Ελένη Θυμιοπούλου: «Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά πολιτισμός όταν η υποτροπή στη βία και η ανοχή μας σε αυτήν είναι τόσο μεγάλη»

Με αφορμή την παράσταση «Βάκχες», που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο στις 11 και 12 Ιουλίου και συνεχίζει την πορεία της με μια μεγάλη περιοδεία σε Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με την Ελένη Θυμιοπούλου, η οποία συμμετέχει στον Χορό των Βακχών.

Διαβάστε επίσης: «Βάκχες» | Επίδαυρος: Κριτική Παράστασης

Σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου δημιουργού Javor Gardev και με την ιδιαίτερη συμμετοχή του διεθνούς φήμης βρετανικού συγκροτήματος The Tiger Lillies, η παράσταση προσεγγίζει το εμβληματικό έργο του Ευριπίδη μέσα από μια σύγχρονη και τολμηρή σκηνική ματιά, συνδυάζοντας τη δύναμη του αρχαίου μύθου με μια ιδιαίτερη μουσική και θεατρική γλώσσα. Με αφορμή, λοιπόν, τη φετινή θεατρική εμπειρία, συζητήσαμε με την Ελένη Θυμιοπούλου εφ’ όλης της ύλης για την παράσταση.

Έχεις ξαναβρεθεί στη σκηνή της Επιδαύρου με άλλες παραστάσεις. Τι διαφορετικό είχε αυτή η συνάντηση σου με τις «Βάκχες»; Υπάρχει κάτι που ένιωσες ότι ανακάλυψες ξανά σε αυτό το μοναδικό αρχαίο θέατρο;

Στην Επίδαυρο πρωτοβρέθηκα το 2017 όταν συμμετείχα στην παράσταση «Επτά επι Θήβας» σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις με το Κ.Θ.Β.Ε. Μια από τις κορυφαίες σκηνές της παράστασης αυτής ήταν η αδελφοκτονία του Ετεοκλή και του Πολυνείκη όπου η μάχη των δύο ανδρών δόθηκε παραστασιακά μέσα από κάποιες βίαιες αγκαλιές μεταξύ τους για να καταλήξει σε μια σφιχτή τελευταία αγκαλιά ως σύμβολο του θανάτου τους. Ξαναβρισκόμενη εκεί φέτος θυμήθηκα με πολλή αγάπη και συγκίνηση την παράσταση εκείνη. Νομίζω η πρώτη φορά που βρίσκεται κάποιος ηθοποιός στην ορχήστρα της Επιδαύρου δεν μπορεί παρά να του μείνει αξέχαστη. Είναι μια μεγάλη αγκαλιά, το πιο υπέροχο θέατρο που γνωρίζω τόσο για ηθοποιούς όσο και για θεατές. Με τις «Βάκχες»του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Javor Gardev (σε συμπαραγωγή Εθνικού Θεάτρου Βουλγαρίας, Κ.Θ.Β.Ε. και Φεστιβάλ Αθηνών) κάναμε πρεμιέρα στην Επίδαυρο τον φετινό Ιούλιο και όλα όσα είχα νιώσει στο παρελθόν ενισχύθηκαν. Ειδικά κατά τη διάρκεια των προβών, η ενέργεια του χώρου και η ησυχία του τοπίου κατά το ηλιοβασίλεμα, λίγο πριν ξεκινήσει το πέρασμα το έργου, ήταν η “magic hour” της ημέρας.

Παρακολουθήσαμε τις «Βάκχες» στην πρεμιέρα τους στην Επίδαυρο, σε μια παράσταση που έφερε κοντά στην αρχαία τραγωδία Έλληνες και Βούλγαρους καλλιτέχνες και τη μουσική των Tiger Lillie’s. Πώς βίωσες αυτήν την συνάντηση διαφορετικών καλλιτεχνικών κόσμων;

Αισθάνομαι απίστευτα τυχερή που είμαι μέρος αυτής της διεθνούς παραγωγής μέσα από την οποία έχω γνωρίσει τόσο σημαντικούς καλλιτέχνες και τόσο υπέροχους ανθρώπους. Η εμπειρία του να κάνεις πρόβες, να επικοινωνείς και να «παίζεις» σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική σου δεν ήταν πάντα εύκολη αλλά σου δίνεται η ευκαιρία να εξασκήσεις καινούργια skills και να ζήσεις την προετοιμασία μιας παράστασης με πρωτόγνωρο τρόπο. Η συνεργασία και η συνεύρεση ανθρώπων διαφορετικών εθνικοτήτων και πολιτισμών μόνο κέρδος έχει φέρει και εύχομαι να συμβαίνει ακόμα πιο συχνά στην ελληνική θεατρική σκηνή.

Στις «Βάκχες» ο χορός δεν λειτουργεί απλώς ως σχολιαστής αλλά ως μια ζωντανή δύναμη που κινεί την παράσταση. Με βάση την εμπειρία σου, τι ήταν αυτό που έκανε ιδιαίτερη τη διαδικασία δημιουργίας αυτού του χορού;

Ο σκηνοθέτης μας Javor Gardev διαβάζοντας πολύ εύστοχα τον Ευριπίδη είδε τον χορό των «Βακχών» ως πρωταγωνιστή του έργου. Όντως και όπως πολύ συχνά μας επεσήμανε από την αρχή των προβών, οι γυναίκες δεν είναι απλά αυτόπτες μάρτυρες και σχολιαστές όσων συμβαίνουν αλλά κινούν τη δράση και επηρεάζουν τη ροή των γεγονότων: αντιδρούν, προτρέπουν, πιέζουν, μαγεύουν, αντιστέκονται, προειδοποιούν, επιτίθενται, σαγηνεύουν, επαναστατούν. Είναι οι πιστές ακόλουθες του Διονύσου που χωρίς αυτές ο θεός δεν θα μπορούσε να έχει την ίδια ισχύ ούτε ο Πενθέας θα ένιωθε την ίδια απειλή. Και ακριβώς επειδή η παρουσία τους είναι τόσο αναγκαία και καθοριστική δεν περιορίζονται στον χώρο της ορχήστρας αλλά εξαπλώνονται στοχευμένα και συνειδητά σε όλο το κοίλο του θεάτρου.

Πως αλλάζει η εμπειρία ενός ηθοποιού όταν υπηρετεί έναν Χορό σε σχέση με έναν ατομικό ρόλο; Τι σου προσφέρει αυτή η συλλογική συνθήκη και τι απαιτεί αυτό από εσένα;

Η λειτουργία του ηθοποιού ως μέλος ενός Χορού τον εξασκεί σε τόσο σημαντικές δεξιότητες για την τέχνη του θεάτρου γενικότερα που ιδανικά κατά τη γνώμη μου ένας/μία σπουδαστής/ σπουδάστρια υποκριτικής θα έπρεπε να ξεκινά από εκεί. Πέρα από το μουσικό και κινησιολογικό training που προϋποθέτει τις περισσότερες φορές η συμμετοχή σε Χορό αρχαίας τραγωδίας ή κωμωδίας, καλείσαι ως ηθοποιός να συνειδητοποιήσεις ότι αποτελείς μέρος μιας ομάδας, να εναρμονιστείς με τη λειτουργία της, να αναπνέεις με την αναπνοή της, να κινείσαι με τον ρυθμό της και όσο οξύμωρο κι αν ακούγεται να ακολουθήσεις την ομάδα ακόμα κι αν αυτή κάνει λάθος. Ο Χορός δεν καταργεί τις ατομικότητες αλλά αποτελείται από πολλές και διαφορετικές με κοινό στόχο και κοινή λειτουργία. Κι όταν ο στόχος είναι κοινός και αντιμετωπίζεται από την ομάδα ως ζήτημα ζωής και θανάτου, η δύναμη της μπορεί να είναι τεράστια. Και στη σκηνή και στη ζωή.

Η παράσταση παρουσιάζεται στα αγγλικά. Πως επηρεάζει έναν ηθοποιό η αλλαγή γλώσσας; Τι συμβαίνει σε σχέση με το λόγο, το συναίσθημα και το σώμα όταν η μητρική γλώσσα απομακρύνεται;

Λένε ότι αρχίζεις να οικειοποιείσαι μια γλώσσα που μαθαίνεις όταν πιάνεις τον εαυτό σου να μετράει ή να βλέπει όνειρα στη γλώσσα αυτή. Όταν δηλαδή οι διαδικασίες γίνονται αυτοματοποιημένες και χωρίς σκέψη. Το πιο δύσκολο κομμάτι που είχα να διαχειριστώ τόσο στις πρόβες όσο και στις παραστάσεις ήταν να συνηθίσω να σκέφτομαι στα αγγλικά και όχι στα ελληνικά. Το να πρέπει να χρησιμοποιώ μια γλώσσα που όσο καλά και να την ξέρω δεν είναι η μητρική μου, δημιουργεί αναπόφευκτα μια απόσταση από το κείμενο αλλά στη συγκεκριμένη δουλειά δεν το θεωρώ αυτό απόλυτα αρνητικό. Νομίζω πως η συγκεκριμένη μετάφραση των «Βακχών» ήταν σαφώς πιο εκλογικευμένη και απλή από την όποια ελληνική μετάφραση έχω διαβάσει οπότε αυτό  μας βοήθησε στο να διαχειριστούμε καλύτερα το κείμενο. Φυσικά υπήρξε μια μεγάλη περίοδος εκμάθησης και εξάσκησης κοινής προφοράς σε international English με έναν υπέροχο αμερικανό δάσκαλο, τον Marc Modzelewski, η βοήθεια του οποίου ήταν πολύ σημαντική για τη συνοχή και την ομοιογένεια του Χορού όσον αφορά το κείμενο. Εγώ ωστόσο είχα μια ακόμα ευκαιρία να δοκιμαστώ σε παράσταση στα αγγλικά, όχι σε επαγγελματικό επίπεδο αλλά στο πλαίσιο των σπουδών μου στο Πανεπιστήμιο του Exeter. Εκεί είχαμε δουλέψει πάνω στα λεγόμενα Elizabethan Jigs τα οποία ήταν μικρές, κωμικές σκηνές με χορό, τραγούδια, παντομίμα, σκηνική πάλη και cross-dressing. Παιζόντουσαν μετά από μια τραγωδία ή κωμωδία και πρόσφεραν μια ελαφριά νότα στο τέλος της παράστασης. Ήταν γραμμένα δε σε ελισαβετιανή διάλεκτο οπότε ήταν κάπως απαιτητικό για μένα το βάπτισμα του πυρός!

Η συνεργασία με Βούλγαρους καλλιτέχνες και τους Tiger Lillies δημιούργησε μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική συνθήκη. Τι μπορεί να γεννηθεί όταν διαφορετικοί πολιτισμοί και διαφορετικοί τρόποι θεατρικής έκφρασης συναντιούνται;

Όπως ανέφερα και παραπάνω η συνεργασία πολλών και διαφορετικών εθνικοτήτων και κατά συνέπεια πολιτισμών, στην περίπτωση των «Βακχών» λειτούργησε πολύ γόνιμα. Όλο αυτό βέβαια ξεκίνησε από την ιδέα και το όραμα του σκηνοθέτη μας Javor Gardev, ο οποίος είναι μεγάλος μελετητής, θαυμαστής και γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Οι «Βάκχες» συγκεκριμένα είναι ένα έργο που επιθυμούσε να ανεβάσει από τα χρόνια των σπουδών του. Χάρη στην εμπειρία και την εξοικείωση των ελλήνων ηθοποιών του θιάσου με την αρχαία τραγωδία, την ορμητικότητα και την άριστη τεχνική  των συναδέλφων από την Βουλγαρία, την απόλυτη διαθεσιμότητα όλων των ηθοποιών, την αφοσίωση συντελεστών και τεχνικών και φυσικά τη λοξή ματιά των Tiger Lillies πάνω σε ένα κλασικό κείμενο, φτιάχτηκε μια παράσταση που ελπίζω να έχει πλησιάσει αν όχι ξεπεράσει το αρχικό σκηνοθετικό όραμα.

Οι «Βάκχες» παραμένουν ένα έργο που επιστρέφει συνεχώς στη σκηνή γιατί μιλά για βαθιά ανθρώπινα ζητήματα: την ελευθερία, την πίστη, την ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει αλλά και την υπέρβαση των ορίων. Ποιο στοιχείο του έργου σε αγγίζει περισσότερο;

Κατά τη γνώμη μου οι «Βάκχες» είναι η πιο δύσκολη και ενδιαφέρουσα αρχαία τραγωδία. Θαυμάζω και σέβομαι όλους τους σκηνοθέτες που έχουν προσπαθήσει να αναμετρηθούν μαζί της. Είναι ένα έργο που επιστρέφει στις ρίζες του αρχαίου δράματος καθώς παρουσιάζει επίσης σκηνής τον ίδιο τον Διόνυσο, θεό του θεάτρου, για να μιλήσει για το τέλος του είδους, ίσως και για το τέλος της πόλης-κράτους όπως είχε διαμορφωθεί μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Η απόλυτη υποτροπή στη βαρβαρότητα που ξεκινά από τη βία και την αυταρχικότητα του ηγέτη της πόλης Πενθέα για να απογειωθεί με την κατασπάραξη του από την ίδια του τη μητέρα, έχει ως συνέπεια τη διάλυση της κοινωνίας. Δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά πολιτισμός όταν η υποτροπή στη βία και η ανοχή μας σε αυτήν είναι τόσο μεγάλη. Και ο Διόνυσος άλλωστε αντιπροσωπεύει τη φυσική δύναμη του ανθρώπου που μπορεί να πάρει είτε θετική είτε αρνητική διάσταση. Μπορεί να τον εξυψώσει σε θεό ή να τον μεταμορφώσει σε κτήνος. Ο άνθρωπος είναι ικανός για το καλύτερο και το χειρότερο. Δυστυχώς.

Μετά από τόσες παραστάσεις και διαφορετικές θεατρικές εμπειρίες, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σε εκπλήσσει στην τέχνη του θεάτρου;

Μέσα από το θέατρο συνεχίζω να μαθαίνω συνεχώς καινούργια πράγματα. Η ανάγκη για γνώση και συνεχή μαθητεία ήταν από μικρή ηλικία πολύ έντονη μέσα μου και χαίρομαι που δεν έχει ατονήσει με τα χρόνια. Μέσα λοιπόν από μια διαδικασία διερεύνησης, προσπαθώ όλο και πιο συνειδητά να μην σκέφτομαι το αποτέλεσμα και να μην φοβάμαι την αποτυχία. Δεν το καταφέρνω πάντα αλλά όσο εμπιστεύομαι αυτόν τον  δρόμο, η δουλειά και ο εαυτός μου μέσα σε αυτήν μου επιφυλάσσουν εκπλήξεις.

Αν κρατούσες μια εικόνα, έναν ήχο ή μια στιγμή από αυτήν την εμπειρία της παράστασης «Βάκχες», ποια θα ήταν;

Νομίζω πως κρατάω μέσα μου σαν εικόνα και αίσθηση την πρώτη είσοδο του χορού στην ορχήστρα, μια πολύ δυνατή στιγμή κατά τη γνώμη μου με τον τρόπο που συμβαίνει. Αλλά επειδή η περιοδεία συνεχίζεται, δεν θα κάνω spoiler και σας προτείνω να έρθετε να μας δείτε!

Μετά το καλοκαίρι ποιο είναι το επόμενο καλλιτεχνικό σου βήμα;

Μετά την περιοδεία των «Βακχών» που συνεχίζεται έως τον Οκτώβριο με παραστάσεις σε Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία ξεκινάω πρόβες για την «Μικρά Αγγλία» της Ιωάννας Καρυστιάνη, σε διασκευή Αντώνη Γαλέου και σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη, που θα ανέβει τον Δεκέμβριο στο Κ.Θ.Β.Ε. Είχα λατρέψει την ομώνυμη ταινία του Παντελή Βούλγαρη και τώρα που διαβάζω και το μυθιστόρημα, διαπιστώνω πόσο υπέροχο είναι! Τον Νοέμβριο επίσης ανεβαίνει σε επανάληψη, στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ο «Ήλιος με ξιφολόγχες» του Γ. Σκαμπαρδώνη σε σκηνοθεσία και διασκευή Ελένης Ευθυμίου, μια παράσταση που αγαπήθηκε πολύ και από το κοινό και από όλους εμάς που συμμετέχουμε σε αυτήν.

Ευχαριστούμε θερμά την ηθοποιό Ελένη Θυμιοπούλου για την τόσο όμορφη και εφ’ όλης της ύλης συζήτηση. Επόμενος σταθμός της περιοδείας της παράστασης «Βάκχες» την Τετάρτη 26 Αυγούστου στην Αρχαία Ολυμπία και στο Θέατρο Φλόκα

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ

«Βάκχες»: Πληροφορίες παράστασης

Oι Βάκχες, έρχονται στην ελληνική θεατρική πραγματικότητα, σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου δημιουργού Γιάβορ Γκάρντεφ, με την ειδική συμμετοχή του διεθνούς φήμης βρετανικού συγκροτήματος, The Tiger Lillies, οι οποίοι όχι μόνον υπογράφουν τη μουσική αλλά και ερμηνεύουν ζωντανά επί σκηνής, συμμετέχοντας ταυτόχρονα στη δράση του έργου. Η παράσταση είναι μια σημαντική συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με το Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» και με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ), με τη σκηνοθετική υπογραφή του Γιάβορ Γκάρντεφ και τη συμμετοχή ενός μεικτού θιάσου Ελλήνων και Βούλγαρων ηθοποιών μεταξύ των οποίων ο διεθνούς ακτινοβολίας γερμανοβούλγαρος ηθοποιός Σάμουελ Φίντζι και η Λουκία Μιχαλοπούλου.

Στις Βάκχες του Γκάρντεφ τίθεται ένα καίριο ερώτημα σχετικά με την ανοχή της κοινωνίας στην αποσταθεροποίηση. Πώς μεταβολίζεται στον συλλογικό οργανισμό το συμβάν –διανοητικά, ψυχικά, πολιτικά– πριν μετατραπεί σε τραύμα; Το έργο λειτουργεί ως αναμέτρηση με τα όρια της ευταξίας, δοκιμάζοντας την αντοχή κανόνων και θεσμών. Στον Ευριπίδη, η διονυσιακή μανία δεν είναι μια αθώα γιορτή αλλά δοκιμασία της ίδιας της ιδέας του πολιτισμού, που ωθεί στα άκρα τη διατήρηση του ελέγχου, των ηθών/εθών,
των νόμων και της αυτό-εικόνας μας. Η παράσταση παρουσιάζεται με αγγλικούς διαλόγους, με ελληνικούς υπέρτιτλους.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Με την ειδική συμμετοχή των The Tiger Lillies
Μετάφραση στα Αγγλικά: Robin Robertson
Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά (Υπέρτιτλοι): Θεόδωρος Στεφανόπουλος
Μετάφραση στα Βουλγαρικά (Υπέρτιτλοι): Doroteya Tabakova
Θεατρική διασκευή: Ιωάννα Ρεμεδιάκη και Javor Gardev
Ιδέα και σκηνοθεσία: Javor Gardev
Μουσική και στίχοι Ραψωδιών: Martyn Jacques (Copyright and publishing Misery Guts Music Ltd., 2026)
Σκηνικά: Nikola Toromanov
Κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη
Χορογραφία: Uršula Teržan
Φωνητική διδασκαλία Χορού: Kalin Nikolov
Σχεδιασμός φωτισμών: Στέλλα Κάλτσου
Δραματουργία: Ιωάννα Ρεμεδιάκη και Pavlina Doublekova
Διδασκαλία αγγλικού λόγου: Nathan Cooper και Mark Modzelewski
Βοηθός σκηνοθέτη και χειρισμός υπερτίτλων: Lyuba Todorova
Σύμβουλος σκηνοθέτη: Valleri Robinson
Stage Manager: Bogdan Dimitrov
Δεύτερη βοηθός σκηνοθέτη: Elena Kostova
Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή
Διαφήμιση: Renegade Media
Γραφιστικός Σχεδιασμός: Μαύρα Γίδια – Τeodora Simova
Make up: Όλγα Φαλέι
Κομμώσεις: Θωμάς Γαλαζούλας
Επικοινωνία – Δημόσιες σχέσεις: ART WAYS Δήμητρα Παπαδοπούλου
Οργάνωση – εκτέλεση περιοδείας: ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΕΡΓΑ

Ραψωδοί (The Tiger Lillies)
Μεσαίος — Martyn Jacques
Aιθέριος — Adrian Stout
Χθόνιος — Budi Butenop

Διανομή
Διόνυσος — Leonid Yovchev
Κάδμος — Αλέξανδρος Μυλωνάς
Τειρεσίας — Samuel Finzi
Αγαύη — Λουκία Μιχαλοπούλου
Πενθέας — Mιχαήλ Ταμπακάκης
Υπηρέτης — Ivan Nikolov
Πρώτος Αγγελιαφόρος — Ivan Yurukov
Δεύτερος Αγγελιαφόρος — Martin Dimitrov

Χορός των Βακχών — Νεφέλη Ανθοπούλου, Aλεξάνδα Γαϊδατζή, Ξένια Γραμματικού, Ευθυμία Δανιηλίδου, Ζωή Ευθυμίου, Ελένη Θυμιοπούλου, Αγγελική Κιντώνη, Πολυξένη Σπυροπούλου, Δανάη Σταματοπούλου, Nadya Keranova, Kremena Slavcheva, Alexandra Svilenova

• Συμπαραγωγή Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου – Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Πηγή: Allaboutarts.gr