«Πολίτες β’ κατηγορίας»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Πολίτες β’ κατηγορίας» στο Θέατρο Τζένη Καρέζη και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Φοβηθήκαμε! Αλλά δεν πιστεύαμε οτι θα πυροβολήσουν! Εγώ τουλάχιστον έτσι πίστευα, οτι δεν θα πυροβολήσουν […] Νόμιζα ότι είχαμε προχωρήσει σαν κοινωνία. Σαν ανθρωπότητα. Μάλλον όχι!– Αλέξης Ιωσηφίδης (Αργύρης Λάμπρου)
«Πολίτες β’ κατηγορίας»: Ένα πολιτικό θρίλερ για τη δημοκρατία και την καταστολή
Υπάρχουν τελικά πολίτες Α΄ και Β΄ κατηγορίας; Και ποιος αποφασίζει ποιος αξίζει να ακουστεί και ποιος μπορεί να θυσιαστεί στο όνομα της «τάξης»; Η παράσταση «Πολίτες Β΄ Κατηγορίας» θέτει αυτά τα ερωτήματα με τρόπο άμεσο, πολιτικό και βαθιά ανθρώπινο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε εύκολες απαντήσεις ή διδακτισμούς. Αντίθετα, χτίζει μια ιστορία γύρω από τον φόβο, την εξουσία, τη διαστρέβλωση της αλήθειας και τη βία που μπορεί να ασκηθεί πάνω σε ανθρώπους οι οποίοι βρέθηκαν τη λάθος στιγμή στο λάθος σημείο.
Όλα ξεκινούν μέσα σε μια ειρηνική συγκέντρωση υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέσα στον πανικό και την αναταραχή, τρεις άνθρωποι βρίσκονται εγκλωβισμένοι στο εσωτερικό ενός δημαρχείου. Μια παρορμητική κίνηση, σχεδόν ενστικτώδης, μετατρέπεται σε γεγονός με τραγικές συνέπειες. Από εκεί και πέρα η παράσταση ξεδιπλώνει σταδιακά μια ιστορία όπου η αλήθεια μοιάζει να χάνεται ανάμεσα στις κρατικές αφηγήσεις, στα ΜΜΕ και στον φόβο της εξουσίας να παραδεχτεί το λάθος της.
Το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών συνεχώς μεγαλώνει. – Κοινωνιολόγος
Η σκηνική διαχείριση όσων συμβαίνουν μέσα στο δημαρχείο είναι εξαιρετικά ευρηματική. Ο χώρος του θεάτρου αξιοποιείται διαρκώς, με τη δράση να μεταφέρεται από σημείο σε σημείο μέσα από φωτισμούς που απομονώνουν εικόνες, πρόσωπα και καταστάσεις. Στο κέντρο βρίσκεται ένα ημικυκλικό γραφείο και μια καρέκλα — σύμβολα εξουσίας, διοίκησης και ελέγχου. Γύρω τους όμως απλώνεται το χάος. Το σκοτάδι καλύπτει στιγμιαία τη σκηνή και αμέσως μετά η ιστορία συνεχίζει αλλού, σαν μνήμη, σαν εφιάλτης ή σαν μια διαρκής αναπαράσταση γεγονότων που κανείς δεν θέλει πραγματικά να φωτίσει.
Η παράσταση εστιάζει και στον ρόλο των ΜΜΕ και της παραπληροφόρησης. Ποιος κατασκεύασε την εικόνα των «επικίνδυνων τρομοκρατών»; Ποιος διόγκωσε τον αριθμό των ανθρώπων μέσα στο δημαρχείο και γιατί δεν επιχειρήθηκε ποτέ ουσιαστική επικοινωνία μαζί τους; Η πληροφορία μετατρέπεται σε εργαλείο φόβου και η εξουσία φαίνεται να χρειάζεται έναν εχθρό, ακόμη κι αν αυτός είναι κατασκευασμένος.
Οι δυνάμεις ασφαλείας που συγκεντρώνονται έξω από το κτίριο μοιάζουν δυσανάλογες απέναντι στην πραγματικότητα της κατάστασης. Στρατός, αστυνομία, όπλα, πυροβολισμοί. Η εικόνα θυμίζει εμπόλεμη ζώνη. Το κράτος αποφασίζει γρήγορα ποιοι είναι οι «ένοχοι», πριν ακόμη αποδειχθεί οτιδήποτε. Οι τρεις άνθρωποι χαρακτηρίζονται τρομοκράτες και αντιμετωπίζονται σαν απειλή που πρέπει να εξουδετερωθεί. Όμως όσο η ιστορία προχωρά, τόσο γίνεται φανερό πως ίσως πρόκειται απλώς για τρεις αθώους ανθρώπους που βρέθηκαν παγιδευμένοι μέσα σε έναν μηχανισμό βίας και συγκάλυψης.
Δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο αυτό. Δεν μπορεί να πεθαίνει ο κόσμος έτσι. Λάθος. Αυτήν την λέξη προσπαθούσα να φτιάξω στο στόμα μου για να τους την φωνάξω. Λάθος! Κάνετε λάθος! Λάθος! Και κάπως έτσι πέθανα, μη πιστεύοντας αυτό που μου συμβαίνει! Θυμωμένος και απογοητευμένος. Πολύ γελοίος τρόπος να πεθάνεις! – Αλέξης Ιωσηφίδης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η μορφή της εξεταστικής επιτροπής που διερευνά τα γεγονότα. Δεν πρόκειται για δικαστήριο· δεν υπάρχει πραγματική διάθεση απονομής δικαιοσύνης. Καταθέσεις αστυνομικών, στρατιωτικών, αξιωματικών και αυτοπτών μαρτύρων συνθέτουν μια αλήθεια γεμάτη αντιφάσεις. Κανείς δεν είδε καθαρά αν οι νεκροί είχαν όπλα. Οι πολίτες μιλούν για άνοιγμα πυρός από τις δυνάμεις ασφαλείας. Οι επίσημες καταθέσεις υποστηρίζουν το αντίθετο. Ακόμη και η διαχείριση των σορών δημιουργεί ερωτήματα: γιατί μεταφέρθηκαν από τον στρατό και όχι από γιατρούς; Πρόκειται για αδυναμία, πανικό ή για μια προσπάθεια συγκάλυψης;
Το έργο δεν ενδιαφέρεται μόνο για το γεγονός, αλλά κυρίως για τους ανθρώπους πίσω από αυτό.
Ο Αργύρης Λάμπρου ως Αλέξης Ιωσηφίδης αποδίδει έναν νεαρό φοιτητή πολιτικοποιημένο, ευαίσθητο και ουσιαστικά δημοκρατικό. Δεν πρόκειται για έναν ακραίο επαναστάτη, αλλά για έναν άνθρωπο που πιστεύει πως οφείλει να διεκδικεί το αυτονόητο. Προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες, να αποτρέψει την ένταση και να διαχωρίσει τη διαμαρτυρία από τη βία. Ιδιαίτερα συγκλονιστικός ο τελευταίος του μονόλογος, όπου η ανάγκη του να ακουστεί ξεπερνά το πολιτικό και γίνεται βαθιά ανθρώπινη.
Η Βασιλική Διαλυνά, στον ρόλο της Λέλας Διαμαντίδου, δίνει μια ερμηνεία γεμάτη οικειότητα και αλήθεια. Μια γυναίκα της καθημερινότητας, μια μητέρα που κουβαλά τις μικρές και μεγάλες στιγμές της ζωής. Στην αρχή αντιμετωπίζει με φόβο και επιφύλαξη όσα συμβαίνουν μέσα στο γραφείο, όμως σταδιακά αφήνεται σε αυτή τη στιγμή «απελευθέρωσης». Κι όταν στο τέλος έρχεται αντιμέτωπη με τον βαθύτερο πόνο της, η συγκίνηση γίνεται αβίαστη και ουσιαστική.
Τέλειωσε τώρα! Χάθηκαν όλα. Χωρίς ποτέ να καταφέρω να ζήσω όλα όσα ήθελα! Αδικία! Έζησα μια ζωή μέσα στην αδικία! – Λέλα Διαμαντίδου (Βασιλική Διαλυνά)
Ο Παναγιώτης Παπαϊωάννου ως Παύλος Αγγελίδης κινείται νευρικά, σχεδόν εκρηκτικά μέσα στον χώρο. Η οργή του μοιάζει να ξεσπά χωρίς σαφή κατεύθυνση, όμως πίσω της κρύβεται ένας άνθρωπος βαθιά φοβισμένος και κοινωνικά πιεσμένος. Οι αναφορές του στη φτώχεια και στην καθημερινή επιβίωση αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που νιώθει διαρκώς αποκλεισμένος. Δεν είναι ήρωας ούτε «κακός». Είναι ένας άνθρωπος που δεν έμαθε ποτέ πώς να διαχειρίζεται την οργή του.
Η εξουσία δεν αφήνει, ποτέ, τίποτα στην τύχη! Και ο φτωχός δεν έχει καμία σχέση με την τύχη! Ο φτωχός τα χρεώνεται όλα! Πάντα! Η φτώχεια! Ο φτωχός φταίει για όλα! Η φτώχεια μας φταίει που δεν έχουμε την τύχη με το μέρος μας. Η φτώχεια μας τους φταίει τις στιγμές που δεν έχουν αυτοί την τύχη με το μέρος τους! – Παύλος Αγγελίδης (Παναγιώτης Παπαϊωάννου)
Ο Χρήστος Σαπουντζής, ως επικεφαλής της έρευνας, λειτουργεί σχεδόν σαν ο συνδετικός κρίκος όλων των αφηγήσεων. Ψύχραιμος, παρατηρητικός, συλλέγει στοιχεία και καταθέσεις, προσπαθώντας να φτάσει σε ένα συμπέρασμα μέσα σε ένα θολό τοπίο. Η παρουσία του δίνει στην παράσταση έναν τόνο πολιτικού θρίλερ.
Εξαιρετικοί και οι Γιάννης Λατουσάκης και Τίτος Μακρυγιάννης στους πολλαπλούς ρόλους τους. Με ακρίβεια, ρυθμό και απόλυτη αίσθηση του συνόλου, μετακινούνται συνεχώς από χαρακτήρα σε χαρακτήρα, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας παράστασης που λειτουργεί συλλογικά και όχι ατομικά.
Η δραματουργική επεξεργασία των Μιχάλη Σιώνα και Τζένης Κόλλια είναι μελετημένη και πυκνή, χωρίς να χάνει ποτέ τη σαφήνειά της. Η σκηνοθεσία της Τζένης Κόλλια αξιοποιεί κάθε σημείο του θεάτρου και δημιουργεί μια αίσθηση συνεχούς μετακίνησης και ασφυξίας, σαν οι ήρωες να μην μπορούν ποτέ πραγματικά να ξεφύγουν.
Τα σκηνικά και τα κοστούμια του Πάρη Μέξη αποδίδουν με ακρίβεια τον κοινωνικό κόσμο των ηρώων, χωρίς περιττές υπερβολές, ενώ οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου δημιουργούν έντονες φωτοσκιάσεις που ενισχύουν το αίσθημα αβεβαιότητας και μετακινούν διαρκώς τη δράση από την πραγματικότητα στη μνήμη και από τη μνήμη στην κατάθεση.
Η μουσική και τα βίντεο των BAILDSA, με τον επαναστατικό και πολιτικό της χαρακτήρα, λειτουργεί σαν παλμός της παράστασης. Οι μουσικές επιλογές του Αλέξανδρου Καζάκου συνομιλούν ουσιαστικά με τη δράση και δεν λειτουργούν ποτέ απλώς ως συνοδεία.
🎶 Είναι επικίνδυνα στην πόλη, μα πιο επικίνδυνοί εμείς. Ψηλά τα χέρια τώρα όλα πυροβολούνε εξ επαφής! 🎶
Το πιο δυνατό στοιχείο της παράστασης είναι πως δεν προσπαθεί να αγιοποιήσει κανέναν. Οι ήρωες κάνουν λάθη, παρασύρονται, φοβούνται, θυμώνουν. Όμως παραμένουν άνθρωποι. Και ίσως αυτό είναι που τελικά θέτει το πιο σκληρό ερώτημα: πόσο εύκολα μπορεί ένα σύστημα να μετατρέψει απλούς ανθρώπους σε «εχθρούς» μόνο και μόνο για να διατηρήσει την εξουσία του;
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση – απόδοση: Μιχάλης Σιώνας
Δραματουργική επεξεργασία: Μιχάλης Σιώνας, Τζένη Κόλλια
Σκηνοθεσία: Τζένη Κόλλια
Συνεργάτης-σκηνοθέτης: Μιχάλης Σιώνας
Σκηνικά – Κοστούμια: Πάρης Μέξης
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Μουσική: Αλέξανδρος Καζάκος
Τραγούδια παράστασης: BAILDSA
Sound design: Γιώργος Βασίλας
Video: Χάρης Πάλλας
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Σταυροπούλου
Βοηθός σκηνογράφου: Καλύδημη Μούρτζη
Graphic design: Γιώργος Γούσης
Φωτογραφία: Αμαλία Κωβαίου
Digital Marketing: Minor 6 Media
Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου
Παραγωγή: Midnight Sun Productions
Παίζουν: Χρήστος Σαπουντζής, Βασιλική Διαλυνά, Γιάννης Λατουσάκης, Παναγιώτης Παπαϊωάννου, Αργύρης Λάμπρου, Τίτος Μακρυγιάννης
