«PRIMA FACIE»: Κριτική παράστασης

✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «PRIMA FACIE» σε σκηνοθεσία Γιώργου Οικονόμου στο Θέατρο Πορεία και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Η Tessa είναι μια φιλόδοξη και επιτυχημένη δικηγόρος που έχει χτίσει την καριέρα της με ατσάλινη αποφασιστικότητα μέσα σε ένα ανδροκρατούμενο σύστημα, πιστεύοντας βαθιά στη δύναμη του νόμου και στη δικαιοσύνη, μέχρι τη στιγμή που ένα αποτυχημένο ραντεβού τη φέρνει αντιμέτωπη με τη σεξουαλική κακοποίηση και την τοποθετεί απροσδόκητα στη θέση του θύματος. Αναγκασμένη πλέον να βιώσει τους μηχανισμούς που η ίδια υπηρέτησε, αμφισβητεί όσα θεωρούσε δεδομένα και συνειδητοποιεί ότι οι κανόνες και οι νόμοι που τη βοήθησαν να ανέλθει μπορεί να μην την προστατεύουν, αποκαλύπτοντας τα όρια της δικαιοσύνης σε ένα σύστημα βαθιά διαμορφωμένο από πατριαρχικές αντιλήψεις.

Το πολυβραβευμένο PRIMA FACIE της Suzie Miller είναι το έργο που από το 2019 άλλαξε παγκοσμίως τη συζήτηση γύρω από τη σεξουαλική κακοποίηση στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, γνωρίζοντας τεράστια επιτυχία ως θεατρικό, best seller μυθιστόρημα και με κινηματογραφική μεταφορά σε εξέλιξη.

«PRIMA FACIE»: Μια σύγχρονη τραγωδία ειπωμένη με λιτότητα που αγγίζει το ιερό. Χωρίς κραυγές, χωρίς μελοδραματισμούς, μόνο με αλήθεια.

Η παράσταση ξεδιπλώνει τη μεταμόρφωση μιας γυναίκας που πίστεψε βαθιά στο σύστημα που υπηρετεί. Μιας περήφανης, επιτυχημένης δικηγόρου, που από τη φτωχή εργατική τάξη κατάφερε να ανέλθει και να γίνει μια σπουδαία ποινικολόγος. Στην αρχή δυναμική, ατρόμητη, σχεδόν αλαζονική. Στήνει παγίδες στους μάρτυρες όπως η αράχνη τον ιστό της, απολαμβάνει τη δύναμη, τον έλεγχο, τη νίκη. Κι όμως, αυτός ο ίδιος ιστός θα γίνει η φυλακή της.

Το δικαστήριο είναι μια θάλασσα γεμάτη καρχαρίες. Και ο μάρτυρας ματώνει, μα τον αφήνω να κολυμπά. Κανένας δεν μπορεί να τον βοηθήσει. Κολυμπάει προς τον θάνατο του…

Ακόμη και η περούκα της δικηγόρου λειτουργεί συμβολικά. Είναι η πανοπλία της, το ένδυμα της εξουσίας και της αποδοχής. Την προστατεύει, αλλά ταυτόχρονα την απογυμνώνει από την προσωπική της ταυτότητα. Κρύβει τη γυναίκα πίσω από τον ρόλο. Όταν όμως αυτή η περούκα χάνει τη σημασία της, αποκαλύπτεται η υποκρισία του συστήματος: αυτό που υποτίθεται πως προστατεύει, στην πραγματικότητα αφήνει απροστάτευτους όσους δεν χωρούν στους κανόνες του.

Δεν μου προκαλεί κανένα συναίσθημα! Για εμένα είναι απλά ένα παιχνίδι. Το παιχνίδι του νόμου…

Mπλέκεται, όπως και πολλοί άλλοι άνθρωποι στα γρανάζια της ίδιας δικαιοσύνης που υπερασπιζόταν. Από μαχήτρια και νικήτρια μοιάζει να βγαίνει ηττημένη. Μα δεν είναι έτσι. Δεν ζητά εκδίκηση, δεν επιδιώκει τιμωρία. Θέλει να γλιτώσει άλλες γυναίκες από αυτό που έζησε. Να δείξει το πραγματικό πρόσωπο του θύτη και, κυρίως, του συστήματος. Στο τέλος λυτρώνεται. Δεν παραμένει θύμα. Παίρνει τη ζωή της στα χέρια της και κατανοεί ότι είναι κάτι πολύ περισσότερο από τον ρόλο που της απέδωσαν.

Ο άγραφος κανόνας λέει, πως ο νικητής ποτέ δεν πανηγυρίζει. Ο σημερινός νικητής μπορεί να είναι πάντα ο αυριανός χαμένος… Ωπα συγγνώμη. Χίλια συγγνώμη. Δεν λέμε ποτέ χαμένος. Λέμε αυτός που τερμάτισε δεύτερος […] Έχω δύναμη. Σήμερα ο νικητής ήμουν εγώ. Σήμερα τερμάτισα ΠΡΩΤΗ!

Η ερμηνεία της Παπαληγούρα είναι καθηλωτική από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή. Ζει τον ρόλο με κάθε κύτταρο του σώματός της. Μεταμορφώνεται αδιάκοπα: φοιτήτρια, κόρη, επιτυχημένη δικηγόρος, γυναίκα που καταρρέει και ξανασηκώνεται. Η σκηνή του βιασμού είναι ωμή χωρίς να γίνεται ποτέ εκβιαστική. Η στιγμή που παίρνει το κουρελιασμένο σώμα της και κάνει ντους είναι σπαρακτική, σχεδόν αφόρητη, γιατί δεν προσπαθεί να συγκινήσει – απλώς σοκάρει.

Πράγματι, δεν πρέπει ποτέ να πιστέψεις οτι ξέρεις τι πρόκειται να γίνει. Μην υποθέσεις ποτέ οτι σου λένε την αλήθεια. Μην εμπιστευτείς ποτέ πως ξέρεις τι πρόκειται να γίνει. Εδώ δεν μας ενδιαφέρουν οι κανόνες της ζωής, μας ενδιαφέρουν οι κανόνες του Συντάγματος…

Είναι ασταμάτητη πάνω στη σκηνή. Κινείται διαρκώς, ανεβαίνει στο τραπέζι, το μετακινεί, το μετατρέπει σε σύμμαχο και σε αντίπαλο. Χρησιμοποιεί τα σκηνικά μέσα και τα prompts με απόλυτη φυσικότητα, σαν προέκταση της σκέψης και του λόγου της. Δεν υποδύεται απλώς τον ρόλο· τον κουβαλά.

Τα λόγια του προσγειώνονται επάνω μου σαν χαστούκια. Δηλαδή δεν είναι δική μου απόφαση; Η ζωή μου είναι στα χέρια του εισαγγελέα και του συστήματος και της αστυνομίας; Δεν έχω πια τον έλεγχο; Μα διακυβεύονται τόσα πολλά πράγματα. Η ζωή μου, η ιδιωτικότητα του, η οικογένεια μου, οι φίλοι μου, η καριέρα μου, τα πάντα. Τα πάντα! Φοβάμαι! Φοβάμαι! Αλλά κατά βάθος ξέρω πως είμαι μαχήτρια. Το κορίτσι που πάλεψε και ξανά πάλεψε για να το προσέξουν… Το κορίτσι είναι γενναίο και φοβάμαι πως αν δεν κάνω κάτι θα το χάσω… Ναι, θα καταθέσω…

Το «PRIMA FACIE» δεν είναι μια παράσταση για τη δικαιοσύνη. Είναι μια παράσταση για την αλήθεια. Και φεύγεις από το θέατρο με την αίσθηση ότι δεν παρακολούθησες απλώς μια ιστορία, αλλά ότι βρέθηκες μέσα της. Και αυτό είναι που την κάνει τόσο αναγκαία.

Εδώ και 782 μέρες δεν μπορώ να σωπάσω τις φωνές…

Η σκηνοθεσία του Γιώργου Οικονόμου λειτουργεί με μια ακρίβεια σχεδόν χειρουργική, χωρίς περιττές επιδείξεις. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει· επιλέγει να υπηρετήσει απόλυτα την αφήγηση και το σώμα της ηθοποιού. Κάθε κίνηση, κάθε παύση, κάθε μετατόπιση στον χώρο μοιάζει απολύτως αναγκαία,. Ο ρυθμός είναι καλοζυγισμένος: σφιχτός όταν η ηρωίδα κυριαρχεί, ασφυκτικός όταν το σύστημα αρχίζει να κλείνει γύρω της. Η σκηνή μετατρέπεται διαρκώς: σε δικαστική αίθουσα, σε σπίτι, σε γραφείο, σε προσωπικό καταφύγιο, σε ταξί, σε αστυνομικό τμήμα, σε πεδίο μάχης, χωρίς αλλαγές σκηνικών, μόνο μέσα από τη σκηνοθετική ματιά που ξέρει πότε να αφήσει τον λόγο να προηγηθεί και πότε να τον συνθλίψει μέσα στη σιωπή.

Απαντάω στην ερώτηση και στο μυαλό μου αμφισβητώ την ίδια μου την κατάθεση. Χρησιμοποιώ τα δικηγορίστικα κόλπα μου για να βρω τα κενά στην δική μου μαρτυρία. Συνειδητοποιώ οτι αυτό κάνω. Αυτό κάνω. Εδώ και 2 χρόνια και 33 μέρες ψάχνω τα κενά στην δική μου ιστορία. Παγιδεύομαι ξανά και ξανά και ξανά… Όχι! Όχι! Όχι! Όχι! Αυτή την φορά δεν θα αμφισβητήσω την μνήμη δεν θα μειώσω την εξιστόρηση, τον βιασμό! Ξέρω καλά τι έγινε εκείνο το βραδύ…

Ο φωτισμός από τον Γιάννης Δρακουλαράκο δεν ακολουθεί απλώς τη δράση, αλλά συνομιλεί μαζί της. Φωτίζει και ταυτόχρονα απογυμνώνει. Στις στιγμές ισχύος είναι καθαρός, σχεδόν ψυχρός, σαν φως αίθουσας ανακρίσεων. Όσο όμως η ηρωίδα βυθίζεται στη δική της αλήθεια, γίνεται πιο σκληρός, πιο κοφτός, δημιουργώντας σκιές που μοιάζουν να την περικυκλώνουν. Υπάρχουν στιγμές όπου το φως μοιάζει να την εγκαταλείπει σκόπιμα, αφήνοντάς τη μόνη με το σώμα και την ανάσα της, κι άλλες όπου την καρφώνει ανελέητα, σαν δημόσια έκθεση. Το αποτέλεσμα είναι μια ατμόσφαιρα έντασης και εγρήγορσης, όπου τίποτα δεν είναι διακοσμητικό: σκηνοθεσία και φωτισμός γίνονται αόρατοι σύμμαχοι της ιστορίας, οδηγώντας τον θεατή όχι απλώς να παρακολουθήσει, αλλά να βιώσει την πτώση και τελικά τη λύτρωση της ηρωίδας.

Έχω χάσει τον εαυτό μου. Έχω χάσει την αξιοπρέπεια μου. Έχω χάσει την ειρήνη του μυαλού μου. Έχω χάσει τους φίλους μου. Έχω χάσει την καριέρα μου. Έχω χάσει κάθε αίσθηση ασφάλειας. Κάθε χαρά και απόλαυση στην σεξουαλικότητα του, μα πάνω από όλα έχω χάσει την πίστη μου… στο σύστημα, στους νόμους, στο Σύνταγμα που πίστευα ότι μας προστάτευε. Σε ένα σύστημα στο οποίο εγώ αφιέρωσα όλη μου τη ζωή. Αλλά τώρα μετά από 782 ημέρες έχω ξανά βρει τη φωνή μου. Ή μάλλον ψέματα, έχω βρει μια άλλη φωνή που όμως είναι ολότελα δική μου…

Το σύστημα έχει ελλείματα. Μοιάζει χαλασμένο […] και εγώ χαλασμένη είμαι, αλλά είμαι εδώ και δεν θα το βάλω κάτω! […] Δεν ξέρω πάνω σε τι να κρατηθώ! Δεν ξέρω πως να σταθώ στα πόδια μου. Δεν ξέρω πως να σηκωθώ από την καρέκλα. Αλλά αυτό που ξέρω είναι κάπως, κάπου, κάποτε, κάτι… Κάτι! Κάτι πρέπει να αλλάξει…

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ

Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.

Συντελεστές

Μετάφραση: Δάφνη Οικονόμου
Σκηνοθεσία: Γιώργος Οικονόμου
Σκηνικά: Πάρις Μέξης
Φωτισμοί: Γιάννης Δρακουλαράκος
Mουσική: Αλεξάνδρα Κατερινοπούλου
Κινησιολογία: Αγγελική Τρομπούκη
Video: Λουκάς Παλετσάκης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Λίνα Τουρκογιώργη
Φωτογραφίες: Τάσος Βρεττός / Ελίνα Γιουνανλή
Βοηθός Σκηνογράφου / Ενδυματολόγου: Μαρία Τσιώτη
Hair artist/ περούκες: Στέφανος Βασιλάκης / KDG Hair Boutique
Διεύθυνση Παραγωγής: Κωνσταντίνα Αγγελέτου
Βοηθοί Παραγωγής: Ξένια Καλαϊτζή, Πανούτσι Μαργέλος
Επικοινωνία: Άρης Ασπρούλης

Ερμηνεύει η Λένα Παπαληγούρα

Μια παραγωγή της Trish Wadley Productions και του Πολιτιστικού Οργανισμού «Λυκόφως»

Συμπαραγωγός: Θέατρο Πορεία

Υπό την αιγίδα του British Council και των Πρεσβειών 
Αυστραλίας και Μεγάλης Βρετανίας στην Ελλάδα.

Πηγή: Allaboutarts.gr