«Ηλέκτρα του Σοφοκλή»: Πρεμιέρα για την Αττική! (Κριτική + Φωτογραφίες)!
Είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και είχαμε ήδη καταγράψει αναλυτικά τις εντυπώσεις μας. Πρόκειται για μια παράσταση που μας άγγιξε βαθιά, μας ενθουσίασε και μας δημιούργησε την επιθυμία να την ξαναδούμε, ώστε να εντοπίσουμε λεπτομέρειες και στοιχεία που ίσως μας είχαν διαφύγει. Για όλους αυτούς τους λόγους αισθανθήκαμε την ανάγκη να ξαναγράψουμε, εμπλουτίζοντας την αφήγησή μας με νέα στοιχεία και παρατηρήσεις που δεν είχαμε αντιληφθεί την πρώτη φορά. Αναμφισβήτητα να πρόκειται για μια από τις πιο εντυπωσιακές θεατρικές παραστάσεις του καλοκαιριού που αξίζει να παρακολουθήσει κάποιος.
✒️ Γράφουν: Σωτήρης Σουλούκος
Φωτογραφίες ©: Ιωάννης Αρμυριώτης
Η σκηνοθετική επιλογή του Δημήτρη Τάρλοου να τοποθετήσει τη δράση μπροστά στις σκάλες – στο κατώφλι του σπιτιού – λειτουργεί ως κεντρικό σύμβολο της παράστασης. Το κατώφλι (οὐδός) δεν είναι απλώς ένα σκηνικό στοιχείο· γίνεται όριο και μετάβαση, τόπος όπου συναντιέται το μέσα με το έξω, το παρελθόν με το μέλλον, η ακινησία με την πράξη. Από τη μια πλευρά, στο εσωτερικό, φωλιάζει ο πόνος και η μνήμη των εγκλημάτων. Από την άλλη, ο εξωτερικός χώρος αφήνει να διαφανεί η πιθανότητα της λύτρωσης, η ελπίδα μιας καινούριας αρχής.
Η Ηλέκτρα κατοικεί σε αυτό το όριο. Παρότι βρίσκεται εκτός του σπιτιού, η ύπαρξή της είναι βαριά δεμένη με όσα συμβαίνουν εντός. Η ίδια ζει μια συνεχή εσωτερική τραγωδία: η ψυχή της κατακλύζεται από μίσος και ανυποχώρητη επιθυμία για εκδίκηση. Το γεγονός ότι δεν διαβαίνει το κατώφλι λειτουργεί ως ερώτημα για τον θεατή: είναι αδυναμία; φόβος; ή μια συνειδητή απόφαση να παραμείνει στον χώρο της αναμονής και της ελπίδας;
Ο σκηνικός αυτός διχασμός αντανακλά τον εσωτερικό της κατακερματισμό. Το «μέσα» και το «έξω» δεν είναι μόνο χωρικοί προσδιορισμοί αλλά και ψυχικά τοπία: μέσα στο σπίτι ζουν οι εχθροί, η μισητή μητέρα και ο Αίγισθος· έξω υπάρχει η ελπίδα της επιστροφής, η αναμονή του Ορέστη. Η πάλη αυτή κορυφώνεται όταν εκείνος φτάνει: τότε η σύγκρουση μεταφέρεται στο εσωτερικό, όχι μόνο του σπιτιού αλλά και της ίδιας της τραγωδίας, οδηγώντας στο αναπόφευκτο τέλος.
Έτσι, το σκηνικό δεν λειτουργεί διακοσμητικά· αποτελεί δραματουργικό μοχλό. Το κατώφλι γίνεται η εικόνα μιας ύπαρξης που αιωρείται ανάμεσα στη δράση και την ακινησία, στη μνήμη και την ελπίδα. Και η Ηλέκτρα, καρφωμένη σε αυτό το όριο, παραμένει η ενσάρκωση της εκδίκησης που ζητά δικαίωση.
Η Ηλέκτρα της Λουκίας Μιχαλοπούλου είναι μια μορφή διχασμένη, που ζει και δεν ζει, καθηλωμένη ανάμεσα στην ανάσα της ελπίδας και στον ασφυκτικό πόνο της μνήμης. Η ψυχή της υποφέρει αδιάκοπα, καθώς η εμμονή με την τιμωρία της μητέρας της και την απονομή δικαιοσύνης δεν εκρήγνυται σε παρορμήσεις, αλλά μετατρέπεται σε μια αργή, συνειδητή καύση που τη διαμορφώνει εξ ολοκλήρου. Ο θρήνος της όταν πληροφορείται τον θάνατο του Ορέστη κορυφώνεται σε μια συγκλονιστική σκηνή, όπου η ηρωίδα λυγίζει, σπάει και αφήνεται σε μια απόγνωση τόσο βαθιά, ώστε ο θάνατος μοιάζει προτιμότερος από τη συνέχιση μιας ζωής χωρίς ελπίδα· έτσι, η Μιχαλοπούλου ενσαρκώνει μια Ηλέκτρα που υποφέρει ταυτόχρονα εσωτερικά και εξωτερικά, μετατρέποντας το σώμα και τη φωνή της σε όργανα μιας τραγωδίας που συνταράσσει το κοινό.
«Η ζωή μου έγινε λύπη. Δεν την θέλω πια» – Ηλέκτρα
Ο Αναστάσης Ροϊλός στον ρόλο του Ορέστη πλάθει μία μορφή γήινη και επιβλητική, ισορροπώντας ανάμεσα στην ηρεμία και την αποφασιστικότητα. Η αυστηρότητα της στάσης του συνυπάρχει με μια εσωτερική τρυφερότητα, που αποκαλύπτεται κυρίως απέναντι στην Ηλέκτρα, καθώς στέκεται στο πλευρό της με σταθερότητα και πίστη. Ο λόγος του είναι καθαρός, άμεσος, χωρίς περιττές εξάρσεις, γεγονός που καθιστά την παρουσία του όχι απλώς υποστηρικτική αλλά καθοριστική για την εξέλιξη της δράσης. Ο Ροϊλός ξέρει να μετρά τις στιγμές του και η παρουσία του δεν είναι ποτέ τυπική· είναι ολόκληρη, γεμάτη, σαν να φέρνει μαζί του έναν άλλο κόσμο που ζωντανεύει με το που πατάει στη σκηνή.
«Τώρα που ήρθα κάνεις δεν θα σου στερήσει τη χαρά» – Ορέστης.
Η Ιωάννα Παππά ως Κλυταιμνήστρα εισβάλλει στη σκηνή με εκρηκτική δύναμη, γεμίζοντας τον χώρο με την αυστηρότητα και τη σκληρότητα της μορφής της, μια στάση που αφήνει το κοινό άφωνο μπροστά στο αίνιγμα μιας μάνας που μοιάζει να μισεί τα ίδια της τα παιδιά. Η παρουσία της είναι σχεδόν τρομακτική, καθώς η Παππά αποδίδει με ένταση το βάρος της ενοχής και την ψυχρή αποφασιστικότητα μιας γυναίκας που έχει μάθει να επιβιώνει μέσα από την άρνηση και τη βία. Για μια στιγμή, στον υποτιθέμενο θάνατο του Ορέστη, η Κλυταιμνήστρα δείχνει να λυγίζει, να πονά· αλλά σύντομα το συναίσθημα σβήνει και τη θέση του παίρνει η ανακούφιση, η σκληρή συνειδητοποίηση πως «ο θάνατός σου είναι η δική μου ζωή». Έτσι, η Παππά δημιουργεί μια μορφή αντιφατική και τρομακτικά ανθρώπινη, που κινείται ανάμεσα στο πένθος και στο αίσθημα της αυτοσυντήρησης.
«Δυστυχία να έχεις παιδιά. Πότε δεν τα μισείς ό,τι κακό κ αν σου κάναν» – Κλυταιμνήστρα.
Η Γρηγορία Μεθενίτη στον ρόλο της Χρυσόθεμης αποδίδει με ευαισθησία και λεπτότητα την αδελφική στοργή, αναδεικνύοντας μια μορφή που αγαπά βαθιά την Ηλέκτρα, αλλά ταυτόχρονα φοβάται την εξουσία και τις συνέπειες της αντίστασης. Η ερμηνεία της ισορροπεί ανάμεσα στην τρυφερότητα και στον φόβο, καθώς η Χρυσόθεμη παλεύει να προστατεύσει όχι μόνο τον εαυτό της αλλά και την αδελφή της από την καταστροφή. Οι συνεχείς μεταβολές στη διάθεσή της – από την αγωνία στη στοργή και από την ανασφάλεια στη στιγμιαία αποφασιστικότητα – αποδόθηκαν με τέτοια ακρίβεια, ώστε η μορφή της να αποκτήσει πολυδιάστατο χαρακτήρα, αφήνοντας έντονη συγκινησιακή επίδραση στο κοινό.
«Το δίκαιο δεν πρέπει να χωρίζει, αλλά να ενώνει για την πράξη και να την επισπεύδει» – Χρυσόθεμις.
Ο Περικλής Σιούντας ως Πυλάδης υπήρξε η σιωπηλή αλλά καθοριστική παρουσία δίπλα στον Ορέστη, σύντροφος και συνοδοιπόρος του σε κάθε στιγμή, σκοτεινή ή φωτεινή. Χωρίς λόγια, μόνο με το σώμα, τη μουσική και την κίνηση, κατάφερε να δώσει σχήμα και μορφή στα συναισθήματα, δημιουργώντας εικόνες που χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη των θεατών. Η παρουσία του δεν ήταν ποτέ περιθωριακή· αντιθέτως, υπήρξε το φως μέσα στο σκοτάδι της ψυχής του Ορέστη, μια αθέατη δύναμη που τόνιζε την ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας. Με την αμεσότητα και την εκφραστικότητα του χορευτή, του ηθοποιού και του μουσικού, ο Σιούντας έδωσε στον Πυλάδη μια υπόσταση πέρα από τον «σιωπηλό φίλο»: τον μετέτρεψε σε σύμβολο εκείνης της αφοσίωσης και της ελπίδας που όλοι θα θέλαμε να έχουμε στη ζωή μας.
Ο Νικόλας Παπαγιάννης στον ρόλο του Αίγισθου αποδίδει με μοναδικότητα τη μετάβαση από την αλαζονεία του άτεγκτου ηγέτη στην επίγνωση της οριστικής πτώσης. Μέσα σε λίγα λεπτά, η παρουσία του περνά από την αυστηρότητα και την αυτοπεποίθηση στη συντριβή ενός ανθρώπου που αντιλαμβάνεται πως δεν υπάρχει πια δρόμος επιστροφής. Η ερμηνεία του δεν στηρίζεται σε υπερβολές αλλά σε μια εσωτερική αλήθεια, που κάνει την πτώση του ακόμη πιο συγκλονιστική. Ο Παπαγιάννης, με λιτότητα και ακρίβεια, καταφέρνει να δώσει σάρκα και φωνή σε μια μορφή που καταρρέει μπροστά στα μάτια μας, αφήνοντας έντονο αποτύπωμα στη συνολική δραματουργία.
Ο Γιάννης Αναστασάκης στον ρόλο του Παιδαγωγού ενσαρκώνει με απόλυτη φυσικότητα τη μορφή του λαϊκού ανθρώπου, που μέσα από την αφέλεια και την κωμικότητά του αποκτά κομβικό ρόλο στην εξέλιξη του μύθου. Η ερμηνεία του κινείται με άνεση ανάμεσα στη σοβαρότητα και στη φαινομενική ελαφρότητα, δίνοντας στον θεατή μια ανάσα μέσα στην αυστηρότητα της τραγωδίας. Η εκρηκτική του παρουσία, γεμάτη ζωντάνια και αμεσότητα, δεν λειτουργεί μόνο ως πηγή γέλιου, αλλά και ως υπενθύμιση ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές υπάρχει χώρος για την ανθρώπινη αφέλεια, για το απρόσμενο φως που φωτίζει προσωρινά τη ζωή.
Ο Χορός των γόνων της αρχοντικής τάξης φέρει επάνω του μια αρχοντιά που ξεπερνά τις λέξεις· με την παρουσία του χαρίζει χρώμα και ανάσες φωτός μέσα στο σκοτάδι της παράστασης και της ίδιας της Ηλέκτρας. Στέκεται στο πλευρό της, συνοδοιπόρος και μάρτυρας σε κάθε στιγμή, λειτουργώντας σαν συλλογική φωνή και σαν σιωπηλή δύναμη που την στηρίζει. Η κίνησή τους, ενιαία και σφιχτοδεμένη σαν γροθιά, έχει μια σπάνια ισορροπία ανάμεσα στην πειθαρχία και τη φυσικότητα· κι αυτή η ενότητα, συνδυασμένη με τη μοναδικότητα του καθενός, δημιουργεί μια σκηνική ενέργεια που αγκαλιάζει και υψώνει τη δράση. Εννιά πανέμορφες και ταλαντούχες νεράιδες, ντυμένες σε απαλές παστέλ αποχρώσεις που σίγουρα θα πρέπει να αναφέρουμε αλφαβητικά: Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Ασημίνα Αναστασοπούλου, Ελένη Βλάχου, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Ελένη Κιλινκαρίδου – Σίστη, Ιωάννα Λέκκα, Λυδία Στέφου, Άννα Συμεωνίδου, Χαρά Τζόκα. Ακολουθεί ένα μικρό δείγμα του ταλέντου και της μαγευτικής αύρας που αποπνέουν αυτά τα εννέα πλάσματα.
Μια σπουδαία παράσταση, που στηρίχθηκε σε εκπληκτικές ερμηνείες και σε μια σκηνοθετική προσέγγιση απόλυτα μελετημένη, αναδείχθηκε σε πραγματική θεατρική εμπειρία. Η μουσική επένδυση, τα ενδύματα και ο φωτισμός ήταν φροντισμένα με τέτοια λεπτομέρεια, ώστε να υπηρετούν ουσιαστικά την ατμόσφαιρα του έργου, ενισχύοντας κάθε στιγμή της δράσης. Χαρακτηριστικό είναι ότι κανείς από το κοινό δεν αποχώρησε κατά τη διάρκεια, ενώ επικράτησε απόλυτη σιωπή όσο παιζόταν η τραγωδία· μια σιωπή γεμάτη προσήλωση, που στο τέλος μετατράπηκε σε θερμό και παρατεταμένο χειροκρότημα, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη της παράστασης.
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά, καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου
Σκηνικά & Κοστούμια: Πάρις Μέξης
Μουσική Σύνθεση: Φώτης Σιώτας
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου
Χορογραφίες: Μαρκέλλα Μανωλιάδη
Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια
Σχεδιασμός Ήχου: Ηλίας Φλάμμος
Βοηθοί σκηνοθέτη: Δήμητρα Κουτσοκώστα, Αρίστη Τσέλου
Βοηθός σκηνογράφου- ενδυματολόγου: Δέσποινα – Μαρία Ζαχαρίου
Βοηθός χορογράφου: Μάρω Σταυρινού
Βοηθοί φωτιστή: Χάρης Δάλλας, Ναυσικά Χριστοδουλάκου
Σχεδιασμός μακιγιάζ: Olga Faleichyk
Σχεδιασμός κομμώσεων: Θωμάς Γαλαζούλας
Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας
Trailer: Θωμάς Παλυβός
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλλα Γιοβάνη
Οργάνωση & εκτέλεση παραγωγής: Άννα Πασπαράκη, Βασιλεία Τάσκου
Σύμβουλος Επικοινωνίας – Πληροφ. για τα ΜΜΕ: Σάσα Παπαχριστοπούλου
Διαφήμιση – SoMe: Renegade Media
Διανομή:
Ηλέκτρα: Λουκία Μιχαλοπούλου
Ορέστης: Αναστάσης Ροϊλός
Κλυταιμνήστρα: Ιωάννα Παππά
Αίγισθος: Νικόλας Παπαγιάννης
Παιδαγωγός: Γιάννης Αναστασάκης
Χρυσόθεμις: Γρηγορία Μεθενίτη
Πυλάδης: Περικλής Σιούντας
Χορός (Αλφαβητικά): Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Ασημίνα Αναστασοπούλου, Ελένη Βλάχου, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Ελένη Κιλινκαρίδου – Σίστη, Ιωάννα Λέκκα, Λυδία Στέφου, Άννα Συμεωνίδου, Χαρά Τζόκα
Μουσικοί επί σκηνής: Φώτης Σιώτας & Τάσος Μισυρλής
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ
Τρίτη 2/9 – ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ Θέατρο Πέτρας
Τετάρτη 3/9 & Πέμπτη 4/9 – ΒΥΡΩΝΑΣ Θέατρο Βράχων
Σάββατο 6/9 & Κυριακή 7/9 – ΠΑΠΑΓΟΥ Κηποθέατρο Παπάγου
Δευτέρα 8/9 – ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΣ Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού
Τετάρτη 10/9 – ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ Δημοτικό Θέατρο Άλσους «Δημήτρης Κιντής»
Πέμπτη 11/9 – ΠΕΙΡΑΙΑΣ Βεάκειο Δημοτικό Θέατρο
Σάββατο 13/9 – ΝΙΚΑΙΑ Κατράκειο Θέατρο
Δευτέρα 15/9 – ΘΗΒΑ Θέατρο Μοσχοποδίου
Τετάρτη 17/9 – ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ Θέατρο «Αλίκη Βουγιουκλάκη»
Δευτέρα 22/9 – ΩΔΕΙΟ ΗΡΩΔΟΥ ΑΤΤΙΚΟΥ
Τετάρτη 24/9 – ΚΟΛΩΝΟΣ Ανοιχτό Θέατρο Κολωνού
Δευτέρα 29/9 – ΑΙΓΑΛΕΩ Δημοτικό Θέατρο Αλέξης Μινωτής
