«H Φάλαινα»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «H Φάλαινα» στο Θέατρο Νέος Ακάδημος και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Η παράσταση «H Φάλαινα» σε σκηνοθεσία του Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Σάμιουελ Ντι Χάντερ. Η ιστορία ακολουθεί τον Τσάρλι, έναν αυτοκαταστροφικό και νοσηρά παχύσαρκο καθηγητή αγγλικών, που ζει απομονωμένος, έχοντας χάσει την επαφή με τον έξω κόσμο αλλά και την επιθυμία να συνεχίσει να ζει. Καθώς η υγεία του επιδεινώνεται, επιχειρεί μια ύστατη προσπάθεια να συμφιλιωθεί με την αποξενωμένη κόρη του και να αντιμετωπίσει τις ενοχές και τα λάθη του παρελθόντος. Το έργο φωτίζει χαρακτήρες σύνθετους, ανθρώπους ούτε απόλυτα καλούς ούτε κακούς, με βαθύ και αντιφατικό εσωτερικό κόσμο. Όλοι έχουν πληγώσει και έχουν πληγωθεί, όμως εξακολουθούν να αναζητούν την αγάπη και την αποδοχή. Μέσα από τη διαδρομή τους αναδύεται ένα καίριο ερώτημα: μπορούμε τελικά να σώσουμε ο ένας τον άλλον σε έναν κόσμο που ολοένα απομακρύνεται από την ενσυναίσθηση;
Γιατί πήρες τόσα κιλά; – Έλι (Γεωργία Μεσαρίτη)
Δεν θα την κάνουμε τώρα αυτήν την κουβέντα. – Τσάρλι (Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη)
Αν είναι να με ανακρίνεις εσύ, θα σε ανακρίνω κι εγώ. Γιατί πήρες τόσα κιλά; – Έλι
Γιατί κάποιος πολύ κοντινός μου πέθανε. Και αυτό με επηρέασε. – Τσάρλι
Ποιος; – Έλι
Οοοο …. – Τσάρλι
Ο γκομενός σου; – Έλι
Ο γκόμενος μου. Ο σύντροφος μου! – Τσάρλι
«H Φάλαινα»: Το βάρος — του σώματος, της ενοχής, της πίστης, της αγάπης που δεν βρήκε χώρο να υπάρξει!
Η φάλαινα, ως σύμβολο, διατρέχει τη δυτική αφήγηση κουβαλώντας πάντα κάτι μεγαλύτερο από το ίδιο το ζώο: το όριο του ανθρώπου απέναντι σε μια δύναμη που τον ξεπερνά. Στον Moby-Dick του Herman Melville, η λευκή φάλαινα γίνεται η εμμονή του ανθρώπου που θέλει να υποτάξει το ακατανόητο. Ο Ahab δεν κυνηγά απλώς ένα πλάσμα της θάλασσας· κυνηγά το ίδιο του το τραύμα, προβάλλοντας πάνω του την οργή και την αίσθηση αδικίας που τον κατατρώει. Η ύβρις του, όμως, τον οδηγεί στην πτώση.
Ένα στόχο έχει στη ζωή. Να καταφέρει να σκοτώσει μια συγκεκριμένη φάλαινα. Νομίζω πως αυτό είναι στενάχωρο, γιατί η φάλαινα δεν έχει καθόλου συναισθήματα και δεν ξέρει πόσο πολύ ο Ahad θέλει να την σκοτώσει. Είναι ένα απλά πελώριο κακόμοιρο ζώο. – Έλι
Στην βιβλική ιστορία του Ιωνά, αντίθετα, το κήτος δεν είναι εχθρός αλλά όχημα μεταστροφής. Η κοιλιά του γίνεται τόπος σκοτεινός, αλλά και προστατευτικός· ένας μεταβατικός χώρος όπου ο Ιωνάς αναμετριέται με τον εαυτό του και επιστρέφει αλλαγμένος. Δεν πρόκειται για μάχη με το θηρίο, αλλά για συνάντηση με την αλήθεια.
Ο πρωταγωνιστής, ο Τσάρλι είναι ένας άνθρωπος βαθιά πληγωμένος. Έχει χάσει τον σύντροφό του και μαζί του ένα κομμάτι της ίδιας του της ζωής. Η πρώην σύζυγός του τον αντιμετωπίζει με θυμό, η κόρη του με οργή και περιφρόνηση. Βρίσκεται απομονωμένος, σχεδόν εξόριστος από τον ίδιο του τον κόσμο. Έχει ήδη καταθέσει τα όπλα. Δεν παλεύει για να ζήσει· παλεύει μόνο για να συμφιλιωθεί. Κάποτε ήταν νέος, σπούδασε, είχε όνειρα και προσδοκίες. Πίστευε σε ένα μέλλον που θα ανοιγόταν μπροστά του. Αντί γι’ αυτό, το μέλλον στένεψε, έγινε ενοχή, απώλεια και μοναξιά.
Πως πέθανε; – Έλι
Κόλλησε γρίπη. Εξελίχθηκε σε πνευμονία και μετά σαν να κατέβασε τους διακόπτες. Σταμάτησε να τρώει. Σταμάτησε να φροντίζει τον εαυτό του. – Τσάρλι
Γιατί έτσι; – Έλι
Γιατί οι άνθρωποι τον έκαναν να νιώθει ένοχος. – Τσάρλι
Η ζωή του έχει μετατραπεί σε μια παρατεταμένη λύπη. Δεν μοιάζει να επιθυμεί τη σωτηρία ή την βελτίωση· μοιάζει περισσότερο να περιμένει το τέλος. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη βαθιά παραίτηση, υπάρχει μια παράδοξη καλοσύνη. Δεν κατηγορεί τους άλλους, δεν υψώνει τη φωνή. Αντίθετα, αντιμετωπίζει τους πάντες με τρυφερότητα, ακόμη κι όταν εκείνοι τον πληγώνουν. Δεν βλέπουμε μόνο έναν παχύσαρκο άνδρα που καταρρέει σωματικά, αλλά έναν άνθρωπο που έχει κουραστεί να κουβαλά το βάρος της ενοχής και της απώλειας. Έναν άνθρωπο που κάποτε είχε ελπίδες και τώρα ζει μέσα σε μια θλίψη που δεν φαίνεται να έχει επιστροφή. Και αυτή η ήρεμη, σχεδόν αξιοπρεπής αποδοχή της μοίρας του είναι που ραγίζει πραγματικά την καρδιά του θεατή.
Νόμιζα πως θα αφήσουμε πίσω μας τα θρησκόληπτα, αλλά κάθε φορά που περνούσαμε από εκκλησία ο Άλαν πάθαινε κρίση πανικού. Οι γονείς του τον είχαν διαγράψει. Σταμάτησε ο κόσμος να του μιλάει. Ένα βράδυ πριν από δέκα χρόνια ήρθε ο πατέρας του εδώ. «Και ποτέ να μην ξανάρθεις, έλα αύριο. Το κήρυγμα το κάνουμε για σένα». Τον ικέτεψα: «μην πας». Κι εκείνος γύρισε και ήταν απλά κούφιος. Σταμάτησε να τρώει. Σταμάτησε να φροντίζει τον εαυτό του και μήνες μετά έφυγε. – Τσάρλι
Τι έγινε εκείνη τη μέρα στην εκκλησία; – Τόμας (Βασίλης Ντάρμας)
Δεν έμαθα. Δεν μου ‘παν. Νόμιζα θα μου λεγες εσύ. – Τσάρλι
Ο Πυγμαλίωνας Δαδακαρίδης είναι πραγματικά συγκλονιστικός στον ρόλο του Τσάρλι. Η βαριά, κοφτή αναπνοή του, ο τρόπος που μετακινεί το σώμα του με κόπο, οι μικρές παύσεις ανάμεσα στις φράσεις του, δημιουργούν την αίσθηση ενός ανθρώπου που ασφυκτιά μέσα στο ίδιο του το σώμα. Είναι μια βαθιά σωματοποιημένη ερμηνεία που σε κάνει να νιώθεις το βάρος, ψυχολογικό και σωματικό, σε κάθε του κίνηση.
Γιατί θέλεις να γίνεις φίλη μου; – Τόμας
Γιατί οι υπόλοιποι που ξέρω είναι ακόμα λιγότερο όμορφοι, ενδιαφέροντες και έξυπνοι από εσένα. – Έλι
Η μόνη σταθερή παρουσία στη ζωή του είναι η Λιζ, μία φίλη του γεμάτη αγάπη και πρακτική φροντίδα. Η Ειρήνη Σταματίου είναι εκείνη που υποδύεται έναν χαρακτήρα με ενσυναίσθηση και προσπαθεί να τον κρατήσει στη ζωή, όταν ο ίδιος μοιάζει να έχει αποδεχτεί τον θάνατο: του φωνάζει, τον μαλώνει και τον προσέχει, όπως θα πρόσεχε τον αδερφό της.
Τσάρλι, πηγαίνω από πόρτα σε πόρτα καιρό τώρα. Και αυτό που δεν λέει να καταλάβει ο κόσμος είναι ότι το μόνο που θέλω είναι απλώς να τους γνωρίσω. Πως υποτίθεται θα μιλήσουμε για την πνευματική σου ζωή, αν δεν γνωρίζω τίποτα για το πως είσαι; – Τόμας
Ωραία. Tο όνομα του ήταν Άλαν. Aκούγεται περίεργο, αλλά ήταν μαθητής μου. – Τσάρλι
Η Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου αποδίδει με απόλυτη ευστοχία την πρώην σύζυγό του Τσάρλι, τη Μέρι. Είναι μια γυναίκα κουρασμένη και θυμωμένη, που έχει ανέβει τον δικό της Γολγοθά. Δεν είναι μονοδιάστατα σκληρή· είναι φοβισμένη για την κόρη της και τον πρώην άντρα της και πληγωμένη από το παρελθόν. Όλη της η ζωή φαίνεται λάθος.
Τόσο κακό είναι που έχει γκέι πατέρα. – Τσάρλι
Είναι απαίσια. Είναι απαίσιος άνθρωπος. Του φόβου και του τρόμου. Τσάρλι δεν έχει ούτε έναν φίλο. Είναι τόσο σκληρή που στο σχολείο κανείς δεν της μιλάει καν. – Μέρι (Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου)
Η Γεωργία Μεσαρίτη, υποδύεται την κόρη του, την Έλι, και εμφανίζεται σαν άγριο ζώο που δαγκώνει όποιον πλησιάσει. Επιθετική, αθυρόστομη, γεμάτη καυστικό χιούμορ, μοιάζει να μισεί τους πάντες — κυρίως τον πατέρα της. Όμως κάτω από τον θυμό κρύβεται ένα βαθιά πληγωμένο παιδί. Η αντίδρασή της είναι άμυνα. Παραβιάζει τα όρια, προκαλεί, εξαντλεί τους άλλους, αλλά στο τέλος λυγίζει. Θέλει κι εκείνη να σωθεί ο πατέρας της, έστω κι αν δεν ξέρει πώς να το δείξει.
Απέναντί της στέκεται ο νεαρός ιεραπόστολος, ο Πρεσβύτερος Τόμας, ένας Μορμόνος που επιμένει να κηρύξει τον λόγο του Θεού. Ο Βασίλης Ντάρμας αποδίδει έναν Τσάρλι, γλυκό, συνεσταλμένο, ένα παιδί. Κουβαλά και εκείνος τον δικό του φόβο απόρριψης και το δικό του τραύμα. Η σύγκριση των δύο νέων είναι αναπόφευκτη: εκείνος μετρημένος και ευαίσθητος, εκείνη οργισμένη και προκλητική. Και οι δύο, όμως, αναζητούν απαντήσεις.
Δεν ήθελα να το κάνω άλλο αυτό πια. Κάθε μέρα αγωνιζόμασταν να μιλήσουμε με τους ανθρώπους. Να προσπαθήσουμε να συνδεθούμε πραγματικά μαζί τους, αλλά τις πιο πολλές φορές ο κόσμος απλώς μας προσπερνούσε. Μας έλεγε βέβαια, αλλά μετά μην τους είδατε. Ε, μετά από λίγο καιρό εμένα μου σκασε. Τι κάνω εγώ εδώ. Τι κάνω; Αλήθεια, τι κάνω τώρα εδώ. Τώρα εγώ βοηθάω τον κόσμο; – Τόμας
Ιδιαίτερη δύναμη έχει η θεματική του Ιωνά που επανέρχεται μέσα στην ταινία. Ο νεαρός ιεραπόστολος αφηγείται την ιστορία του προφήτη που απέφυγε το θέλημα του Θεού και τον κατάπιε το κήτος, για να σωθεί όταν μετανόησε. Ο Τσάρλι, όμως, αντιστέκεται στην ιδέα ενός τιμωρού Θεού. Ο σύντροφός του, ο Άλαν, πέθανε βυθισμένος στην ενοχή επειδή η αγάπη του θεωρήθηκε αμαρτία. Μπορεί ένας Θεός αγάπης να γυρίζει την πλάτη; Η ταινία δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Αφήνει το ερώτημα να αιωρείται.
Την ίδια θέση έχει και η ιστορία του Μόμπι Ντικ, αλλά εκεί η φάλαινα είναι ένα θύμα και αντιμετωπίζει τη σκληρότητα, την εκδικητικότητα και την εμμονή των ανθρώπων.
Το λιτό σκηνικό —το εσωτερικό ενός σπιτιού— λειτουργεί σαν θεατρική σκηνή. Ο Τσάρλι δεν βγαίνει ποτέ έξω. Ο κόσμος έρχεται σε εκείνον: η φίλη, ο ιεραπόστολος, η κόρη, η πρώην σύζυγος. Όπως στην κοιλιά του κήτους, όλα συμβαίνουν σε έναν κλειστό χώρο όπου ο χρόνος μοιάζει να πυκνώνει. Οι μουσικές επενδύσεις και οι ηχογραφήσεις της φωνής της κόρης του λειτουργούν σαν φωνή συνείδησης, σαν ανάμνηση, σαν μια λεπτή γραμμή ελπίδας.
Με έδιωξαν από την Ιεραποστολή, γιατί επιτέθηκα στον σύντροφο μου. – Τόμας
Οι μουσικές επενδύσεις στην παράσταση ξεχωρίζουν για τη διακριτική αλλά ουσιαστική παρουσία τους, καθώς δεν επιδιώκουν να εντυπωσιάσουν, αλλά να υπηρετήσουν τη δραματουργία με ευαισθησία και μέτρο. Κινούνται χαμηλόφωνα, σαν ένας υπόγειος παλμός που συνοδεύει τον εσωτερικό κόσμο του ήρωα, αφήνοντας χώρο στις σιωπές και στις ερμηνείες. Στις στιγμές έντασης παραμένουν συγκρατημένες, αποφεύγοντας τον μελοδραματισμό, ενώ στις μεταβάσεις δημιουργούν μια αίσθηση συνέχειας και εσωτερικής ροής, ενισχύοντας διακριτικά το κλίμα μοναξιάς και εύθραυστης τρυφερότητας που διατρέχει το έργο.
Στο τέλος, όλοι λυγίζουν. Η οργή μετατρέπεται σε συμπόνια. Ο Τσάρλι έχει ήδη αποδεχτεί το τέλος· η τελευταία του επιθυμία είναι να δει την κόρη του και να πιστέψει ότι μέσα της υπάρχει ακόμη κάτι φωτεινό. Δεν ζητά θαύμα. Ζητά μια στιγμή αλήθειας.
«Η Φάλαινα» δεν είναι μία ιστορία για την παχυσαρκία. Είναι μία ιστορία για το βάρος — του σώματος, της ενοχής, της πίστης, της αγάπης που δεν βρήκε χώρο να υπάρξει. Όπως στον Άχαμπ, το όριο μπορεί να οδηγήσει στην πτώση. Όπως στον Ιωνά, μπορεί να γίνει πέρασμα. Στον Τσάρλι, το όριο είναι η ίδια η εύθραυστη ανθρώπινη ύπαρξη: ένας άνθρωπος που, ενώ καταρρέει, επιμένει να βλέπει τους άλλους με καλοσύνη.
Ίσως τελικά η φάλαινα να μην είναι ποτέ μόνο ένα πλάσμα της θάλασσας. Είναι το βάρος που κουβαλάμε. Κι η λύτρωση —αν έρθει— δεν έρχεται από την κατάκτηση ή την τιμωρία, αλλά από την αποδοχή και τη συγχώρεση.
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Διανομή
Τσάρλι: Πυγμαλίων Δαδακαρίδης
Έλι: Γεωργία Μεσαρίτη
Τόμας: Βασίλης Ντάρμας
Μέρι: Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου
Λιζ: Ειρήνη Σταματίου
Συγγραφέας: Σάμιουελ Ντ. Χάντερ
Σκηνοθεσία: Πυγμαλίων Δαδακαρίδης
Θεατρική Απόδοση: Αντώνης Γαλέος
Πρωτότυπη Μουσική Σύνθεση: Θοδωρής Οικονόμου
Σκηνικά: Αθανασία Σμαραγδή
Κοστούμια: Άγις Παναγιώτου
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Παναγιώτα Παπαδημητρίου
Φωτογραφία / Trailer: Πάτροκλος Σκαφίδας
Γραφιστική Επιμέλεια: Μαύρα Γίδια
Prosthetic Make Up Artist: Άρης Βερέμης
Επιμέλεια Μαλλιά / Μακιγιάζ: Εύα Τόμπρου / Le Boudoir
Διεύθυνση Παραγωγής: Ιωάννης Παντελίδης
Την μεταμόρφωση του Πυγμαλίων Δαδακαρίδη σε Τσάρλι, καθώς και όλα τα εφέ της παράστασης επιμελήθηκαν οι Αδελφοί Αλαχούζοι
Προβολή/Επικοινωνία: Αγλαΐα Παγώνα (email aglaiapagona@gmail.com)
