«OFFELIA»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «OFFELIA» στο Θέατρο Σημείο και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Η «OFFELIA» είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα στη ζωή και την αναπαράστασή της, ένα θέατρο μέσα στο θέατρο. Ένας avant-garde θίασος ετοιμάζει μια μεταμοντέρνα εκδοχή του Άμλετ και, λίγες μέρες πριν από την πρεμιέρα, τα παρασκήνια μετατρέπονται σε πεδίο συγκρούσεων, πάθους και σκοτεινών αποκαλύψεων. Μέσα από τις πρόβες αναδύονται δυσλειτουργικές σχέσεις, δυναμικές εξουσίας και επικίνδυνα μυστικά, αποκαλύπτοντας τη βίαιη πλευρά της καλλιτεχνικής δημιουργίας και ένα εγκληματικό σχέδιο που απειλεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα.
Υπό άλλες συνθήκες θα σε έβριζα! Δηλαδή θα σε σκυλόβριζα, αλλά είσαι τυχερή, γιατί σήμερα δεν είναι η μέρα σου. – Σκηνοθέτης (Αλέξανδρος Μούστας)
Α, σήμερα δεν είναι η μέρα μου! – Οφηλία (Θάλεια Παπακώστα)
Άλλος θα τα ακούσει σήμερα. – Σκηνοθέτης
Άλλος θα τα ακούσει. Κρίμα. Δεν είναι η μέρα μου σήμερα. Κοίτα να δεις. Πότε ήταν η μέρα μου; Δεν θυμάμαι… Ποτέ δεν ήταν η μέρα μου. – Οφηλία
Όταν ξεκινούσα την δουλειά, άλλα ήθελα να κάνω, άλλα έχω καταλήξει να κάνω. Τα καθημερινά, αυτά τα σίριαλ, μια λύση ανάγκης είναι. Αλλά τώρα… τώρα έχω για πρώτη φορά την ευκαιρία να κάνω κάτι σημαντικό, να κάνω κάτι που θα αξίζει, κάτι που θα μείνει. Να παίξω τον Άμλετ, να κάνω τέχνη. Και δεν σου λέω οτι είμαι ο καλύτερος, αλλά προσπαθώ!– Άμλετ (Νικόλας Χαλκιαδάκης)
[…] Εσύ πρέπει να πιστέψεις οτι αξίζεις. Κανένας δεν θα σου δώσει την αξία που εσύ περιμένεις. Αυτή, έτσι και αλλιώς, είτε την φέρεις είτε δεν την φέρεις! – Κλαύδιος (Περικλής Λιανός)
«OFFELIA»: Όταν οι πρόβες αποκαλύπτουν αλήθειες!
Οι πρόβες μιας παράστασης γίνονται το πεδίο όπου όλα μπορούν να συμβούν. Οι ηθοποιοί, ο σκηνοθέτης, ο βοηθός σκηνοθέτη και μια καθαρίστρια συνθέτουν ένα γαϊτανάκι ανθρώπων και χαρακτήρων που μπλέκονται αδιάκοπα μεταξύ τους. Όλοι κουβαλούν τραύματα, ανασφάλειες, απωθημένα και προσωπικές αλήθειες. Ανεκπλήρωτοι και εκπληρωμένοι έρωτες, σχέσεις εξουσίας, φιλοδοξίες, κόμπλεξ και επιτυχία συνυπάρχουν σε έναν χώρο όπου ο βασικός πρωταγωνιστής δεν είναι τελικά ούτε ο Άμλετ ούτε η Οφηλία, αλλά η ίδια η θεατρική διαδικασία — ή μάλλον οι πρόβες της.
Τι συμβαίνει όταν ο σκηνοθέτης βρίσκεται σε μια αδιόρατη, αλλά βαθιά σύγκρουση με τον πρωταγωνιστή; Όταν η παραγωγή επιμένει σε έναν ηθοποιό με κάθε κόστος; Όταν ο έρωτας μπλέκεται με τη δουλειά και το θέατρο γίνεται πεδίο πάθους, λαθών και συγκρούσεων; Η «OFFELIA» φωτίζει όλα αυτά τα ερωτήματα, θυμίζοντάς μας πως ακόμη κι όταν πέφτει η αυλαία, κάτι άλλο πάντα ξεκινά.
Το σκηνικό είναι λιτό, αλλά γεμάτο λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά: ένα τραπέζι για τον σκηνοθέτη, κούτες με αντικείμενα για μια παράσταση που ακόμη δεν έχει στηθεί, κάγκελα που λειτουργούν συμβολικά και πρακτικά. Τίποτα δεν περισσεύει και τίποτα δεν είναι τυχαίο.
Τα μέλη του θιάσου υποδύονται αρχικά ηθοποιούς που συμμετέχουν στις πρόβες, αλλά και ρόλους από τον Άμλετ, δημιουργώντας ένα συνεχές παιχνίδι ταυτότητας και αντανάκλασης.
Η Θάλεια Παπακώστα, ως Οφηλία, αποδίδει μια ηρωίδα με παιδική αφέλεια και βαθιά συναισθηματική ευαλωτότητα. Ο έρωτας γίνεται καθοριστικός στη ζωή της και η ταύτισή της με την τραγική φύση της Οφηλίας οδηγεί αναπόφευκτα σε μοιραία αποτελέσματα.
Δεν μπορώ άλλο! Θέλω να φύγω, μπορείς να με αφήσεις να φύγω; Θέλω να με αφήσεις να φύγω! Μπορείς; Δεν μπορώ άλλο! Σε παρακαλώ! Σε παρακαλώ! – Οφηλία
Ο Αλέξανδρος Μούστας, στον ρόλο του σκηνοθέτη, είναι σκληρός και αυστηρός λόγω θέσης. Η εξουσία που του δίνεται τον οδηγεί σε αλαζονική και υπεροπτική συμπεριφορά, όμως η νέμεση παραμονεύει και τον κρυφοκοιτά διαρκώς.
Ο Νικόλας Χαλκιαδάκης, ως Άμλετ, υποδύεται έναν φαινομενικά επηρμένο νέο ηθοποιό. Η εμφάνιση και η τύχη τού χαρίζουν επαγγελματική αποκατάσταση, όμως δεν πείθει τον υπόλοιπο θίασο. Είναι εντυπωσιακός στον μονόλογο, τόσο ως ρεαλιστικός Άμλετ όσο και ως ηθοποιός που αμφισβητείται. Μια διχασμένη και τραγική μορφή — όπως ακριβώς και ο ήρωας του Σαίξπηρ.
Ο Περικλής Λιανός, ως Κλαύδιος, ενσαρκώνει έναν ηθοποιό με παρελθόν επιτυχιών, που πλέον επιθυμεί μια ήσυχη ζωή δίπλα στη σχέση του. Είναι όμως αποφασισμένος να φτάσει στα άκρα για να προστατεύσει όσα θεωρεί κεκτημένα — όπως και ο Κλαύδιος του Άμλετ.
Οι δικοί μας άνθρωποι είναι πιο σημαντικοί και από το θέατρο και από τους ρόλους και από εμάς τους ίδιους […] Αν βρισκόμουν σε ένα τέτοιο δίλημμα και έπρεπε να επιλέξω ανάμεσα στο θέατρο και τον άνθρωπο μου, τώρα πια σε αυτήν την ηλικία θα επέλεγα ασυζητητί και κάθε φορά τον άνθρωπο μου. Αν για οποιοδήποτε λόγο τον έχανα ή κάποιος μου τον στερούσε, δεν ξέρω, δεν θέλω, δεν μπορώ να σκεφτώ τον πόνο της επόμενης μέρας. Όταν έχεις φτάσει στην τελευταία κατηφόρα του λόφου και είσαι από τους τυχερούς που έχουν κάποιον δίπλα τους να κατηφορίζουν παρέα, η ιδέα οτι θα στον πάρουν μακριά ίσως για πάντα. Και αυτό το πάντα διαρκεί λίγο για εσένα, τότε η απάντηση στο αιώνιο ερώτημα «Να ζεις ή να μην ζεις» είναι προφανής και επιλέγεις το «να μην»… – Κλαύδιος
Η Μαρία Καρακίτσου, ως Γερτρούδη, υποδύεται μια γυναίκα που διατηρεί σχέση με νεότερο συνάδελφό της. Η ζήλια της και ο φόβος της απώλειας την οδηγούν σε ακραίες συμπεριφορές, σε απόλυτη αντιστοιχία με τη σαιξπηρική ηρωίδα.
Η Μαριέλα Δουμπού, ως φάντασμα του πατέρα του Άμλετ, είναι ήσυχη και διακριτική, αλλά δείχνει τα «δόντια» της όταν χρειάζεται να προστατεύσει τους αδύναμους. Η παρουσία της λειτουργεί εξισορροπητικά.
Ο Πάνος Μπέκας υποδύεται τον βοηθό σκηνοθέτη: φέρνει καφέδες, ρυθμίζει φώτα, τραβά βίντεο, υπάρχει παντού. Βρίσκεται στη θέση αυτή λόγω της σχέσης του με τον Περικλή Λιανό και γίνεται συχνά αποδέκτης υποτιμητικών σχολίων και μπούλινγκ από τον σκηνοθέτη. Κάπου μέσα του όμως επιθυμεί βαθιά να γίνει κι εκείνος σκηνοθέτης — χωρίς να ενδιαφέρεται να κρύψει την αλήθεια.
Η Ηρώ Γκουλίτου, ως καθαρίστρια του θεάτρου, είναι μια από τις πιο ανατρεπτικές παρουσίες. Ονειρεύεται να γίνει ηθοποιός και ο αγαπημένος της ρόλος είναι εκείνος της Οφηλίας. Το ερώτημα που τίθεται είναι σκληρό: πόσα είναι διατεθειμένη να «πουλήσει» για να ανέβει στη σκηνή;
Το κείμενο του Αλέξανδρου Μούστα και του Γρηγόρη Κανδαράκη είναι έξυπνο και καλοδουλεμένο. Με αφορμή τον Άμλετ, στήνουν ένα κείμενο για μια παράσταση μέσα στην παράσταση και εκθέτουν πρόσωπα, εντάσεις και σχέσεις εξουσίας. Η χρήση των σαιξπηρικών χαρακτήρων ως προέκταση των σύγχρονων ηρώων είναι ευφυής: η Οφηλία δεν ξεφεύγει από τη μοίρα της, ο Άμλετ παραμένει διχασμένος, η Γερτρούδη και ο Κλαύδιος συνδέονται με τη δολοπλοκία, το φάντασμα έρχεται να αποκαταστήσει την ισορροπία. Και η ζωή συνεχίζεται — ακόμη και μετά από μια μεγάλη ανατροπή.
Η σκηνοθεσία του Αχιλλέα Τσούτση είναι εξαιρετικά ευφυής και λειτουργική, μετρημένη και απόλυτα υπολογισμένη. Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές, ο Άμλετ εμφανίζεται να κάνει πρόβα καθισμένος σε έναν θρόνο που ήταν πάντα εκεί, αλλά μέχρι τότε περνούσε σχεδόν απαρατήρητος — σαν μια εξουσία που προϋπάρχει και περιμένει να αποκαλυφθεί. Το χάος με τις κούτες επί σκηνής θυμίζει έντονα το χάος στο μυαλό πολλών από τους συμμετέχοντες. Η χρήση της ίδιας της δομής του θεάτρου είναι μοναδική: τα καμαρίνια είναι πραγματικά καμαρίνια, οι είσοδοι αληθινές είσοδοι ηθοποιών, οι σκάλες εντάσσονται οργανικά στη δράση. Όταν μπαίνει το κοινό, οι ηθοποιοί κάθονται σε ένα τραπέζι έξω από τη σκηνή, σαν να βρίσκονται ήδη μέσα στην παράσταση. Με τη χρήση της τεχνολογίας, βλέπουμε όσα συμβαίνουν τόσο στη σκηνή όσο και στα καμαρίνια. Ακόμη και το πέρασμα από το φως στο σκοτάδι είναι σκόπιμο και ουσιαστικό.
Η «OFFELIA» είναι μια παράσταση για το θέατρο μέσα στο θέατρο, για τις πρόβες που αποκαλύπτουν περισσότερα από την ίδια την πρεμιέρα και για τους ανθρώπους που, ακόμη κι όταν παίζουν ρόλους, δεν μπορούν να κρύψουν τον εαυτό τους. Ένα έργο που κοιτά κατάματα την καλλιτεχνική διαδικασία και τις σκοτεινές — αλλά και βαθιά ανθρώπινες — πλευρές της.
Άμα μπλοκάρεις τον άνθρωπο, μπλοκάρεις αυτομάτως και τον ρόλο […] Πώς μπορείς τώρα σε αυτόν τον άνθρωπο, τον οποιοδήποτε, να του συμπεριφέρεσαι με αυτόν τον τρόπο; Θέλεις κάτι, ρε αδερφέ; Πες το! Στην τελική η σκηνοθεσία δεν είναι μόνο τα οράματα, η συλλήψεις και οι αηδίες. Ο σκηνοθέτης πρέπει αυτό το όραμα να μπορεί να το μεταδώσει, αλλιώς τι να το κάνω το όραμα;– Βοηθός (Πάνος Μπέκας)
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
Συντελεστές
Κείμενο: Αλέξανδρος Μούστας & Γρηγόρης Κανδαράκης
Σκηνοθεσία: Αχιλλέας Τσούτσης
Παραγωγή: Teatro Nuevo Productions AMKE
Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Βασίλης Μπατσακούτσας
Διανομή
Θάλεια Παπακώστα – ΟΦΗΛΙΑ
Αλέξανδρος Μούστας – ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ
Νικόλας Χαλκιαδάκης – ΑΜΛΕΤ
Περικλής Λιανός – ΚΛΑΥΔΙΟΣ
Μαρία Καρακίτσου – ΓΕΡΤΡΟΥΔΗ
Μαριέλα Δουμπού – ΦΑΝΤΑΣΜΑ
Πάνος Μπέκας – ΒΟΗΘΟΣ
Ηρώ Γκουλίτου – ΚΑΘΑΡΙΣΤΡΙΑ
Καλλιτεχνική Ομάδα
Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος: Μαριλένα Γεωργαντζή
Κίνηση / Χορογραφία: Φαίδρα Νταϊόγλου
Φωτογραφίες / Βίντεο: Γιάννης Μαργκετουσάκης, Θάνος Λυμπερόπουλος, Αχιλλέας Τσούτσης, Kiss the Frog Productions
Ηχητικός Σχεδιασμός: Γιωργής Σαραντινός
Γραφιστικά: Ιάσωνας Γρηγορόπουλος
