«Ο Γλάρος»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Δρ. Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Ο Γλάρος» του Άντον Τσέχοφ στον ΧΩΡΟ «ΦΙΑΤ» και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Ο Γλάρος του Άντον Τσέχοφ, ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας και θεμέλιο του σύγχρονου ψυχολογικού θεάτρου, παρουσιάζεται σε διασκευή και σκηνοθεσία του Γιώργου Βάλαρη στον χώρο ΦΙΑΤ. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται η Αρκάντινα, μια διάσημη ηθοποιός με έντονη προσωπικότητα, η οποία φτάνει στο εξοχικό του αδελφού της μαζί με τον σύντροφό της, τον επιτυχημένο συγγραφέα Τριγκόριν. Εκεί, ο γιος της Κονσταντίν, που αναζητά τον δικό του δρόμο στη συγγραφή, έρχεται αντιμέτωπος τόσο με τη σκιά της μητέρας του όσο και με τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για τη Νίνα, μια νεαρή κοπέλα που ονειρεύεται να γίνει ηθοποιός και γοητεύεται από τον Τριγκόριν.

Το έργο ξεδιπλώνει ένα πλέγμα ανεκπλήρωτων σχέσεων, ματαιωμένων φιλοδοξιών και εσωτερικών συγκρούσεων, όπου όλοι επιθυμούν κάτι που δεν μπορούν να αποκτήσουν: αγάπη, αναγνώριση, μια διαφορετική ζωή. Στον κόσμο του Τσέχοφ, η δράση δεν κορυφώνεται μέσα από θεαματικά γεγονότα αλλά μέσα από τις λεπτές μετατοπίσεις των σχέσεων, τις σιωπές, τις παύσεις και τη φθορά που αφήνει ο χρόνος στους ανθρώπους. Ο «Γλάρος» παραμένει ένα έργο βαθιά ανθρώπινο, όπου η αποτυχία δεν εμφανίζεται ως κατάρρευση αλλά ως μια αργή, υπαρξιακή φθορά.

«Ο Γλάρος»: Ο πόνος της σιωπής!

Η παράσταση «Ο Γλάρος» σε σκηνοθεσία του Γιώργου Βάλαρη ανήκει σε εκείνες τις σκηνικές προτάσεις που δεν παρακολουθούνται από απόσταση· πολύ γρήγορα ο θεατής αισθάνεται ότι βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό τους. Από τα πρώτα λεπτά εγκαθιδρύεται μια συνεχής κινητικότητα: οι ηθοποιοί δεν εμφανίζονται μόνο όταν έρχεται η σειρά τους να μιλήσουν, αλλά παραμένουν παρόντες, κινούνται, στέκονται, παρατηρούν, διασχίζουν τον χώρο, σαν να μην εγκαταλείπουν ποτέ πραγματικά τον κόσμο του έργου. Αυτή η διαρκής παρουσία δημιουργεί σταδιακά την αίσθηση ότι η σκηνή δεν ορίζεται αυστηρά, ότι η δράση δεν ξεκινά και δεν τελειώνει με σαφή όρια, αλλά αναπνέει συνεχώς μπροστά στα μάτια του κοινού.

Όλο μαύρα φοράς. Γιατί;  – Κονσταντίν (Δημήτρης Τσίκλης)
Γιατί μ’ αρέσει το μαύρο. Πενθώ για τη ζωή μου. – Μάσα (Νάνσυ Μπούκλη)
Δεν μπορώ να σε καταλάβω. Έχεις την υγεία σου. Και ο πατέρας σου οκ μπορεί να μην είναι ο πιο πλούσιος, αλλά μια χαρά τα καταφέρνει.  – Κονσταντίν

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της παράστασης είναι ακριβώς αυτή η κατάργηση της απόστασης ανάμεσα στη σκηνή και στην πλατεία. Οι ηθοποιοί, όταν απομακρύνονται από την άμεση δράση, δεν χάνονται, αλλά παραμένουν σιωπηλοί παρατηρητές, καθώς κάθονται δίπλα στους θεατές, σαν να συμμετέχουν κι εκείνοι στη θέαση του ίδιου τους του έργου. Το βλέμμα μετακινείται διαρκώς από το κέντρο στην περιφέρεια, από τον λόγο στην παρατήρηση, από το προσωπικό στο εκτεθειμένο. Αυτό το παιχνίδι ανάμεσα στο μέσα και στο έξω λειτουργεί ουσιαστικά, γιατί θυμίζει ότι στον Τσέχοφ τίποτα δεν μένει πραγματικά ιδιωτικό· όλα εκτίθενται, ακόμη και όσα οι ήρωες προσπαθούν να κρύψουν.

Μα δεν φέρνουν μόνο τα λεφτά την ευτυχία. Ακόμη κι ένας φτωχός μπορεί να είναι ευτυχισμένος.  – Κονσταντίν
Θεωρητικά, ναι. Στην πράξη όμως, όχι. – Μάσα
Για σένα η μοναδική δυστυχία είναι η φτώχεια.  – Κονσταντίν
Για μένα ξέρεις τι είναι; Άστο καλύτερα, που να καταλάβεις. – Μάσα

Η χρήση της κάμερας εντάσσεται οργανικά σε αυτή τη λογική. Δεν λειτουργεί ως απλό τεχνικό εύρημα, αλλά ενισχύει την αίσθηση ότι ο θεατής παρακολουθεί κάτι πιο κοντινό, σχεδόν αθέατο. Οι κοντινές λήψεις φέρνουν τα πρόσωπα σε άλλη κλίμακα, αποκαλύπτουν μικρές μεταβολές στο βλέμμα, στις παύσεις, στις σιωπές, σαν να επιτρέπουν μια δεύτερη ανάγνωση της σκηνής. Έτσι η έκθεση των προσώπων γίνεται ακόμη εντονότερη.

Τη ζωή δεν την γράφεις όπως είναι, ούτε όπως θα έπρεπε να είναι. Τη ζωή την γράφεις, όπως την φαντάζεσαι.  – Κονσταντίν

Σε επίπεδο σκηνικής σύνθεσης, το στοιχείο του συνόλου είναι ιδιαίτερα εμφανές. Οι ηθοποιοί λειτουργούν συχνά σαν ενιαίο σώμα, με κοινό ρυθμό, σχεδόν σαν χορός. Υπάρχουν στιγμές που η κίνηση θυμίζει σμήνος πουλιών, όχι επιφανειακά αλλά βαθύτερα, σαν μια συλλογική αναπνοή που ενώνει τους χαρακτήρες, παρότι ο καθένας παραμένει εγκλωβισμένος στη δική του μοναξιά. Αυτή η αντίφαση — συλλογική παρουσία και προσωπική απομόνωση — είναι από τα στοιχεία που υπηρετούν πολύ καλά τον εσωτερικό κόσμο του έργου.

Ο πατέρας μου δεν με άφηνε να έρθω… Δεν με αφήνει να έρχομαι εδώ. Δεν θέλει να μιλάω σε θεατρίνους. Φοβάται μήπως γίνω ηθοποιός. Αλλά, κάτι με τραβάει εδώ. Αυτή η λίμνη. Σαν γλάρος. Μπήκε σαν πλημμύρα στη ζωή μου. – Νίνα (Αναστασία Γαλερού Βλάσση)

Ο γλάρος ως σύμβολο αναδεικνύεται καθαρά. Ένα πλάσμα αθώο, εύθραυστο, που καταστρέφεται χωρίς ουσιαστική αιτία, απλώς επειδή κάποιος έχει τη δύναμη να το κάνει. Η εικόνα αυτή συνδέεται με τους ίδιους τους χαρακτήρες: πρόσωπα που είναι ευάλωτα και ζητούν αγάπη, αναγνώριση, δικαίωση, και διαρκώς βρίσκονται αντιμέτωπα με την έλλειψη. Όλοι επιθυμούν κάτι που δεν κατέχουν και σχεδόν κανείς δεν μπορεί να αρκεστεί σε αυτό που ήδη έχει. Ο ανερχόμενος συγγραφέας, η νεαρή ηθοποιός που ονειρεύεται καριέρα, η διάσημη μητέρα, ο πετυχημένος συγγραφέας, οι υπόλοιποι άνθρωποι της καθημερινότητας — όλοι κινούνται γύρω από την ίδια βαθιά ανικανοποίητη επιθυμία: να είναι αλλιώς η ζωή τους.

Δεν ξέρω γιατί, αλλά σε έχω μέσα στην καρδιά μου. Σε νιώθω δικό μου άνθρωπο. Βοήθησε με σε παρακαλώ, γιατί θα κάνω καμιά ανοησία και θα καταστρέψω τη ζωή μου. Δεν αντέχω άλλο. Υποφέρω εδώ και κανείς δεν καταλαβαίνει τι περνάω. Αγαπώ τον Κόστια. – Μάσα

Η παράσταση φωτίζει εύστοχα το στοιχείο του θεάτρου μέσα στο θέατρο. Οι πρόβες, οι αναφορές στο ίδιο το επάγγελμα, τα σχόλια για τους ηθοποιούς, για την ανάγκη της επιτυχίας, για το άγχος της διαρκούς επιβεβαίωσης, αποκτούν ιδιαίτερη ζωντάνια χάρη και στις σύγχρονες φράσεις που παρεμβάλλονται διακριτικά μέσα στο κείμενο. Έτσι το έργο μοιάζει να συνομιλεί άμεσα με το σήμερα: οι επιτυχημένοι δείχνουν κουρασμένοι από την ανάγκη να παραμείνουν επιτυχημένοι, ενώ οι νεότεροι μοιάζουν έτοιμοι να ρισκάρουν τα πάντα για να αναδειχθούν.

Εγώ βλέπω. Ζω με όλες μου τις αισθήσεις. Είμαι συνέχεια σε κίνηση. Ενώ εσύ, γλυκό μου κορίτσι, είσαι συνέχεια ακίνητη. Δεν ζεις. Έχω έναν απαράβατο κανόνα. Το αύριο δεν υπάρχει για μένα. Το τώρα είναι ο πιο μακρύς χρόνος. Θάνατος, γηρατειά, ούτε τα σκέφτομαι. Ό, τι είναι να γίνει θα γίνει.– Αρκάντινα (Κατερινα Διδασκάλου)

Στον πυρήνα όλων αυτών βρίσκεται το ζήτημα της ταυτότητας. Ποιοι είμαστε τελικά και ποιοι θα θέλαμε να είμαστε; Τι συμβαίνει όταν αγαπάμε χωρίς ανταπόκριση, όταν επιθυμούμε μια άλλη ζωή, όταν δεν μπορούμε να δεχτούμε τον εαυτό μας όπως είναι; Ο έρωτας εδώ δεν λειτουργεί ως λύτρωση αλλά ως μόνιμη εκκρεμότητα. Υπάρχει πάντα κάτι ανολοκλήρωτο, κάτι που δεν εμφανίζεται ποτέ την κατάλληλη στιγμή.

Έκανα κάτι πάρα πολύ άσχημο σήμερα. Σκότωσα αυτόν εδώ τον γλάρο.  – Κονσταντίν
Είσαι με τα καλά σου; – Μάσα
Θα την ξαναδεις αυτή την εικόνα πάρα πολύ σύντομα. Έτσι θα πυροβολήσω κι εγώ τον εαυτό μου.  – Κονσταντίν
Δεν σε αναγνωρίζω πια. – Μάσα

Η μουσική και η κίνηση υπηρετούν αυτό το ψυχογράφημα με ένταση σχεδόν τελετουργική. Υπάρχουν στιγμές όπου η παράσταση αποκτά σχεδόν μυσταγωγικό χαρακτήρα, σαν μια υπόγεια ηλεκτρική φόρτιση να διαπερνά τη σκηνή.

Για μια τέτοια ευτυχία, να είμαι διάσημη, συγγραφέας ή ηθοποιός, δεν θα με ένοιαζε τίποτε. Θα υπέφερα τα πάντα. Δεν λέω. Θα μισούσα τον εαυτό μου και θα ήξερα τις ατέλειες μου, αλλά θα ζητούσα τη δόξα. Θα την απαιτούσα. Την πραγματική, την ολκληρωτική, την αληθινή δόξα.– Νίνα

Η Κατερίνα Διδασκάλου ως Αρκάντινα είναι από τις πιο σταθερές δυνάμεις της παράστασης. Υποδύεται μια γυναίκα πετυχημένη, μαθημένη στην αναγνώριση, με εμφανή υπεροψία, με ανάγκη να παραμένει στο κέντρο, αλλά χωρίς να χάνει την άμεση επαφή με το κοινό. Η σκηνική της σιγουριά λειτουργεί αβίαστα και δεν χρειάζεται εξωτερικές υπερβολές για να επιβληθεί.

Ο Παναγιώτης Μπουγιούρης ως Τριγκόριν στηρίζει τον ρόλο με μέτρο, κρατώντας την απαραίτητη απόσταση, έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να παρατηρεί και να καταγράφει περισσότερο παρά να εκτίθεται.

Ο Δημήτρης Τσίκλης ως Κονσταντίν είναι από τις πιο φορτισμένες παρουσίες της παράστασης. Η ευαλωτότητα, η ανασφάλεια, η αίσθηση ότι διαρκώς βρίσκεται απέναντι σε κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο — κυρίως απέναντι στη μητέρα του και στην αποδοχή της, στον έρωτα της Νίνα, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό — αποδίδονται με αμεσότητα και εσωτερική ένταση.

Η Αναστασία Γαλερού Βλάσση ως Νίνα ξεκινά με μία εύθραυστη παρουσία, αλλά σταδιακά αποκαλύπτει αποφασιστικότητα και δύναμη, σαν η ίδια η πορεία της να περνά μέσα από τη φθορά προς μια άλλη μορφή επίγνωσης.

Η Νάνσυ Μπούκλη ως Μάσα αποδίδει πειστικά τη μόνιμη πληγή του ανεκπλήρωτου έρωτα, μια μορφή που κουβαλά διαρκώς απογοήτευση χωρίς να την εξωτερικεύει υπερβολικά.

Ο Τάκης Σακελλαρίου ως Σόριν λειτουργεί σαν ήρεμη παρουσία μέσα στην ένταση των υπολοίπων, σχεδόν σαν η φωνή μιας εμπειρίας που έχει ήδη αποστασιοποιηθεί από τα μεγάλα πάθη.

Ο Βασίλης Αφεντούλης και ο Πάνος Κλάδης συμπληρώνουν ουσιαστικά το σύνολο, κρατώντας τις απαραίτητες ισορροπίες μέσα στον κόσμο του έργου.

Τι γράφεις;– Νίνα
Κάτι σημειώνω. Μια ιδέα για μια ιστορία. Μια νέα κοπέλα που ζει σε μία λίμνη. Θα ‘σαι συ. Ελεύθερη σαν γλάρος. Ένας τυχαίος περαστικός την βλέπει και επειδή δεν έχει τι άλλο να κάνει, την καταστρέφει. Όπως αυτός ο γλάρος. – Τριγκόριν (Παναγιώτης Μπουγιούρης)

Το τέλος διατηρεί το τσεχωφικό του βάρος: η ζωή συνεχίζεται με τις μικρές της χαρές, αλλά μέσα της έχουν ήδη συντελεστεί τραγικά γεγονότα. Ο πληγωμένος γλάρος δεν είναι μόνο σύμβολο της Νίνας ή του Κόστια, αλλά μιας βαθύτερης ανθρώπινης αδυναμίας να αντέξει κανείς το ανεκπλήρωτο. Και ίσως εκεί βρίσκεται η δύναμη αυτής της παράστασης: στο ότι αφήνει αυτή την αίσθηση να αιωρείται χωρίς να την εξηγεί περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται.

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Αντώνης Γαλέος
Δραματουργική επεξεργασία-Διασκευή -σκηνοθεσία -σχεδιασμός σκηνικού: Γιώργος Βάλαρης
Μουσική σύνθεση: Τζεφ Βάγγερ
Κοστούμια: Ιωάννα Κουρμπέλα
Κίνηση – χορογραφία: Αλέξανδρος Σταυρόπουλος
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου – Χάρης Δάλλας
Βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Φρίγγας
Φωτογραφίες: Διόνυσος Σούλης
Promo artwork video: Φαίη Σούκου

Αρκάντινα: Κατερίνα Διδασκάλου
Τριγκόριν: Παναγιώτης Μπουγιούρης
Σόριν: Τάκης Σακελλαρίου
Κονσταντίν: Δημήτρης Τσίκλης
Μάσα: Νάνσυ Μπούκλη
Νίνα: Αναστασία Γαλερού Βλάσση
Γιατρός: Βασίλης Αφεντούλης
Δάσκαλος: Πάνος Κλάδης

Οργάνωση παραγωγής: Χρυσαντίνα Κούλουμπου
Εκτέλεση παραγωγής: Ιουλιέτα Καραχάλιου
Οργάνωση γραφείου παραγωγής: Βικτώρια Λώλη, Χαρούλα Λώλη
Επικοινωνία: Ελένη Λιλή – elenanlily@gmail.com

Πηγή: Allaboutarts.gr