«Πετριχώρα»: Κριτική Παράστασης
✒️ Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Πετριχώρα» στο Θέατρο Νους και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Η «Πετριχώρα» – Ηπειρώτικη ντοπιολαλιά του «πετριχώρ»: η ιδιαίτερη μυρωδιά της γης μετά τη βροχή – είναι μια συναρπαστική μυσταγωγική σκηνική εμπειρία που ζωντανεύει μια παράδοση αιώνων.
Η παράσταση που κατάφερε μέσα σε λίγους μόνο μήνες να αποσπάσει 3 διεθνή και 2 εγχώρια βραβεία, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Αθήνα, στο Θέατρο Noūs – Creative space. Η «Πετριχώρα» ή αλλιώς η ιστορία του γιοφυριού της Άρτας έρχεται στην Αθήνα για 5 μόνο παραστάσεις με τον 9μελή θίασό της.
Βασισμένο στο θρυλικό δημοτικό τραγούδι “Το γιοφύρι της Άρτας”, το θεατρικό έργο που παρακολούθησαν μέχρι τώρα πάνω από 4.000 θεατές, φέρνει μπροστά το καίριο ερώτημα: «Τι κοινωνία είναι αυτή που χρειάζεται να χτίσει Λυγερές για να προοδεύσει;»
Εννέα ηθοποιοί δημιουργούν μια πολυφωνική κοινότητα που μέσα από το παραδοσιακό τραγούδι, τα τελετουργικά σχήματα, και την μεστή ερμηνεία χτίζουν και γκρεμίζουν αδιάκοπα τον κόσμο της ιστορίας. Μια παράσταση του θεάτρου της επιτέλεσης που φέρνει τους θεατές πρόσωπο με πρόσωπο με την ίδια την ουσία της παράδοσης.
Η “Πετριχώρα” είναι μια χώρα που δεν χτίσαμε, ένα τραγούδι που δεν έχει βρει τα λόγια να πει την αλήθεια, μια πορεία που καλούμαστε να αποφασίσουμε μαζί
«Πετριχώρα»: Μια παράσταση βγαλμένη από την πέτρα και τη μνήμη, που συνδυάζει τον λόγο, τη μουσική και την παράδοση για να ζωντανέψει το θρύλο του Γιοφυριού της Άρτας..
Οι παραλογές είναι μια μορφή δημοτικού τραγουδιού που ξεχωρίζει για το αφηγηματικό της περιεχόμενο και τον δραματικό της χαρακτήρα. Συνήθως μιλούν για τραγικές ή θαυμαστές ιστορίες — φόνους, αδικίες, υπερφυσικά γεγονότα — μέσα από τις οποίες εκφράζονται ο πόνος, η μοίρα και τα βαθύτερα συναισθήματα του λαού. Αποτελούν ζωντανό δείγμα της λαϊκής φαντασίας και της ελληνικής παράδοσης. Παραδείγματα γνωστών παραλογών είναι του Νεκρού Αδελφού και του Γιοφυριού της Άρτας, όπου το δημοτικό τραγούδι γίνεται τρόπος να εκφραστεί η ανθρώπινη αγάπη, η θυσία και η σχέση με τη μοίρα.
Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες
γιοφύρι εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι.
Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν.
Πάνω σε αυτήν την παραλογή βασίστηκε και η παράσταση «Πέτριχώρα». Μια παράσταση που ξεκινά από το ίδιο το υλικό του τόπου: την πέτρα. Πέτρινα σπίτια, πέτρινα γεφύρια, πέτρινη καρδιά — όλα συμβολίζουν τη δύναμη, την αντοχή, αλλά και τη σκληρότητα που απαιτεί η θυσία για το κοινό καλό. Στην αρχή οι ηθοποιοί, σαν αγάλματα με καλυμμένα μάτια, υποδέχονται τους θεατές, λέγοντας: «Δεν μας άφησαν επιλογή». Μορφές πετρωμένες, σαν να έχουν καταδικαστεί από κατάρα, όπως αναφέρουν πολλές παραδόσεις – θρύλοι από όλον τον κόσμο με ανθρώπους που μεταμορφώθηκαν σε πέτρες.
Το φοβάμαι το σκοτάδι. Πάντα το φοβόμουν το σκοτάδι. Από μικρή… Γυναίκα του Πρωτομάστορα.
Στο κέντρο της σκηνής δεσπόζει μια μορφή τυλιγμένη σε λευκό ύφασμα. Είναι άγαλμα, στοιχειό ή η ίδια η νύφη που θα θυσιαστεί; Περιμένει σιωπηλά, ακούγοντας. Μέχρι να καθίσουν οι θεατές, ακούγονται φωνές, λόγια για τη βία, την κακοποίηση, τους περιορισμούς των γυναικών, είτε χριστιανών είτε μουσουλμάνων. Μαρτυρίες πονεμένες, που ενώνουν το παρελθόν με το παρόν.
Απόψε δεν θα κοιμηθώ. Θα πάω με τους ζωντανούς. Γυναίκα του Πρωτομάστορα.
Η αφήγηση ρέει σαν το νερό του ποταμού, οι πέτρες κυλούν, τα τραγούδια μπλέκονται με τις φωνές. Η ιστορία του Γιοφυριού της Άρτας ζωντανεύει μέσα από τον έρωτα, το νανούρισμα, την κατάρα της γυναίκας του πρωτομάστορα. Η πολυφωνία δίνει μια σχεδόν ονειρική ατμόσφαιρα, ενώ ακόμη και το πουλί που αποκαλύπτει το «στοιχειό» παίρνει μορφή στη σκηνή. Η στιγμή της θυσίας είναι συγκλονιστική: όταν χτίζουν τη γυναίκα μέσα στο γεφύρι, το θέαμα γίνεται σχεδόν τελετουργικό.
Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό μας!
Τρεις αδελφάδες ήμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες,
η μια ‘χτισε τον Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη
κι εγώ η πλιό στερνότερη της Άρτας το γιοφύρι.
Σε κάποια σημεία, η παρουσία του χορού θυμίζει αρχαία τραγωδία — σχολιάζει, συμμετέχει, καθοδηγεί το συναίσθημα του κοινού. Όλα γίνονται με μεγάλο σεβασμό στην παράδοση και αληθινό πάθος για το ελληνικό δημοτικό τραγούδι. Η Πέτριχώρα δεν είναι απλώς μια παράσταση· είναι ένα παραμύθι που ανασαίνει μέσα από τη φωνή, το σώμα και τη μνήμη των ανθρώπων που το ζωντανεύουν.
Η ευτυχία δεν εξαρτάται από την κατασκευή αλλά από τις ρωγμές της. Γυναίκα του Πρωτομάστορα.
Το κύρος του πρωτομάστορα (Δημήτρης Κρίκος) είναι καθοριστικό σε όλη την παράσταση. Είναι ο άνθρωπος που κρατάει την ευθύνη του έργου, τη γνώση και το βάρος της απόφασης. Μέσα από το βλέμμα και τις κινήσεις του νιώθεις το πάθος του δημιουργού, αλλά και το μαρτύριο εκείνου που καλείται να θυσιάσει ό,τι πιο αγαπημένο έχει για να στεριώσει το έργο του. Όλα τα συναισθήματα — η αγωνία, η πίστη, η ενοχή, ο πόνος — αποδίδονται με τρόπο μοναδικό. Ο πρωτομάστορας δεν είναι απλώς ένας ήρωας του δημοτικού τραγουδιού, αλλά ένας άνθρωπος βαθιά διχασμένος ανάμεσα στο καθήκον και στην αγάπη.
Τ’ άκουσ’ ο πρωτομάστορας και του θανάτου πέφτει
Πιάνει, μηνάει της λυγερής με το πουλί τ’ αηδόνι:
Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα,
αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι.
Το πουλί, από την άλλη, αποτέλεσε μια μαγική επιλογή. Συμβόλιζε την επιστροφή σε μια εποχή όπου η φύση και ο άνθρωπος ήταν ένα — την εποχή του ανθρωπομορφισμού, όπου τα ζώα μιλούν και μεταφέρουν μηνύματα από τον άλλο κόσμο. Η παρουσία του πουλιού στη σκηνή έφερε μια αίσθηση μύθου και παραμυθιού· έγινε ο αγγελιοφόρος της μοίρας, αυτός που γνωρίζει την αλήθεια που οι άνθρωποι δεν μπορούν να πουν. Η σκηνή με το πουλί και τον πρωτομάστορα ήταν από τις πιο δυνατές στιγμές της παράστασης. Εκεί, η ποίηση του δημοτικού τραγουδιού συνάντησε τη θεατρική μαγεία με τρόπο βαθύ και συγκινητικό.
Και το πουλι παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε:
Γοργά ντύσου, γοργά άλλαξε, γοργά να πας το γιόμα,
γοργά να πας και να διαβείς της Άρτας το γιοφύρι.
Ο σύντροφος του Πρωτομάστορα (Θάνος Πουμάκης) είναι καθοριστική μορφή στην παράσταση. Δεν είναι πάντα σιωπηλός· μιλά με πάθος και αγωνία, εκφράζοντας όσα οι άλλοι δεν τολμούν. Στέκεται δίπλα στον Πρωτομάστορα, τον στηρίζει αλλά και τον αμφισβητεί, καθώς αντιλαμβάνεται το βάρος της θυσίας. Μέσα από τη στάση και τα λόγια του, αποκαλύπτεται ο εσωτερικός του αγώνας ανάμεσα στο καθήκον και τη συνείδηση, δίνοντας βάθος στην ιστορία.
Αλοίμονο στούς κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας,
ολημερίς να χτίζουμε το βράδυ να γκρεμιέται.
Η γυναίκα του Πρωτομάστορα/Λυγερή (Ευαγγελία Μπότση) ξεχωρίζει με τη δύναμη και τη διαύγεια της φωνής της. Κάθε λέξη και ανάσα της κρύβει συναίσθημα· τραγούδησε για τον δικό της πόνο, αλλά και για όλες τις γυναίκες που σιωπούν και περιμένουν τη μοίρα τους. Στη φωνή της ένιωθες φόβο, αγάπη και αξιοπρέπεια, μια βαθιά αλήθεια που έκανε τη στιγμή της θυσίας να μοιάζει με προσευχή.
Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά σ’ το φέρω,
εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά ‘βρω.
Μηδέ καλά εκατέβηκε, μηδέ στη μέση επήγε,
Τράβα, καλέ μ’ τον άλυσο, τράβα την αλυσίδα
τι όλον τον κόσμο ανάγειρα και τίποτες δεν ήβρα.
Η πολυφωνία, χαρακτηριστικό της μουσικής της Ηπείρου, εκφράζει τη συλλογικότητα και το δέσιμο των ανθρώπων. Πολλές φωνές ενώνονται, η καθεμιά με τον δικό της ρόλο, δημιουργώντας ένα ζωντανό ηχητικό σύνολο. Στην παράσταση, οι φωνές των ηθοποιών μπλέκονταν αρμονικά, θυμίζοντας τη μαγεία αυτής της μουσικής παράδοσης και αποδίδοντας με συγκίνηση την ψυχή του τόπου.
Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό μας!
Τρεις αδελφάδες ήμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες,
η μια ‘χτισε τον Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη
κι εγώ η πλιό στερνότερη της Άρτας το γιοφύρι.
Τα κοστούμια αποπνέουν σεβασμό στην παράδοση — τα χρώματα ήρεμα και γήινα, τα ρούχα πολυμορφικά, μεταμορφώνονται εύκολα από ένδυμα σε σκηνικό στοιχείο. Οι ηθοποιοί με τα μάτια δεμένα με μαύρο μαντίλι μιλούν χωρίς να βλέπουν, λες και τα λόγια τους έρχονται από κάπου βαθύτερα. Μόνο όταν πατούν στη σκηνή, αφαιρούν το μαντίλι· και τότε ξεκινά η μαγεία.
Αν τρέμουν τ’ άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι,
κι αν πέφτουν τ’ άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες,
τί έχω αδελφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει.
Πετριχώρα — μια παράσταση που γεννήθηκε από την πέτρα, το νερό και τη φωνή των ανθρώπων. Μια ζωντανή αναπαράσταση του δημοτικού τραγουδιού, όπου η παράδοση συναντά το θέατρο και η μουσική γίνεται τρόπος αφήγησης. Η πολυφωνία έχει καθοριστικό ρόλο· οι φωνές ενώνονται αρμονικά, δημιουργώντας ένα ηχητικό τοπίο που μεταφέρει τον θεατή στην ψυχή της Ηπείρου. Είναι μια διαφορετική, πρωτότυπη πρόταση που θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία για δημιουργίες βασισμένες σε δημοτικά τραγούδια, παραμύθια ή θρύλους της Ελλάδας. Με σεβασμό, ταλέντο και συγκίνηση, οι ερμηνείες όλων ήταν εξαιρετικές· κάθε κίνηση, βλέμμα και φωνή συνέθεταν μια ολοκληρωμένη εμπειρία τέχνης και παράδοσης. Μια παράσταση που αφήνει πίσω της το αποτύπωμα του λόγου, της μουσικής και της ψυχής — όπως ακριβώς η πέτρα κρατά τη μνήμη του τόπου.
Εισιτήρια για τις παραστάσεις της Πετριχώρας στην Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Βέροια ή Κατερίνη: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία: Χάρης Θώμος
Δραματουργία: Αμαλία Κοντογιάννη
Κίνηση: Μαριάνθη Ψωματάκη
Μουσική – Ηχοτοπία: Μάριος Αποστολακούλης
Διδασκαλία παραδοσιακού τραγουδιού: Νατάσα Τσακηρίδου
Φωτισμοί: Αθηνά Μπανάβα
Σκηνογραφία: Κατερίνα Κουκότα
Ενδυματολογία: Νεφέλη Νικολαΐδη
Βοηθός σκηνοθέτη: Θεοχάρης Μπαϊρακταρίδης
Φωτογραφία: Γιώργος Ματζάρης & Λευτέρης Τσινάρης
Γραφιστική επιμέλεια: Χάρης Θώμος
Επικοινωνία – Δημόσιες σχέσεις: Μαρία Τότσκα
Παραγωγή: DOT Ensemble ΑΜΚΕ
Επι σκηνής:
Νεφέλη Γκίκογλου
Βασιλική-Λυδία Καλογιάννη
Δημήτρης Κρίκος
Αριάδνη Κώστα
Ευαγγελία Μπότση
Λένα Νεστορίδου
Γεωργία Ποντσουκτσή
Θάνος Πουμάκης
Ελένη Χριστοφή
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
Θεσσαλονίκη – Θέατρο Αυλαία
(Πληροφορίες – Κρατήσεις: 231 023 0013)
- Τετάρτη 3, 10, 17 Δεκεμβρίου στις 21:30
- Πέμπτη 4, 11, 18 Δεκεμβρίου στις 21:30
Βέροια – Αντωνιάδειος Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με την υποστήριξη του ΔΗΠΕΘΕ Βέροιας
- Σάββατο 29 Νοεμβρίου στις 21:30
Καβάλα – Θέατρο Αντιγόνη Βαλάκου (υπο την αιγίδα του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας)
Πληροφορίες – Κρατήσεις 2510 834 777
- Παρασκευή 14 Νοεμβρίου στις 21:00
- Σάββατο 15 Νοεμβρίου στις 21:00
- Κυριακή 16 Νοεμβρίου στις 19:00
Κατερίνη – Πνευματικό Κέντρο Άγιος Φώτιος (στο πλαίσιο των Χειμερινών Εκδηλώσεων του Φεστιβάλ Ολύμπου)
- Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου στις 21:00
- Σάββατο 20 Δεκεμβρίου στις 21:00
- Κυριακή 21 Δεκεμβρίου στις 19:00
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Πληροφορίες / Κρατήσεις: 694 769 3405 και στα Social Media της DOT Ensemble
Περισσότερα:
Website: www.dot-ensemble.gr
Facebook page: www.facebook.com/dotensemble
Instagram profile: https://www.instagram.com/dot.theater.greece/
