«ΕΝΤΑ»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Δρ. Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «ΕΝΤΑ» στο Θέατρο Τζένη Καρέζη και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Σε μια Ελλάδα του 2032 που μοιάζει να έχει γυρίσει σελίδα, ο έντιμος πρωθυπουργός Γεράσιμος Βαρδαβάς, ο άνθρωπος που ένωσε τα προοδευτικά κόμματα στη «Σύμπραξη», βρίσκεται βαριά άρρωστος στο σπίτι του λίγο πριν από τις επόμενες εκλογές. Δίπλα του στέκεται η κόρη του, Έντα, ενώ ο σύζυγός της Βαγγέλης Πολύζος, υπουργός και φιλόδοξος πολιτικός, διεκδικεί την ηγεσία της παράταξης και ίσως την πρωθυπουργία. Καθώς ένα μεγάλο σκάνδαλο, προσωπικές φιλοδοξίες και συγκρούσεις εγωισμών κορυφώνονται μέσα στο ίδιο σπίτι, η προσωπική τραγωδία μπλέκεται με την πολιτική κρίση, φέρνοντας τη χώρα στο χείλος του γκρεμού. Με αφορμή την «Έντα Γκάμπλερ» του Ίψεν, το έργο μεταφέρει μια σύγχρονη Έντα σε ένα σημερινό κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον, δημιουργώντας ένα πολιτικό-ψυχολογικό δράμα με καυστικό χιούμορ που θέτει ερωτήματα για τη δημοκρατία, την αλήθεια και τα όρια της προσωπικής και συλλογικής ηθικής απέναντι στο «μεγάλο όραμα».

Το Έντα, από που; – Αθανασία (Παναγιώτα Παπαδημητρίου)
Την Έντα Γκάμπλερ την ξέρεις; – Έντα (Έλενα Τοπαλίδου)
Το έργο; – Αθανασία
Του Ίψεν! Με τα τρίγωνα τα ιψενικά! […] Ο μπαμπάς με έβγαλε Έντα. Η μαμά Αγγελική!– Έντα

«ΕΝΤΑ»:Μια ιψενική ηρωίδα στην καρδιά της ελληνικής πολιτικής!

Στη σκηνή υπάρχει ένας παράξενος και αινιγματικός χώρος: μια αυλή με ένα κρεβάτι στο κέντρο και έναν νάνο να παρατηρεί σιωπηλά. Η αυλή είναι ένας ενδιάμεσος τόπος. Δεν είναι ούτε αυστηρά ιδιωτικός ούτε δημόσιος. Παραδοσιακά υπήρξε ο χώρος όπου μπορούσε να κινηθεί η γυναίκα: ανάμεσα στο σπίτι και τον έξω κόσμο. Το σπίτι και η αυλή αποτελούσαν το δικό της πεδίο. Αντίθετα, το καφενείο ήταν ο χώρος των αντρών, ο τόπος της δημόσιας παρουσίας και της πολιτικής συζήτησης.

Η Έντα επιχειρεί να μετακινήσει αυτά τα όρια. Μεταφέρει τα έπιπλα από το σπίτι στην αυλή, σαν να προσπαθεί να ανοίξει τον χώρο της ζωής της προς τα έξω. Φαινομενικά κάνει ό,τι θέλει. Στην πραγματικότητα, όμως, οι άλλοι την κάνουν ό,τι θέλουν. Βρίσκεται διαρκώς εγκλωβισμένη σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται πάνω από το κεφάλι της. Γνωρίζει πολλές αλήθειες, αλλά επιλέγει να μη μιλήσει γι’ αυτές — ή ίσως δεν μπορεί.

Φοβάμαι για τη ζωή μου. Θέλω προστασία. Δεν ξέρω πως αλλιώς να το πω, αλλά για να πω αυτά που θέλω να πω, θέλω να μου υποσχεθείς, να δεσμευτείς. Μπορείς; – Μαρία (Ράνια Σχίζα)

Το έργο μεταφέρει τη γνωστή ηρωίδα του Ίψεν σε ένα σύγχρονο πολιτικό περιβάλλον. Η ιστορία εκτυλίσσεται το 2023, όμως γρήγορα γίνεται σαφές πως λίγα πράγματα έχουν πραγματικά αλλάξει. Η πολιτική σκηνή παραμένει βυθισμένη στην οικογενειοκρατία, στη διαπλοκή και στην εξάρτηση. Ο γαμπρός και η κόρη αποτελούν κομμάτια ενός μηχανισμού εξουσίας που αναπαράγεται από γενιά σε γενιά. Παρελθόν, παρόν και μέλλον μοιάζουν να συγχωνεύονται μέσα σε έναν κύκλο διαφθοράς, νοθείας και πολιτικών συμφερόντων.

Στο κέντρο όλων βρίσκεται η Έντα. Η μορφή της διατηρεί πολλά από τα χαρακτηριστικά της ηρωίδας του Ίψεν. Κόρη ενός ισχυρού άντρα, μεγαλωμένη με την αίσθηση της κοινωνικής ανωτερότητας, ασφυκτιά μέσα στις συμβάσεις και στον γάμο της. Είναι μια γυναίκα βαθιά ανικανοποίητη, που παλεύει με την ανία και τον εγκλωβισμό. Θέλει να ελέγξει τη ζωή της και να επηρεάσει τους άλλους, όμως ταυτόχρονα φοβάται το σκάνδαλο και τη δημόσια έκθεση. Η επιθυμία της για ελευθερία συγκρούεται συνεχώς με τα όρια που της επιβάλλει η κοινωνία.

Είναι σοβαρό, Βαγγέλη! – Δημήτρης
Πόσο; – Βαγγέλης
Είναι πολύ. Είναι πως να το πω τώρα; Είναι ζήτημα δημοκρατίας! – Δημήτρης

Η σύγχρονη εκδοχή της ηρωίδας, η Έντα Βαρδαβά του Γεράσιμου, ζει εγκλωβισμένη σε έναν γάμο με έναν φιλόδοξο πολιτικό. Κόρη ενός πρώην πρωθυπουργού, μεγαλώνει στη σκιά ενός ισχυρού πατέρα, του «ηθικού» και «σωστού» πολιτικού, που καθόρισε τις ισορροπίες της εξουσίας. Το σπίτι στον Χολαργό που εκείνος έχτισε συμβολίζει ακριβώς αυτή τη σκιά. Η Έντα ζει μέσα σε έναν χώρο που δεν της ανήκει πραγματικά. Πάντα κάποιος βρίσκεται πάνω από αυτήν: ο πατέρας, ο σύζυγος, το κόμμα, η πολιτική μηχανή.

Όταν δεν έχουν τι να πουν, φωνάζουνε, Μαρία! Αλλά ξεχνάνε πως στο μεγαλύτερο του σύμπαντος οι φωνές τους δεν ακούγονται! – Έντα

Αρχικά μοιάζει άβουλη, αφελής σχεδόν παιδί, σαν να ζει μέσα σε έναν κόσμο που δεν ελέγχει, αλλά τον παρατηρεί. Είναι θύμα της καταγωγής της και της πατρογραμμικής εξουσίας που τη διαμορφώνει. Σταδιακά όμως φαίνεται να ξυπνά. Προσπαθεί να πάρει τον έλεγχο, να πατήσει πόδι, να καθοδηγήσει η ίδια τα πράγματα — ακόμη και τη χώρα. Αυτή η προσπάθεια αντίστασης όμως την οδηγεί σε μια παγίδα από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. Το σύστημα που επιχειρεί να αμφισβητήσει την απορροφά και τελικά…

Δηλαδή τώρα τι λέτε; Οτι κινδυνεύει η ζωή της; – Δημήτρης (Αντώνης Τσιοτσιόπουλος)
Μας! Η ζωή μας! Και εκεί παίζεται όλο το παιχνίδι Δημήτρη! – Βαγγέλης (Στάθης Σταμουλακάτος)

Η επιλογή του ονόματος δεν είναι τυχαία. Η ταύτιση της ηρωίδας με την Έντα του Ίψεν λειτουργεί ως σαφής αναφορά στο αρχικό έργο. Ταυτόχρονα, μέσα από χιουμοριστικό λογοπαίγνιο με τη λέξη κουβ-έντα, αλλά και μία αστεία ιστορία που συνδέει το όνομα της με την Έντα Γκάντερ, η παράσταση μεταφέρει τον πυρήνα της ιψενικής ηρωίδας στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Η Ελληνίδα Έντα δεν ζει σε έναν αστικό σκανδιναβικό κόσμο του 19ου αιώνα, αλλά σε ένα προάστιο της Αθήνας, μέσα σε ένα δίκτυο πολιτικών σχέσεων.

Το κείμενο χρησιμοποιεί έντονα σύγχρονα στερεότυπα. Η όμορφη δημοσιογράφος που διατηρεί σχέσεις με ισχυρούς άντρες, οι πολιτικές συμμαχίες πίσω από κλειστές πόρτες, οι μηχανισμοί επικοινωνίας και χειραγώγησης της κοινής γνώμης συνθέτουν ένα σκηνικό που θυμίζει έντονα τη σημερινή πραγματικότητα.

Για σκέψου μια δημοκρατία που να μην μπορείς να πεις, να κρίνεις, να διεκδικήσεις, να σχολιάσεις, να αντιδράσεις. Δεν θα την λέγαμε πια δημοκρατία. Θα της δίναμε ένα άλλο όνομα. – Έντα
Πως θα την λέγαμε; – Αθανασία
Ε τώρα δεν θα φοβόμαστε τις λέξεις. Χούντα δεν είναι μόνο τα τανκς. – Έντα

Η Έλενα Τοπαλίδου αποδίδει την Έντα ισορροπώντας με ακρίβεια ανάμεσα σε διαφορετικές όψεις της ηρωίδας: από τη μία μια γυναίκα, ονειρική, χαμένη μέσα στις σκέψεις και τις επιθυμίες της, από την άλλη ένας άνθρωπος με αντιδράσεις παιδικές και από την άλλη μια μορφή που πατά σταθερά στη γη, έτοιμη να αντιδράσει. Με όλο της το είναι πλάθει τη δική της Έντα, η οποία πιστεύει πως το μόνο κοινό που τη συνδέει με την ηρωίδα του Ίψεν είναι… το όνομα.

Τα ονόματα κουβαλάνε μια ιστορία και πολλές φορές κάποιοι από εμάς… άστο! – Έντα

Ο Στάθης Σταμουλακάτος (Βαγγέλης Πολύζος), σύζυγος της Έντα και Υπουργός Εσωτερικών, παρουσιάζει έναν ανερχόμενο πολιτικό γεμάτο φιλοδοξίες, πρόθυμο να πατήσει ακόμη και πάνω σε πτώματα για να φτάσει στην εξουσία. Δίπλα του, ο Θάνος Αλεξίου, ως Ιάσωνας Αθανασίου, ο προσωπικός σύμβουλος του Πολύζου, κινείται με μαεστρία και χιούμορ ανάμεσα στους μηχανισμούς της πολιτικής στρατηγικής.

Δεν σε εμπιστεύομαι! Είσαι νάρκισσος, είσαι αναξιόπιστη. Ζηλιάρα, κρυψίνους, επικίνδυνη. Δεν μπορείς να ελέγξεις τίποτα ούτε τον εαυτό σου ούτε τους γύρω σου. Παρορμητική, απερίσκεπτη, αναίσθητη! – Μαρία
Δεν είμαι αναίσθητη! – Έντα
Είσαι καταστροφική! Αυτοκαταστροφική! Φέρεσαι σαν έφηβη! – Μαρία

Η Ράνια Σχίζα παρουσιάζει μια γυναίκα (Μαρία Λιβανού) που πιστεύει βαθιά στην ανάγκη να αποκαλύπτεται η αλήθεια και να αποδίδεται το δίκιο. Στον ρόλο της εφοριακού εμφανίζεται αρχικά διστακτική αν θα πρέπει να φέρει στο φως τα στοιχεία που έχει ανακαλύψει και λυγίζει τη στιγμή που συνειδητοποιεί τις συνέπειες αυτής της αποκάλυψης. Η παρουσία της και τα στοιχεία της λειτουργούν ως καταλυτικός παράγοντας για την εξέλιξη της υπόθεσης, καθώς έχουν τη δύναμη να ανατρέψουν τις ισορροπίες. Ωστόσο, η πιθανή αυτή ανατροπή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους – κυρίως για την ίδια, αν και φαίνεται να σιωπά τελικά για το καλό της χώρας…

Δεν ξέρω αν έκανα καλά που ζήτησα από τον Δημήτρη να κανονίσει αυτή την συνάντηση, αυτός μου είπε οτι έκανα καλά! Τέλος πάντων, θα δείξει!– Μαρία
Μαρία μου! Είναι δικοί μας άνθρωποι! Σε παρακαλώ προχώρα!– Δημήτρης
Είναι τόσο σοβαρό, ρε παιδιά; – Ιάσωνας (Θάνος Αλεξίου)
Πολύ…– Μαρία

Ο Αντώνης Τσιοτσιόπουλος (Δημήτρης ή Μίμης), εμφανίζεται ως ένας ιδεολόγος της αριστεράς, νυν σύντροφος της Μαρίας και πρώην σύντροφος της Έντα. Πρόκειται για μια μορφή που κουβαλά την απογοήτευση ενός ανθρώπου ο οποίος πίστεψε βαθιά σε ιδέες και σε έρωτες, αλλά βρέθηκε τελικά αντιμέτωπος τόσο με τη σκληρότητα της πολιτικής πραγματικότητας, όσο και με τη διάψευση των προσωπικών του σχέσεων.

Θα μπορούσε να ξαπλώνει κανείς εδώ το βράδυ και να βλέπει τα αστέρια. – Δημήτρης

Η Παναγιώτα Παπαδημητρίου ενσαρκώνει την Αθανασία, μια δημοσιογράφο που στηρίζει ανοιχτά το κόμμα, υπογραμμίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν και διαμορφώνουν την κοινή γνώμη. Έχει παράνομη σχέση με τον Βαγγέλη Πολύζο. Γνωρίζει καλά τα μυστικά και τις σκοτεινές πλευρές της εξουσίας, ωστόσο επιλέγει να στέκεται στο πλευρό των ισχυρών, συμμετέχοντας κι εκείνη, με τον τρόπο της, στο ίδιο σύστημα ισορροπιών και συμφερόντων.

Πάμε ένα στοίχημα; – Έντα
Τι στοίχημα;– Αθανασία
Αν κερδίσεις, το πράγμα θα μείνει εδώ. Στην οικογένεια. Αν χάσεις, υπάρχει μια μεγάλη περίπτωση. Πολύ μεγάλη. Θα το σκεφτώ πολύ σοβαρά. Τι θα πω, πως θα το πω και αν θα το πω.– Έντα

Ο Κώστας Φυτίλης, στον ρόλο του πρωθυπουργού (Δήμος) που έχει διοριστεί από τον πατέρα της Έντα, αποδίδει έναν πολιτικό αυτάρεσκο και φιλόδοξο, ο οποίος λειτουργεί ως συνέχεια μιας παλιάς μορφής εξουσίας. Αποφασισμένος να επανεκλεγεί και να εδραιώσει την παρουσία του στον πολιτικό στίβο, δείχνει πρόθυμος να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να διατηρήσει τη θέση του, χωρίς να κρύβει τον εθισμό του… στην εξουσία.

Έντα, ή εγώ ή εσύ!– Βαγγέλης

Η παράσταση, μεταφέροντας τον κόσμο του Ίψεν στη σημερινή Ελλάδα, επιχειρεί να δείξει πως τα βασικά ερωτήματα του έργου παραμένουν ζωντανά. Η εξουσία, η κοινωνική θέση, ο εγκλωβισμός των ανθρώπων μέσα σε ρόλους που δεν επέλεξαν και η προσπάθεια μιας γυναίκας να ορίσει τη ζωή της εξακολουθούν να αποτελούν ζητήματα επίκαιρα.

Όταν ήρθα σε αυτό το σπίτι, είχα την εντύπωση οτι μπαίνω σε ένα σπίτι με αρχές! Με υπόληψη! Με μια ιστορία! Κρίμα! Και πολύ κρίμα να με αντιμετωπίζετε έτσι με φτηνά παιχνιδάκια, λες και είμαι κανένα μόμολο και δεν καταλαβαίνω! Μια χαρά καταλαβαίνω. Η ζωή μου κινδυνεύει. Το κατάλαβα. Μου το κάνατε σαφές! Απλά δεν μου κάνατε σαφές από ποιόν κινδυνεύω! Και ξέρω οτι μόλις βγω από αυτόν το κήπο θα πρέπει να αρχίσω να φοβάμαι. Εδώ μέσα όμως φοβάμαι πιο πολύ…– Μαρία
[…] Δεν σου επιτρέπω να φοβάσαι! Δεν σου επιτρέπω! Σε αυτό το σπίτι δεν επιτρέπω σε κανένα να φοβάται και δεν επιτρέπω σε κανέναν να κάνει κάποιον να φοβάται!– Έντα

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Κείμενο: Αντώνης Τσιοτσιόπουλος – Γιώργος Παλούμπης
Σκηνοθεσία: Γιώργος Παλούμπης Σκηνογράφος−Ενδυματολόγος: Νατάσσα Παπαστεργίου
Σχεδιασμός φωτισμών: Βασίλης Κλωτσοτήρας
Μουσική: Κώστας Νικολόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιώργος Λόξας 
Βοηθός σκηνογράφου−ενδυματολόγου: Μαριάνθη Ράδου

Παίζουν: Έλενα Τοπαλίδου, Στάθης Σταμουλακάτος, Ράνια Σχίζα, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος, Θάνος Αλεξίου, Παναγιώτα Παπαδημητρίου, Κώστας Φυτίλης 

Καλλιτεχνική διεύθυνση: Τζένη Κόλλια
Διεύθυνση Παραγωγής: Αλέξανδρος Καζάκος
Οργάνωση παραγωγής: Ελένη Σταυροπούλου
Φωτογραφίες: Δομνίκη Μητροπούλου
Graphic Design-Trailer: Γιώργος Γούσης  
Sound Design: Ανδρέας Μιχόπουλος
Video-Projection: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου
Digital Marketing: Minor 6 media
Υπεύθυνη θεάτρου: Κατερίνα Κόλλια
Παραγωγή: Midnight Sun Productions

Πηγή: Allaboutarts.gr