«ΗΛΕΚΤΡΑ εντός»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Διαβάστε επίσης:
«Ηλέκτρα του Σοφοκλή» | Επίδαυρος: Κριτική Παράστασης
«Ηλέκτρα του Σοφοκλή»: Πρεμιέρα για την Αττική! (Κριτική + Φωτογραφίες)!
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «ΗΛΕΚΤΡΑ εντός» στο Θέατρο Πορεία και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Από τότε η δυστυχία δεν έφυγε ποτέ από αυτό το σπίτι – Χορός
Η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, μετά τη μεγάλη επιτυχία της στην Επίδαυρο (διαβάστε εδώ) και την περιοδεία σε Ελλάδα (διαβάστε εδώ) και Κύπρο, προσαρμόζεται για κλειστό θέατρο και παρουσιάζεται στη σκηνή του Θεάτρου Πορεία με τη Λουκία Μιχαλοπούλου στον ομώνυμο ρόλο και ανανεωμένο θίασο. Η παράσταση διερευνά τις δυνατότητες και τις προκλήσεις της αρχαίας τραγωδίας σε κλειστό χώρο, αναδεικνύοντας την επίκαιρη σύγκρουση δικαιοσύνης, ηθικής και βίας σε έναν κόσμο κοινωνικής αδικίας και ολοκληρωτισμών. Η Ηλέκτρα παρουσιάζεται όχι μόνο ως τραγικό θύμα της μοίρας των Ατρειδών, αλλά ως συνειδητή μορφή αντίστασης, παγιδευμένη ανάμεσα στην ανάγκη για δικαιοσύνη και στο τίμημα της εκδίκησης, με τον Σοφοκλή να αποφεύγει τις εύκολες απαντήσεις και να αφήνει το κοινό αντιμέτωπο με τα ηθικά διλήμματα και το βάρος των ανθρώπινων επιλογών.
🎵Προδομένη! Μονάχη! Προδομένη! Μονάχη! Με θάνατο είναι έτοιμη το βλέμμα της να αλλάξει! Χωρίς όνομα! Παιδί μου! Εδιάλεξες να ζεις πλάι σε μέρες που όλο κλαίνε! Προδομένη! Μονάχη! Με θάνατο είναι έτοιμη το βλέμμα της να αλλάξει! Προδομένη! Μονάχη! 🎵 – Δύο γυναίκες (Ελένη Βλάχου, Ιωάννα Λέκκα)
Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, το κείμενο υπογραμμίζει ότι η επανάληψη των ίδιων θεμάτων από αγιογράφους και σύγχρονους Έλληνες ζωγράφους δεν δηλώνει έλλειψη έμπνευσης, αλλά αναγνώριση πως η ουσία της τέχνης και των πραγμάτων παραμένει άπιαστη. Η έννοια του «δια χειρός» εκφράζει την ταπεινή στάση του δημιουργού απέναντι στο θείο, σε αντίθεση με τον δυτικό ναρκισσισμό και την αξίωση κατάκτησής του, και αυτό το πνεύμα καθοδηγεί και την εκ νέου προσέγγιση της σοφόκλειας «Ηλέκτρας» στο Θέατρο Πορεία. Η επανάληψη της τραγωδίας νοείται ως παραδοχή του αβυσσαλέου βάθους της και ως αντίσταση στη μετατροπή της σε τουριστικό θέαμα, με στόχο την ουσιαστική επαφή με το ζωντανό τραγικό πνεύμα. Τελικά, η αξία της τραγωδίας κρίνεται όχι από ειδικούς, αλλά από το αν κατορθώνει να αφυπνίσει στο κοινό το πάθος, την έκσταση και τη συμφιλίωση πόνου και ηδονής που μόνο ο ποιητής μπορεί να προσφέρει.
Γιατί να λυπηθώ για τον θάνατο; Ο θάνατος μου στα λόγια θα γίνει η σωτηρία μου και η δόξα μου στην ζωή. Δεν υπάρχει η λέξη που να είναι κακή. Υπάρχει μονάχα η λέξη οφειλή! – Ορέστης (Κωνσταντίνος Ζωγράφος)
«ΗΛΕΚΤΡΑ εντός»: Πόση εσωστρέφεια έχει μία τραγωδία;
Η μεταφορά μιας αρχαίας τραγωδίας σε εσωτερικό χώρο είναι πάντα ένα στοίχημα. Γιατί η τραγωδία κουβαλά μέσα της τον αέρα του έξω κόσμου: τον ουρανό, τη γη, το κοίλο και την ορχήστρα, την αίσθηση πως το δράμα είναι δημόσιο και αναπόφευκτο. Στην «Ηλέκτρα εντός» όμως, αυτό το στοίχημα κερδίζεται ακριβώς επειδή η παράσταση δεν προσπαθεί να μιμηθεί το αρχαίο. Το μεταφράζει. Το φέρνει «μέσα». Κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Αυτόν εγώ περιμένω. Αυτόν! Χωρίς ανάπαυση! Άτεκνη! Βασανισμένη! Άγαμη! Έτσι πορεύομαι, βρεγμένη από τα δάκρυα και η βαριά μου μοίρα αργεί να τελειώσει! – Ηλέκτρα (Λουκία Μιχαλοπούλου)
Ο χώρος που αντικρίζει ο θεατής δεν θυμίζει παλάτι. Θυμίζει έναν χώρο διασκέδασης. Ποτήρια σκορπισμένα άναρχα — ή ίσως όχι και τόσο άναρχα — παντού. Υπολείμματα της προηγούμενης βραδιάς. Κάποιοι διασκέδασαν, κάποια «χαρά» συνέβη, και τώρα το μόνο που έχει μείνει είναι τα απομεινάρια: το χάος μετά τη γιορτή. Η εικόνα αυτή δεν λειτουργεί μόνο ως σκηνικό εύρημα· λειτουργεί ως σχόλιο. Ένας γάμος; Μία γιορτή; Μια νίκη; Μια νέα αρχή για τους «νικητές»; Και μέσα σε όλα αυτά, η Ηλέκτρα καλείται να βάλει τάξη.
Τι πατέρας ήταν αυτός; Τι πατέρας ήταν αυτός; Πείτε μου! Τι πατέρας ήταν αυτός; Δεν μιλάτε! Θα σας πω εγώ, λοιπόν! Άβουλος! Άβουλος και κακός! – Κλυταιμνήστρα (Αγλαΐα Παππά)
Τάξη εντός και εκτός. Τάξη στο δωμάτιο, στον χώρο, στο χάος μετά τη γιορτή. Αλλά κυρίως τάξη μέσα της. Γιατί η Ηλέκτρα είναι ένα σώμα που δεν έχει σταματήσει να πονά, να θυμάται, να καταπίνει την αδικία. Και η παράσταση το κάνει αυτό ορατό με τρόπο σχεδόν απτικό: ο εσωτερικός της κόσμος είναι το σκηνικό.
Η Ηλέκτρα (Λουκία Μιχαλοπούλου) βγαίνει από τα έγκατα. Σαν να ανεβαίνει από μια κρυψώνα, από έναν υπόγειο χώρο, από κάτι σκοτεινό και καταπιεσμένο. Βγαίνει για να ξεσπάσει. Για να μιλήσει. Για να θρηνήσει. Για να θυμίσει σε όλους ότι εδώ δεν υπάρχει πραγματικό τέλος της ιστορίας. Υπάρχει μόνο μια πληγή που δεν κλείνει.
Γυναίκες της πόλης μας δείτε τον Ορέστη. Να ο Ορέστης. Με τέχνασμα επέθανε. Με τέχνασμα αναστήθει! – Ηλέκτρα
Η μοναδική της ελπίδα είναι ο Ορέστης. Και μαζί με την ελπίδα, υπάρχει και κάτι άλλο: εμμονή. Η προσμονή του δεν είναι απλώς η ανάγκη για σωτηρία· είναι η ανάγκη να ολοκληρωθεί η εκδίκηση. Να σκοτώσει τη μητέρα της και τον νέο της σύζυγο. Όχι επειδή είναι «κακή». Αλλά επειδή είναι παγιδευμένη σε έναν κόσμο όπου η δικαιοσύνη έχει αντικατασταθεί από τη βία.
Η Χρυσόθεμις, Γρηγορία Μεθενίτη, εμφανίζεται σαν πεταλούδα. Σαν να έρχεται από έναν άλλο κόσμο. Από ένα πάρτι. Ντυμένη σαν ένα δροσερό κορίτσι της ηλικίας της, σαν κάποια που προσπαθεί ακόμη να κρατηθεί από τη ζωή, από την κανονικότητα, από το «να μην μπλέξουμε άλλο». Αγαπά την Ηλέκτρα. Και αυτή η αγάπη φαίνεται: έρχεται με χαρά να φέρει νέα. Όμως η χαρά της σβήνει γρήγορα. Η πραγματικότητα την προσγειώνει και δείχνει φρόνηση. Προτείνει στην αδερφή της να μην εκδικηθούν. Φοβάται. Και αυτός ο φόβος δεν είναι δειλία· είναι η φωνή της επιβίωσης.
Τόσο καιρό δεν έμαθες να μην χαρίζεσαι άσκοπα στην μάταιη οργή; […] Πρέπει στα αντίξοα να κατεβάζω τα πανιά μου και να επιπλέω προσέχοντας μην κάνω κάτι και προξενήσω κακό σε κανέναν. Έτσι θέλω και εσύ να κάνεις, όσο και αν το δίκαιο δεν είναι αυτό που λένε. Το δίκαιο είναι αυτό που λες εσύ. Όμως αν θέλω να είμαι ελεύθερη, τι να κάνουμε; Πρέπει να υπακούω στην εξουσία!– Χρυσόθεμις (Γρηγορία Μεθενίτη)
Η Ηλέκτρα όμως δεν φοβάται. Γιατί η ζωή της είναι ήδη πικρή. Δεν έχει τίποτα να χάσει. Τα μαύρα της ρούχα δεν είναι απλώς κοστούμι: είναι κατάσταση. Είναι το πένθος της, η άρνησή της να «προχωρήσει», η απόφαση να μείνει πιστή στη μνήμη του πατέρα της. Σε έναν κόσμο που γλέντησε πάνω στο αίμα, εκείνη επιμένει να θυμίζει το έγκλημα.
Μα τι σκέφτεσαι; – Χρυσόθεμις
Να φύγω! Όσο γίνεται πιο μακριά από εσάς! – Ηλέκτρα
Και την ζωή σου αυτήν εδώ δεν την σκέφτεσαι; – Χρυσόθεμις
Σπουδαία ζωή, είναι να την θαυμάζεις! – Ηλέκτρα
[…] Θα ήταν κρίμα από απερισκεψία να χαθείς! – Χρυσόθεμις
Να χαθούμε! – Ηλέκτρα
Και τότε εμφανίζεται η Αγλαΐα Παππά, ως Κλυταιμνήστρα. Αγέρωχη. Υπεροπτική. Μια γυναίκα που μπαίνει στη σκηνή σαν άνθρωπος που έχει πονέσει. Μια μάνα που έχει θρηνήσει. Για ένα της παιδί. Αλλά για ποιο παιδί; Γιατί το δικό της παιδί; Το ερώτημα αιωρείται και κάνει την Κλυταιμνήστρα ακόμη πιο τρομακτική: όχι επειδή είναι τέρας, αλλά επειδή έχει τη σιγουριά κάποιου που έχει δικαιολογήσει τα πάντα μέσα του.
Αχ! Σπίτι! Έρημο από φίλους, γέννησες φονιάδες! Αλίμονο μου! – Κλυταιμνήστρα
Ο Κωνσταντίνος Ζωγράφος, ως Ορέστης, έρχεται διαφορετικός. Τρυφερός και γλυκός. Υποδύεται ένα αγόρι που καλείται ξαφνικά να δείξει πως είναι ο άντρας του σπιτιού. Και αυτό είναι από τα πιο σκληρά στοιχεία της ιστορίας: η τραγωδία δεν αφήνει χώρο για παιδικότητα. Ο Ορέστης αγαπά την Ηλέκτρα, τη λυπάται και τελικά κάνει όσα του λέει. Όχι σαν εκτελεστής. Σαν παιδί που ζητά έγκριση, σαν άνθρωπος που παρασύρεται από την αγάπη και την ενοχή.
Δεν υπάρχει τάφος! Ο ζωντανός δεν έχει τάφο… – Ορέστης
Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, ως Παιδαγωγός, είναι εκπληκτικός. Δεν είναι απλώς ένας ρόλος. Είναι ένας χαρακτήρας που η συνδρομή του είναι καταλυτική στην εξέλιξη της υπόθεσης, με τρόπο που δίνει ώθηση στην αφήγηση και σφραγίζει την αίσθηση πως τίποτα εδώ δεν γίνεται τυχαία. Υποδύεται με ακρίβεια τον άνθρωπο που στάθηκε στον Ορέστη σαν πραγματικός συγγενής.
Τι ξένε; Λέγε! Αφού σε στέλνει φίλος περιμένω να ακούσω λόγια ευχάριστα! – Κλυταιμνήστρα
Ο Ορέστης πέθανε! – Παιδαγωγός (Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης)
Δυστυχισμένη! Εχάθηκα! Τώρα εδώ! Αυτήν εδώ την μέρα. Χάθηκα! – Ηλέκτρα
Ιδιαίτερη θέση έχει ο Χορός, αποτελούμενος από δύο γυναίκες: την Ελένη Βλάχου και την Ιωάννα Λέκκα ο οποίος δημιουργεί ένα εξαιρετικό συναίσθημα. Διμελής, αλλά απόλυτα παρών. Είναι εκεί. Πάντα. Ακούει, κρυφακούει, παρατηρεί, επιβεβαιώνει. Δεν είναι απλώς «σχολιαστής». Είναι η συνείδηση του χώρου και του χρόνου. Και το γεγονός ότι είναι ντυμένος με ρούχα εποχής και τραγουδά τραγούδια εποχής δημιουργεί μια παράξενη, γοητευτική αντίθεση: σαν να μετακινεί την τραγωδία σε μια άλλη χρονική ζώνη, χωρίς να την απομακρύνει από την ουσία της.
Και τέλος, ο Δημήτρης Τάρλοου, ως Αίγισθος. Μοναδικός. Μπαίνει στη σκηνή με υπεροψία. Με εκείνη τη σιγουριά του ανθρώπου που νομίζει πως έχει κερδίσει. Χωρίς επίγνωση όσων θα ακολουθήσουν. Και αυτή ακριβώς η άγνοια —η αλαζονεία πριν από την πτώση— είναι που κάνει την παρουσία του τόσο δυνατή.
Υπάρχει μέτρο για τις δυστυχίες; Ε; Ε; Πείτε! Πείτε! Είναι καλό να ξεγράφεις τους νεκρούς σαν να μην έζησαν ποτέ; Σε ποιανού από τους ανθρώπους την ψυχή εβλάστησε τέτοια σκέψη; Τέτοιους ανθρώπους εγώ τους αποστρέφομαι! – Ηλέκτρα
Η «Ηλέκτρα εντός» είναι μια παράσταση που δεν φοβάται να μεταφέρει την τραγωδία στο «μέσα» της. Στον κλειστό χώρο. Στον ψυχισμό. Στο χάος μετά τη διασκέδαση. Και εκεί ακριβώς κερδίζει: γιατί αποδεικνύει πως η τραγωδία δεν είναι θέμα σκηνικού ή εποχής. Είναι θέμα ανθρώπων. Και εδώ, οι άνθρωποι αυτοί είναι ζωντανοί και σπαρακτικοί.
Η ζωή μου έγινε λύπη… δεν την θέλω πια – Ηλέκτρα
Πως σε είχα στείλει και πως σε υποδέχομαι! Τώρα στα χέρια μου βαστάζω το τίποτα! Μέσα στα χέρια μου έλαμπες αγόρι μου! […] Καλύτερα να είχα προλάβει να πεθάνω προτού σε διώξω σε ξένη γη. Προτού τα χέρια μου αυτά σε κλέψουν για να σε σώσουν από τον θάνατο. Γιατί θα πέθαινες και εσύ. Εκείνη την ημέρα και στο τάφος του πατέρα θα κούρνιαζες στο πλάι μου. Τώρα, έξω από το σπίτι σου, πρόσφυγας σε ξένο τόπο βρήκες φριχτό θάνατο και η αδερφή σου έλειπε… Δεν σε έλουσα! Δεν σε στόλισα με αγαπημένα χέρια… – Ηλέκτρα
Ήρθε η μέρα. Αυτή η μέρα! – Κλυταιμνήστρα
Δυστυχία μου! – Ηλέκτρα
Φεύγει από πάνω μου ο τρόμος αυτηνής και εκείνου. – Κλυταιμνήστρα
Ελεύθερη τώρα! – Ηλέκτρα
Γιατί αυτός με κατοικούσε σαν μια απέραντη πληγή! – Κλυταιμνήστρα
Με όλη μου την φωνή μπορώ να θρηνήσω τον χαμό σου! – Ηλέκτρα
Κατάπινε το καθαρό το αίμα της ψυχής μου. – Κλυταιμνήστρα
Να έχεις πεθάνει και να σε βρίζει η μάνα σου! – Ηλέκτρα
Τίποτα πια δεν θα ταράζει τις μέρες μου! – Κλυταιμνήστρα
Έπρεπε έτσι; – Ηλέκτρα
Για εσένα όχι, για εκείνον όμως έτσι έπρεπε! – Κλυταιμνήστρα
[…] Βρίζε! Γύρισε η τύχη με το μέρος σου! – Ηλέκτρα
Και τι; Θα μου την χαλάσετε εσύ και ο Ορέστης; – Κλυταιμνήστρα
Τι να χαλάσουμε; Εμείς τελειώσαμε! – Ηλέκτρα
Και μόνο για αυτό, ξένε, άξιζε να έρθεις. Να βάλεις ένα τέλος σε αυτό το ανυπόφορο βουητό! – Κλυταιμνήστρα
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου
Σκηνικά & Κοστούμια: Πάρις Μέξης
Μουσική Σύνθεση: Φώτης Σιώτας
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου
Χορογραφίες: Μαρκέλλα Μανωλιάδη, Μάρω Σταυρινού
Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια
Σχεδιασμός Ήχου: Δημήτρης Μιγιάκης
Βοηθοί σκηνοθέτη: Δήμητρα Κουτσοκώστα, Αρίστη Τσέλου
Βοηθός σκηνογράφου- ενδυματολόγου: Δέσποινα – Μαρία Ζαχαρίου
Βοηθός χορογράφου: Μάρω Σταυρινού
Βοηθοί φωτιστή: Χάρης Δάλλας, Ναυσικά Χριστοδουλάκου
Σχεδιασμός μακιγιάζ: Olga Faleichyk
Σχεδιασμός κομμώσεων: Θωμάς Γαλαζούλας
Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας
Trailer: Θωμάς ΠαλυβόςΝτοκιμαντέρ: Φοίβος Ήμελλος
ΔΙΑΝΟΜΗ (αλφαβητικά): Παιδαγωγός: Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Ορέστης: Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Χρυσόθεμις: Γρηγορία Μεθενίτη, Ηλέκτρα: Λουκία Μιχαλοπούλου, Κλυταιμνήστρα: Αγλαΐα Παππά, Πυλάδης: Περικλής Σιούντας, Αίγισθος: Δημήτρης Τάρλοου, Δύο γυναίκες: Ελένη Βλάχου, Ιωάννα Λέκκα, Μουσικός επί σκηνής: Τάσος Μισυρλής
