«Μέχρι να σβήσουν τ’ άστρα»: Κριτική παράστασης
✒️Γράφουν: Σωτήρης Σουλούκος & Ιωάννης Αρμυριώτης
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Μέχρι να σβήσουν τ’ άστρα» σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου στο Θέατρο Χώρα και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Βρισκόμαστε στην αγγλική επαρχιακή πόλη Mansfield. Σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, μια οικογένεια της αγγλικής εργατικής τάξης συγκεντρώνεται για τον γάμο της νεότερης κόρης, της Σύλβια (Ελίνα Ρίζου) η οποία παντρεύεται τον Πολωνό Μάρεκ (Δαυίδ Μαλτέζε), όμως κάτω από τον χορό, το τραγούδι και το αλκοόλ αναδύονται παλιές πληγές, οικογενειακά μυστικά και τα τραύματα μιας ολόκληρης εποχής, σημαδεμένης από τις απεργίες των μεταλλωρύχων και τις κοινωνικές ανατροπές της θατσερικής Αγγλίας. Το έργο της βραβευμένης Μπεθ Στηλ μιλά για την αγάπη, το πένθος, τον ρατσισμό και τον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης, σε μια πραγματικότητα που παραμένει σκληρή αλλά βαθιά ανθρώπινη. Μετά τον θρίαμβό του στο National Theatre και το West End, το «Μέχρι να σβήσουν τ’ άστρα» παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, ο οποίος καθοδηγεί έναν δεκαμελή θίασο παλιών και νέων συνεργατών σε μια παράσταση γεμάτη συγκίνηση, ζωντάνια και αλήθεια.
Νόμιζα θα το κάνατε στην λέσχη! – Χέιζελ (Σύρμω Κεκέ)
Α, δεν θέλαμε φασαρίες; – Σύλβια (Ελίνα Ρίζου)
Γιατί; Επειδή είναι Πολωνός; – Χέιζελ
Την οικογενειακή αυτή μάζωξη πλαισιώνουν οι αδελφές της Σύλβια, η Μάγκι (Άννα Καλαϊτζίδου) και η Χέιζελ (Σύρμω Κεκέ), η εκρηκτική θεία Κάρολ (Μαρία Κατσιαδάκη), καθώς και οι δύο νεαρές κόρες της Χέιζελ (Υακίνθη Κωνσταντοπούλου και Μαντώ Μιχαλιού). Το ανδρικό σκέλος της οικογένειας συμπληρώνουν ο σύζυγος της Σύλβια, Τζον (Χρίστος Στυλιανού), ο πατέρας της νύφης, Τόνι (Κώστας Φλωκατούλας), και ο αδελφός του, Πιτ (Χάρης Γρηγορόπουλος), οι οποίοι παραμένουν μαλωμένοι εδώ και 40 χρόνια.
Τι κάνετε εσείς οι δυο σαν αδέρφια είναι δικό σας καπέλο. Εγώ όμως δεν θα χάσω την μεγάλη στιγμή στην ζωή της ανιψιάς μου επειδή εσείς οι δυο δεν μιλάτε! Έλεος πια! 37 χρόνια πέρασαν! – Θεία Κάρολ (Μαρία Κατσιαδάκη)
Μα δεν είναι αυτό το θέμα! – Πιτ (Χάρης Γρηγορόπουλος)
Γιατί θυμάσαι πιο είναι το θέμα; – Θεία Κάρολ
Ένας γάμος. Μια τελετουργία μετάβασης. Μια οικογένεια που συγκεντρώνεται για να γιορτάσει και, χωρίς να το γνωρίζει, να ξεγυμνωθεί. Στην αρχή όλοι μοιάζουν ενωμένοι – ή σχεδόν όλοι. Στην πορεία οι ρωγμές γίνονται εμφανείς. Και στο τέλος συμβαίνει κάτι απρόσμενα συγκινητικό, σχεδόν μαγικό.
Τρεις γενιές συνυπάρχουν επί σκηνής, συγκρούονται, εκφράζονται, σωπαίνουν και ξαναμιλούν. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον είναι εκεί, μπροστά μας, χωρίς φίλτρα. Οι γυναίκες εμφανίζονται πρώτες: προετοιμάζονται, χτενίζονται, γελούν. Έπειτα έρχονται οι άντρες. Μια γιορτή πριν από τον γάμο, που θυμίζει έντονα τις δικές μας οικογενειακές συγκεντρώσεις. Γιατί, όσο κι αν υπάρχουν εντάσεις, η αγάπη παραμένει παρούσα – άλλοτε φανερά, άλλοτε υπόγεια.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκονται τρεις αδελφές. Οι δύο έχουν μείνει στο πατρικό τους, ενώ η τρίτη έφυγε ξαφνικά, κουβαλώντας τη δική της απόσταση και τις πληγές της. Τα δύο κορίτσια της μίας αδελφής και μια θεία που επιστρέφει για τον γάμο συμπληρώνουν ένα γυναικείο οικογενειακό μωσαϊκό γεμάτο εντάσεις, τρυφερότητα και αντιφάσεις. Όλα μοιάζουν ιδανικά – όπως συμβαίνει πάντα στην αρχή. Όμως η επιφάνεια δεν αργεί να σπάσει.
Η συγκέντρωση λειτουργεί ως αφορμή για να ακουστούν διαφορετικές φωνές και να συγκρουστούν βαθιά ριζωμένες απόψεις. Η φτώχεια, η οικονομική στέρηση και ο κοινωνικός μαρασμός έχουν στιγματίσει τις ζωές των τριών αδελφών και τα παιδικά τους χρόνια. Μέσα στη γιορτινή ατμόσφαιρα, με χορό, τραγούδι και αλκοόλ, αναδύονται κρυμμένα συναισθήματα, οικογενειακά μυστικά και παλιές πληγές που φτάνουν μέχρι την εποχή της Θάτσερ.
Παρότι το έργο τοποθετείται στην Αγγλία, η ταύτιση είναι αναπόφευκτη. Οι προβληματισμοί είναι διαχρονικοί και παγκόσμιοι: αγάπη, πένθος, ρατσισμός, οικογενειακές συγκρούσεις, απιστία, ανεργία, ο καθημερινός αγώνας για επιβίωση σε μια πραγματικότητα που παραμένει σκληρή. Σκληρή, όπως και οι οικογενειακές συγκεντρώσεις.
Το κλίμα, σε γενικές γραμμές, παραμένει ευχάριστο. Ιδιαίτερα στη διάρκεια του γεύματος, δημιουργείται η αίσθηση μιας μικρής κοινωνίας, όπου και εμείς οι θεατές νιώθουμε καλεσμένοι. Ακόμη και στις πιο έντονες στιγμές, η παράσταση δεν χάνει τη ζεστασιά της.
Η σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου είναι γενναιόδωρη και πολυμορφική, αφήνοντας χώρο στους ηθοποιούς να αναπνεύσουν και στους χαρακτήρες να αποκαλυφθούν σταδιακά. Το σκηνικό και τα κοστούμια του Πάρι Μέξη υπηρετούν ιδανικά την ατμόσφαιρα ενός γάμου, με ρούχα που αποτυπώνουν χαρακτήρες, κοινωνική θέση και εποχή. Η μουσική του Άγγελου Τριανταφύλλου λειτουργεί υποστηρικτικά και ουσιαστικά, ενώ ο φωτισμός του Σάκη Μπιρμπίλη δίνει βάθος και συναισθηματικές αποχρώσεις στις σκηνές. Η επιμέλεια κίνησης της Ξένιας Θεμελή συμβάλλει καθοριστικά στη ζωντάνια της παράστασης. Ιδιαίτερα στις σκηνές όπου όλοι οι ηθοποιοί χορεύουν μαζί, η κίνηση αποκτά μια αυθόρμητη ενέργεια και δίνει την αίσθηση ενός πραγματικού πάρτι.
Οι ερμηνείες είναι συνολικά υψηλού επιπέδου. Ο Χάρης Γρηγορόπουλος (Πιτ) και ο Κώστας Φλωκατούλας (Τόνι), με τη μακρά και ουσιαστική πορεία τους στο θέατρο, αποπνέουν μια σπάνια ζεστασιά και αμεσότητα. Δεν επιδεικνύουν την εμπειρία τους· την καταθέτουν αθόρυβα, μέσα από το βλέμμα, το σώμα, τον ρυθμό τους. Δημιουργούν έναν άμεσο και ειλικρινή δεσμό τόσο με τους ρόλους που υποδύονται όσο και με το κοινό, κάνοντάς μας να νιώθουμε ότι τους γνωρίζουμε χρόνια. Η παρουσία τους λειτουργεί σταθεροποιητικά για όλη την παράσταση, σαν ένα έδαφος ασφάλειας μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν οι συγκρούσεις.
Δεν μπορεί να μείνει εκεί για πάντα, γιατί όλα αυτά θα έχουν γίνει κάτι άλλο. Γιατί όσο περνάει ο χρόνος, όλα αλλάζουν… – Τόνι (Κώστας Φλωκατούλας)
Η Άννα Καλαϊτζίδου (Μάγκι) είναι εξαιρετική, ενσαρκώνοντας μια φιγούρα βαθιά οικεία: τη γυναίκα που απομακρύνεται από την οικογένειά της όχι από αδιαφορία, αλλά από ανάγκη προστασίας – τόσο του εαυτού της όσο και όσων αγαπά. Η ερμηνεία της ισορροπεί με λεπτότητα ανάμεσα στη δύναμη και την ευαλωτότητα, χωρίς συναισθηματικούς εκβιασμούς. Είναι από εκείνους τους χαρακτήρες που δεν φωνάζουν, αλλά μένουν μέσα σου.
Η Μαρία Κατσιαδάκη (θεία Κάρολ) πληθωρική και αληθινή, φέρνει στη σκηνή την αναστάτωση, την ένταση, τη ρωγμή. Με έναν τρόπο σχεδόν αφοπλιστικό, δίνει την αίσθηση πως δεν “παίζει”, αλλά απλώς υπάρχει επί σκηνής. Η ενέργειά της διαταράσσει τις ισορροπίες και αναγκάζει τους υπόλοιπους χαρακτήρες –και εμάς– να επανατοποθετηθούμε. Είναι μια παρουσία που δεν περνά απαρατήρητη και λειτουργεί ως καταλύτης στις εξελίξεις.
Μια μέρα θα γεράσεις. Αυτό που δεν σου λέει κανένας για τα γεράματα, είναι οτι κρατάνε πολύ. Η Σύλβια και ο Μάρεκ όμως δεν θα κρατήσουν για πολύ […] Γιατί δεν βλέπω μέλλον. Να μου το θυμηθείς αυτό! Αυτός έχει ιστορία πίσω του… – Θεία Κάρολ
Η Σύρμω Κεκέ (Χέιζελ), αυστηρή και ελαφρώς ρατσίστρια, υποδύεται τη ρεαλίστρια της ιστορίας. Όχι μόνο της δικής της ζωής, αλλά, κατά κάποιον τρόπο, όλων μας. Φαινομενικά απόμακρη και σκληρή, εκπέμπει μια αλήθεια που συχνά δεν θέλουμε να ακούσουμε: ότι η ζωή δεν χαρίζεται και πως, αν δεν σκληρύνεις, σε συνθλίβει. Η ερμηνεία της δεν ζητά συμπάθεια· ζητά κατανόηση, και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο αποτελεσματική.
Τώρα θα μας δίνουν αυτοί τι δουλειές ε…; Δεν την θέλουμε την δουλειά σου Μάρεκ! Αλλά να είσαι καλά! – Χέιζελ
Πρέπει να αποφασίσετε αν είσαστε θύματα ή άρχοντες. Γιατί και τα δύο μαζί δεν γίνεται! – Μάρεκ (Δαυίδ Μαλτέζε)
Ο Χρίστος Στυλιανού (Τζον, άντρας της Χέιζελ) ξεχωρίζει με την αμεσότητά του και τη φυσικότητά του· με τρόπο σχεδόν ανεπιτήδευτο, καταφέρνει να κλέψει την παράσταση, χαρίζοντας στιγμές αυθεντικές και ζωντανές, που μένουν στη μνήμη του θεατή.
Η Ελίνα Ρίζου (Σύλβια), ως νύφη, φέρνει μια απαραίτητη γλυκύτητα και τρυφερότητα στη σκηνή. Δεν είναι απλώς το πρόσωπο της γιορτής, αλλά μια ήσυχη, ευαίσθητη παρουσία που υπενθυμίζει τι διακυβεύεται πραγματικά: η ανάγκη για αγάπη και αποδοχή.
Θα μας δίνουν δουλειές είπες, αυτοί θα μας δίνουν τώρα! Δεν σου μίλησα όπως θα έπρεπε! Δεν ήθελα να τσακωθούμε την ημέρα του γάμου μου. Πόσες φορές έχω δώσει τόπο στην οργή; Αφήνοντας σχόλια σου να περνάνε έτσι ή φεύγω από το δωμάτιο ή κάθομαι σιωπηλή και τα ανέχομαι. Ανέχομαι τον ρατσισμό σου, τις επιθέσεις σου, τη συνήθεια σου να ρίχνεις το φταίξιμο στους άλλους… Αν δεν μπορείς να αλλάξεις στάση. Αν δεν μπορείς να βρεις μια θέση στην καρδιά σου για εκείνον, εμένα ξέγραψε με… – Σύλβια
Η Υακίνθη Κωνσταντοπούλου και η Μαντώ Μιχαλιού (οι δυο νεαρές κόρες της Χέιζελ) συμπληρώνουν εύστοχα και με ακρίβεια το σύνολο, δίνοντας βάθος στις νεότερες γενιές της οικογένειας και φωτίζοντας τις διαφορετικές όψεις του ίδιου οικογενειακού βιώματος. Ο Δαυίδ Μαλτέζε (Μάρεκ) έχει έναν κομβικό ρόλο για την εξέλιξη της υπόθεσης, λειτουργώντας ως κρίσιμο σημείο καμπής που επηρεάζει τις ισορροπίες και τις αποκαλύψεις.
Πρέπει να κάνεις σχέδια, μην μείνεις στην αποθήκη. Να έχεις καλύτερο μέλλον! – Μάρεκ
Ποιος ξέρει ποιο θα είναι το μέλλον; – Κόρη (Μαντώ Μιχαλιού)
Έχω καλό προαίσθημα! – Μάρεκ
Εγώ νομίζω οτι θα είναι σκατά […] Βλέπω που πάνε τα πράγματα […] Οι άνθρωποι είναι εγωιστές και σκέφτονται μόνο τον εαυτό τους. – Κόρη (Μαντώ Μιχαλιού)
Το «Μέχρι να σβήσουν τα άστρα» είναι μια παράσταση βαθιά ανθρώπινη. Ένα έργο που μας κοιτάζει κατάματα και μας θυμίζει πως, όσο δύσκολες κι αν είναι οι οικογενειακές σχέσεις, μέσα τους κρύβεται πάντα η ανάγκη για σύνδεση, κατανόηση και αγάπη.
Κοίτα πως καταντήσαμε! Γεράσαμε παιδάκι μου! – Τόνι
Μην με λες έτσι! – Πιτ
Ο κόσμος προχώρησε, μήπως να κάνουμε και εμείς το ίδιο; – Τόνι
Μήπως ξεχνάς κάτι; – Πιτ
Δεν ξεχνάω τίποτα! – Τόνι
Παραβίασες τον κανόνα! Έσπασες την απεργία! […] Κάποιους κανόνες δεν τους παραβιάζεις! Δεν σπας ποτέ απεργία! – Πιτ
Ου τω αδελφό σεαυτόν μισήσεις. – Τόνι
Τώρα γίναμε και αδέρφια; Από τη στιγμή που έσπασες την απεργία έπαψες να είσαι αδερφός μου. – Πιτ
Ξέχνα το! – Τόνι
Δεν ξεχνιούνται αυτά! […] Με πρόδωσες. Πρόδωσες την τάξη σου! […] Και δεν θα σε συγχωρήσω ποτέ! Ούτε εσένα ούτε τους ομοίους σου τα καθάρματα! – Πιτ
Αν είναι κάθαρμα αυτός που έχει δική του βούληση και γνώμη, ε τότε μεγαλύτερο κάθαρμα από εμένα δεν υπάρχει! – Τόνι
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Μετάφραση Αντώνης Γαλέος – Κοραλία Σωτηριάδου
Σκηνοθεσία Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος Πάρις Μέξης
Μουσική Άγγελος Τριανταφύλλου
Επιμέλεια κίνησης Ξένια Θεμελή
Σχεδιασμός φωτισμών Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός σκηνοθέτη Πάνος Κορογιαννάκης
Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου Δέσποινα Ζαχαρίου
Παίζουν Χάρης Γρηγορόπουλος, Άννα Καλαϊτζίδου, Μαρία Κατσιαδάκη, Σύρμω Κεκέ, Υακίνθη Κωνσταντοπούλου, Δαυίδ Μαλτέζε, Μαντώ Μιχαλιού, Ελίνα Ρίζου, Χρίστος Στυλιανού, Κώστας Φλωκατούλα
Θέατρο Χώρα
Από 24 Οκτωβρίου, κάθε Τετάρτη 20:00, Πέμπτη-Παρασκευή 21:00, Σάββατο 18:30 & 21:15 & Κυριακή 18:00
