«Ο Κος Ζυλ»: Κριτική Παράστασης

✒️Γράφει: Δρ. Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Ο Κος Ζυλ» στο Θέατρο Πόρτα και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Η παράσταση «Ο Κος Ζυλ», σε κείμενο και σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου, παρουσιάζεται στο Θέατρο Πόρτα και αποτελεί μια σύγχρονη σκηνική μεταγραφή του κλασικού έργου Δεσποινίς Τζούλια του Αύγουστου Στρίντμπεργκ. Στην παράσταση πρωταγωνιστούν οι Γιάννης Καράμπαμπας, Νίκος Κοσώνας και Θεόβη Στύλλου. Η νέα αυτή εκδοχή μεταφέρει τη δράση στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου και μετασχηματίζει τον κεντρικό χαρακτήρα από γυναίκα σε άνδρα, δίνοντας μια διαφορετική οπτική στο γνωστό έργο. Στο επίκεντρο βρίσκεται η έντονη και σύνθετη σχέση ανάμεσα στον Ζυλ, έναν νεαρό αριστοκράτη, και τον υπηρέτη του Ζαν. Η έλξη, η επιθυμία και ο ανταγωνισμός μπλέκονται σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι εξουσίας, αποκαλύπτοντας τις συγκρούσεις ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και την ανθρώπινη ανάγκη για κυριαρχία και επιβίωση, σε έναν κόσμο όπου καμία επιλογή δεν είναι χωρίς συνέπειες.

Όποιος αγαπάει παιδεύει! – Κριστίν (Θεόβη Στύλλου) 
Ούτε με αυτό το ρητό είμαι σύμφωνος! – Ζαν (Γιάννης Καράμπαμπας)
Επειδή δεν με αγαπάς ή επειδή έχεις την εντύπωση οτι δεν με παιδεύεις; – Κριστίν
Επειδή πιστεύω οτι οι άνθρωποι παιδεύουν ο ένας τον άλλον ανεξαρτήτως συναισθημάτων. – Ζαν

«Ο Κος Ζυλ»: Η ένταση πίσω από τις σιωπές

Το σκηνικό της παράστασης λειτουργεί από την πρώτη στιγμή σαν ένας λευκός καμβάς. Ένας χώρος σχεδόν ζωγραφικός, με αυστηρές γραμμές, ήπιες αποχρώσεις και τον χώρο μιας κουζίνας να δεσπόζει στη σκηνή, σαν ένα σημείο όπου όλα οδηγούνται αναπόφευκτα. Η καθαρότητα της εικόνας όμως δεν δημιουργεί αίσθηση ελευθερίας· αντίθετα, όσο εξελίσσεται η δράση, ο χώρος αποκτά κάτι κλειστοφοβικό, σαν οι ήρωες να κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον που τους περιορίζει διαρκώς.

Η παράσταση ανοίγει με τη συνομιλία του Ζαν και της αρραβωνιαστικιάς του, της Κριστίν, που γρήγορα αφήνει χώρο για υποτιμητικά σχόλια και κακόβουλες αναφορές γύρω από τον κύριο Ζυλ. Τα ομοφοβικά υπονοούμενα και η ειρωνεία που συνοδεύουν την αναφορά στο πρόσωπό του διαμορφώνουν από νωρίς το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωες. Παρότι ο ίδιος ο κύριος Ζυλ δεν έχει ακόμη εμφανιστεί, η παρουσία του κυριαρχεί ήδη στη σκηνή μέσα από τον τρόπο που οι άλλοι μιλούν γι’ αυτόν. Ο Ζαν αναφέρεται σε εκείνον με ένταση, με έναν λόγο που μοιάζει να ξεπερνά την απλή αντιπάθεια. Στις λέξεις του συνυπάρχουν εκνευρισμός, αμηχανία και απέχθεια. Από την πρώτη στιγμή γίνεται φανερό πως πίσω από όσα λέγονται κρύβονται περισσότερα από μια απλή κοινωνική δυσφορία. Και όταν τελικά ο κύριος Ζυλ εμφανίζεται, η δυναμική της σκηνής μεταβάλλεται αμέσως, σαν να περνά το έργο σε ένα άλλο επίπεδο έντασης

Δεν θέλω να σας πληγώσω! – Ζαν
Θα εκπλαγείς όταν ανακαλύψεις πόσο διαφορετικά είναι κάποια πράγματα από αυτό που φαίνονται και πόσο πόνο αντέχει το είδος μου! – Ζυλ (Νίκος Κοσώνας)

Έκτοτε, στο επίκεντρο της παράστασης βρίσκονται ο Ζαν και ο κύριος Ζυλ, δύο πρόσωπα που από την πρώτη στιγμή της συνύπαρξης τους δημιουργούν έντονη σκηνική έλξη. Η χημεία ανάμεσά τους είναι εμφανής, όχι μόνο μέσα από τον λόγο αλλά κυρίως μέσα από το βλέμμα και τη σωματική τους παρουσία. Η επικοινωνία τους χτίζεται με ακρίβεια, με παύσεις, αποστάσεις και μικρές μετακινήσεις που φανερώνουν όσα δεν λέγονται.

Ο Νίκος Κοσώνας στον ρόλο του κυρίου Ζυλ εμφανίζεται φωτεινός, χαμογελαστός, σχεδόν ανάλαφρος στην επιφάνεια, σαν ένας άνθρωπος που δείχνει να έχει συμφιλιωθεί με όσα διαθέτει. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα διακρίνεται σταδιακά ένα βαθύ τραύμα. Ο Ζυλ είναι ένας άνθρωπος που φαινομενικά έχει όσα χρειάζεται, όμως αυτή η πληρότητα αποδεικνύεται εύθραυστη.

Απέναντί του, ο Γιάννης Καράμπαμπας ως Ζαν κινείται πιο εσωτερικά, είναι πιο σκεπτικός, πιο γειωμένος. Ο λόγος του για τον κύριο Ζυλ έχει θαυμασμό, αλλά και μια στάση που προδίδει από την αρχή ότι η σχέση αυτή δεν είναι ισότιμη. Ο Ζαν είναι ο άνθρωπος που πιέζεται, που εξαρτάται, που κουβαλά τη θέση εκείνου που δεν μπορεί να κινηθεί ελεύθερα μέσα στην ίδια κοινωνική συνθήκη.

Είναι ανωμαλία ένας άντρας να θαυμάζει τον όμοιο του; – Ζυλ
Παρότι νιώθω πολύ άβολα. Το παραδέχομαι! Η ομορφιά δεν έχει φύλλο. Και εγώ σας θαυμάζω, αλλά από απόσταση. – Ζαν

Η ένταση είναι έκδηλη και στην αρχή ο έρωτας ανάμεσά τους δεν παρουσιάζεται εύκολα ούτε ανοιχτά. Αναδύεται αργά, σχεδόν μέσα από υπαινιγμούς, βλέμματα, αποσιωπήσεις, παιχνίδια εγγύτητας, ερωτισμού, εξουσίας και μικρές εντάσεις που σταδιακά φορτίζουν όλη τη σκηνή. Είναι ένας έρωτας που μοιάζει μονόδρομος, αλλά συγχρόνως παραμένει παγιδευμένος μέσα σε κοινωνικούς όρους που δεν επιτρέπουν εύκολες επιλογές. Το κοινωνικό χάσμα ανάμεσά τους είναι διαρκώς παρόν: ο ένας διαθέτει δύναμη και θέση, ο άλλος παραμένει σε μια συνθήκη εξάρτησης.

Μου αρέσει να με λες Ζυλ, Ζαν! – Ζυλ

Ωστόσο, τα όρια ανάμεσα στην επιθυμία και την εξουσία διαρκώς μετακινούνται. Αυτός που φαινομενικά κατέχει τη δύναμη δεν είναι πάντα εκείνος που ελέγχει πραγματικά τη σχέση. Η κοινωνική θέση του Ζυλ του δίνει ένα σαφές προβάδισμα, όμως όσο προχωρά η δράση γίνεται φανερό ότι και ο ίδιος παραμένει ευάλωτος απέναντι σε όσα αισθάνεται. Από την άλλη, ο Ζαν, παρότι βρίσκεται σε θέση εξάρτησης, αποκτά τη δική του δύναμη μέσα από την παρουσία του, την επιθυμία που προκαλεί και την αδυναμία του άλλου να μείνει αποστασιοποιημένος. Έτσι, η σχέση τους γίνεται μια συνεχής μετατόπιση ισορροπιών, όπου κανείς δεν κυριαρχεί ολοκληρωτικά.

Κοίτα απάθεια! Ρε, έχεις καθόλου ευαισθησία μέσα σου; – Ζυλ
Ευαισθησία εγώ; Ούτε που φαντάζεσαι πόση. Η διαφορά είναι οτι εγώ την δική μου την ελέγχω και δεν την φτύνω στα μούτρα των άλλων! – Ζαν

Γύρω τους κυκλοφορούν φήμες, ανείπωτες αλήθειες από ένα παρελθόν που βαραίνουν. Ο ένας είναι αρραβωνιασμένος, ο άλλος βρέθηκε κοντά σε έναν γάμο που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Τα προσωπικά τους τραύματα λειτουργούν σαν ένα αόρατο υπόστρωμα σε κάθε σκηνή.

Η ένταση κορυφώνεται μέσα από συγκρούσεις που δεν μένουν μόνο στο λεκτικό επίπεδο. Η επιθυμία, ο θυμός, η αδυναμία, η ηδονή και η ανάγκη εκτόνωσης συνυπάρχουν, δίνοντας στην παράσταση μια διαρκή αίσθηση ότι όλα βρίσκονται στο όριο.

Με έκανες να ελπίζω και μόνο για αυτό σε σιχαίνομαι! – Ζυλ

Η Θεόβη Στύλλου ως Κριστίν λειτουργεί ως το πρόσωπο που παρατηρεί με ψυχραιμία όσα συμβαίνουν γύρω της. Η παρουσία της υπενθυμίζει διαρκώς τη λογική μιας κοινωνίας που τελικά επιλέγει την επιβίωση αντί για τη ρήξη.

Σε μια στενή σχέση σαν την δική σας δεν πρέπει να παρεισφρύουν μυστικά, έτσι Ζαν; – Ζυλ

Η παράσταση χτίζει έτσι έναν κόσμο όπου η επιθυμία δεν εκφράζεται ποτέ χωρίς κόστος και όπου το συναίσθημα συγκρούεται συνεχώς με όσα επιβάλλει η κοινωνική θέση του καθενός. Ποιο το τίμημα της αποκάλυψης; Ποιος είναι το θύτης και ποιος το θύμα;

Η σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου παραμένει λιτή και ελεγχόμενη, χωρίς περιττές παρεμβάσεις, αφήνοντας χώρο στο ίδιο το κείμενο και στους χαρακτήρες να αναπτυχθούν οργανικά. Η επιλογή αυτή λειτουργεί ουσιαστικά, γιατί η ένταση δεν επιβάλλεται εξωτερικά αλλά γεννιέται μέσα από τις σχέσεις των προσώπων, επιτρέποντας στους ήρωες να αποκαλύπτουν σταδιακά τις πιο άγριες και ακραίες πλευρές τους.

Ο Βασίλης Παπατσαρούχας, που υπογράφει την καλλιτεχνική επιμέλεια, τα σκηνικά, τα κοστούμια και τα video, δημιουργεί έναν σκηνικό κόσμο απολύτως εναρμονισμένο με την ατμόσφαιρα του έργου. Τα στοιχεία αυτά δεν λειτουργούν διακοσμητικά, αλλά συνυπάρχουν οργανικά με τους τρεις χαρακτήρες, ενισχύοντας την αίσθηση ενός κλειστού περιβάλλοντος όπου κάθε αντικείμενο μοιάζει να συμμετέχει στη δραματουργία.

Γιατί γίνεσαι τόσο σκληρός; – Ζυλ
Γιατί έτσι με έκανε η ζωή, έτσι έχω γίνει καιρό τώρα! Έλα μην μου παριστάνεις τον εύθραυστο και εσύ. Σε είδα πόσο ανελέητος, αν θες, μπορείς να γίνεις! – Ζαν
Ναι και δεν έχεις δει τίποτα ακόμα! – Ζυλ

Η κινησιολογική επιμέλεια του Χρήστου Στρινόπουλου είναι ακριβής και συνεπής, υπηρετώντας τις εσωτερικές εντάσεις χωρίς υπερβολές. Οι κινήσεις παραμένουν μετρημένες, σχεδόν υπόγειες, και ακριβώς γι’ αυτό αποκτούν μεγαλύτερη δύναμη.

Βοήθεια Ζαν, χάνω τα λογικά μου! – Ζυλ

Οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου λειτουργούν με ακρίβεια, υπογραμμίζοντας τις μεταβολές της έντασης χωρίς να αποσπούν το βλέμμα, ενώ ο ηχητικός σχεδιασμός του Μιχάλη Οικονομίδη ενσωματώνεται απόλυτα στο σύμπαν της παράστασης, συνοδεύοντας διακριτικά αλλά ουσιαστικά τη συναισθηματική της διαδρομή.

Η παράσταση αφήνει στον θεατή φεύγοντας μια αίσθηση ασφυκτικής έντασης και υπόγειας θλίψης, σαν τίποτα να μην μπορεί πραγματικά να λυθεί ή να ειπωθεί ολοκληρωμένα. Οι ήρωες παραμένουν παγιδευμένοι όχι μόνο στις μεταξύ τους σχέσεις, αλλά και μέσα στα όρια που επιβάλλει η ίδια η κοινωνική τους θέση και οι προσωπικές τους αδυναμίες. Με λιτά μέσα και έντονη εσωτερικότητα, το έργο αναδεικνύει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιθυμία και την εξουσία, φωτίζοντας το τίμημα της καταπίεσης και της ανεκπλήρωτης ανάγκης για ελευθερία.

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

ΠΑΙΖΟΥΝ: Γιάννης Καράμπαμπας, Νίκος Κοσώνας, Θεόβη Στύλλου

Κείμενο – Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος
Σύμβουλος δραματουργίας: Δηώ Καγγελάρη
Καλλιτεχνική Επιμέλεια – Σκηνικά – Κοστούμια – Video: Βασίλης Παπατσαρούχας
Κινησιολογική Επιμέλεια: Χρήστος Στρινόπουλος
Σχεδιασμός Φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος
Σχεδιασμός Ήχου – Ηχοληψία: Μιχάλης Οικονομίδης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Πέλλα Μακροδημήτρη

Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Στέλλα Παγώνη
Trailer direction & Image selection: Βασίλης Παπατσαρούχας
Φωτογραφίες – Trailer Cinematography: Πάτροκλος Σκαφίδας
Graphic Design: Indigo Creative

Ευχαριστούμε θερμά τον Κορνήλιο Σελαμσή για την πολύτιμη συμβολή του στο μουσικό μέρος της παράστασης, καθώς και την Therese Nestor που τραγούδησε στην ηχογράφηση των τραγουδιών της παράστασης.

Διεύθυνση Επικοινωνίας & Δημοσίων Σχέσεων: Όλγα Παυλάτου
Social Media: POP Communications – Κάλλη Μαυρογένη
Παραγωγή: Prime Entertainment

Πηγή: Allaboutarts.gr