνοντας στο προσωπικό στοιχείο μια ευρύτερη ανθρώπινη διάσταση.

Δεν βίωσα ποτέ στην ζωή μου το πατρικό σπρώξιμο! «Πήγαινε και καθαρίζω εγώ!» ούτε κάποια καταπίεση, ούτε κάποια μικρή ή μεγάλη πληγή! Αυτό που βίωσα είναι έλλειψη! Η παρουσία του πατέρα μου!

Παρότι το κείμενο φαίνεται απλό, κρύβει πολλές αλήθειες για την οικογένεια και τις σχέσεις εξουσίας μέσα σε αυτήν. Η παράσταση θυμίζει πως, είτε το θέλουμε είτε όχι, κουβαλάμε μέσα μας στοιχεία των γονιών μας. Ωστόσο, αφήνει και μια αισιόδοξη σκέψη: μπορούμε να γίνουμε μια καλύτερη εκδοχή τους – πιο ειλικρινείς, πιο ανοιχτοί, πιο σύγχρονοι.

Η σκηνοθεσία του Ανέστη Αζά, με τη συνεργασία της Ιωάννας Κανελλοπούλου και του Βαγγέλη Βλάχου, κινείται σε μια λιτή γραμμή. Δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει περίπλοκες σκηνικές κατασκευές. Η σκηνή λειτουργεί σαν ένας τόπος συνάντησης, σχεδόν σαν μια αυθόρμητη συζήτηση σε καφενείο, όπου οι αφηγήσεις εναλλάσσονται φυσικά και δημιουργούν την αίσθηση μιας κοινής εξομολόγησης. Η σκηνοθετική γραμμή κρατά τον ρυθμό της παράστασης ζωντανό και επιτρέπει στο κοινό να μετακινείται διαρκώς ανάμεσα στο χιούμορ και τη συγκίνηση.

Δεν χρειάζεται να είσαι δυνατός για να είσαι άντρας!

Το κείμενο της παράστασης αποτελεί προϊόν συλλογικής δουλειάς. Το συνυπογράφουν ο Μιχάλης Πητίδης, ο ίδιος ο σκηνοθέτης και η ομάδα των συντελεστών, ενώ η Ιωάννα Κανελλοπούλου έχει συμβάλλει καθοριστικά στη δραματουργική επεξεργασία. Οι προσωπικές ιστορίες των ηθοποιών μετατρέπονται έτσι σε θεατρικό υλικό που διατηρεί την αίσθηση της αλήθειας και της αμεσότητας. Η δραματουργία δεν επιδιώκει μια αυστηρή αφήγηση, αλλά χτίζει μια αλυσίδα εμπειριών που συνομιλούν μεταξύ τους και φωτίζουν διαφορετικές όψεις της σχέσης πατέρα και παιδιού.

Τι ήταν αυτό που έκανε τον πατέρα μου να πάρει το μέρος των εχθρών μου; Τι υπάρχει εκεί; Πως γίνεται να παίρνει το μέρος του θύτη; Πως γίνεται μπαμπά; […] Ακόμα και όταν το θύμα είναι το ίδιο σου το παιδί; Να δικαιολογείς την βία;

Η σκηνογραφία και τα κοστούμια της Διδώς Γκόγκου, σε συνεργασία με τον Ήλια Στριγγάρη, υπηρετούν την ίδια λιτή αισθητική. Ο χώρος θυμίζει ένα γνώριμο καφενείο, όπου θα μπορούσε να εκτυλιχθεί μια τέτοια συζήτηση. Τα κοστούμια παραμένουν απλά και σύγχρονα, χωρίς να αποσπούν την προσοχή από τις αφηγήσεις, ενισχύοντας την αίσθηση ότι οι ηθοποιοί μιλούν σχεδόν ως ο εαυτός τους.

Ο πατέρα μου έχει μια δυσκολία να εκφράσει τα συναισθήματα του. Όπως και οι περισσότεροι άντρες. Οπότε όταν θέλει να μου επικοινωνήσει κάτι συνήθως το κάνει με μια πράξη. Με μια αγκαλιά ή με ένα δώρο. Και εγώ του τραγουδάω. Έχουμε βρει αυτόν τον κώδικα επικοινωνίας.

Η μουσική του Παναγιώτη Μανουηλίδη λειτουργεί διακριτικά αλλά ουσιαστικά, δημιουργώντας στιγμές συναισθηματικής έντασης και δίνοντας ρυθμό στις εναλλαγές των ιστοριών. Συμπληρωματικά, οι φωτισμοί του Γιώργου Κασσάκου διαμορφώνουν μια ατμόσφαιρα που μετακινείται από την οικειότητα της αφήγησης στην εσωτερικότητα της μνήμης, φωτίζοντας κάθε φορά το πρόσωπο ή τη στιγμή που χρειάζεται να αναδειχθεί.

Τον πατέρα μου το θυμάμαι πολύ σπάνια πια. Μόνο όταν είμαι αναγκασμένος να γράψω το όνομα του σε καμία αίτηση ή όταν θα πρέπει να συμπληρώσω το πεδίο «ονοματεπώνυμο πατέρα»

Όλοι αυτοί οι επιμέρους συντελεστές συνεργάζονται αρμονικά, δημιουργώντας μια παράσταση όπου η απλότητα γίνεται δύναμη. Η σκηνοθεσία, το κείμενο και τα σκηνικά μέσα υπηρετούν έναν κοινό στόχο: να αναδείξουν τις ιστορίες και τα συναισθήματα που κρύβονται πίσω από τη μορφή του πατέρα και να μετατρέψουν την προσωπική μνήμη σε συλλογική εμπειρία για το κοινό.

Τελικά, το «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν» είναι μια παράσταση που μιλά για τους πατεράδες, αλλά στην ουσία μιλά για όλους μας. Για τις οικογένειες που μας διαμόρφωσαν, για τις μνήμες που κουβαλάμε και για τις σχέσεις που συνεχίζουν να μας καθορίζουν. Είναι μια θεατρική εμπειρία γεμάτη γέλιο, συγκίνηση και σκέψη – μια παράσταση που σε κάνει να φύγεις από το θέατρο με αναμνήσεις από το δικό σου πατέρα και τη δική σας ιστορία.

Το 90% του χρόνου που περνάμε με τους δικούς μας το περνάμε στην παιδική μας ηλικία. Το υπόλοιπο 10% μοιράζεται σε συγκεκριμένες στιγμές στην ενήλικη ζωή μας!

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Ανέστης Αζάς
Κείμενο: Μιχάλης Πητίδης, Ανέστης Αζάς και η ομάδα 
Συνεργάτες για τη δραματουργία: Ιωάννα Κανελλοπούλου, Μιχάλης Πητίδης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ιωάννα Κανελλοπούλου
Β Βοηθός Σκηνοθέτη: Βαγγέλης Βλάχος 
Σκηνογραφία – Κοστούμια: Διδώ Γκόγκου
Μουσική: Παναγιώτης Μανουηλίδης
Φωτισμοί: Γιώργος Κασσάκος
Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ήλια Στριγγάρη
Φωτογραφίες: Γκέλυ Καλαμπάκα

ΠΑΙΖΟΥΝ: Γιώργος Βαλαής, Κωνσταντίνος Μωραΐτης, Μάρω Σταυρινού, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Ρίνο Τζάνι

Ευχαριστίες: Δημήτρης Καλακίδης, Άγγελος Κονταξής, Δανάη Λιοδάκη, Τάσος Παλαιορούτας, Ελένη Ράντου, Πρόδρομος Τσινικόρης, Πηνελόπη Φλουρή, Gary Salomon

Πηγή: Allaboutarts.gr