«Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφουν: Σωτήρης Σουλούκος & Ιωάννης Αρμυριώτης
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» στο Θέατρο Άλφα και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Το πολυβραβευμένο έργο του Μαρκ Μέντοφ «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» ανεβαίνει στο θέατρο Άλφα Ληναίος Φωτίου, σε σκηνοθεσία και απόδοση κειμένου του Δημοσθένη Παπαδόπουλου, φωτίζοντας με ευαισθησία την έννοια της διαφορετικότητας, της επικοινωνίας και της βαθιάς ανθρώπινης ανάγκης για σύνδεση. Μέσα από τη σχέση ενός δασκάλου σε σχολείο κωφών και μιας νεαρής γυναίκας που έχει επιλέξει τη σιωπή ως τρόπο ζωής, ξετυλίγεται μια δυνατή ιστορία αγάπης και σύγκρουσης δύο κόσμων, όπου η ανάγκη για κατανόηση έρχεται αντιμέτωπη με τις κοινωνικές προκαταλήψεις. Με πρωταγωνιστές την Ευσταθία Τσαπαρέλη και τον Πάρη Θωμόπουλο και παραγωγή του Τάσου Ιορδανίδη, το έργο μάς καλεί να επανεξετάσουμε τι σημαίνει αληθινή επικοινωνία και ουσιαστική επαφή, εκεί όπου τα πιο όμορφα πράγματα γεννιούνται μέσα στη σιωπή.
Είμαι ο Παύλος. Λογοθεραπευτής και ψυχολόγος. Δουλεύω ως δάσκαλος με άτομα που έχουν πρόβλημα ακοής. Διορίστηκα σε ένα σχολείο, Σε ένα μεγάλο παλιό κτήριο δίπλα στην θάλασσα… – Παύλος (Πάρης Θωμόπουλος)
«Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού»: Μια παράσταση για τη δύναμη της σιωπής, της αγάπης και της ουσιαστικής επικοινωνίας!
Ποτέ δεν είχα σκεφτεί ότι τα άτομα με προβλήματα ακοής δεν μπορούν — ή μάλλον δεν τους δίνεται η δυνατότητα — να απολαύσουν μια θεατρική εμπειρία. Πόσες θεατρικές παραστάσεις διαθέτουν διερμηνέα, ώστε ένα τέτοιο άτομο να μπορεί πραγματικά να παρακολουθήσει θέατρο; Η παράσταση «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» ίσως να είναι από τις ελάχιστες, αν όχι η μοναδική, και αυτό την κάνει ακόμα πιο πολύτιμη. Είναι συγκινητική, συγκλονιστικά όμορφη και βαθιά ζεστή· σε αγγίζει, σε διαπερνά, σε συγκινεί και σου γεννά ένα βαθύ, δυνατό σφίξιμο που μένει ακόμα και μετά το τέλος της παράστασης.
Γεια σου Μαρία! Μαρία δεν είναι το όνομα σου; Εγώ είμαι ο Παύλος. Μπορούμε να μιλήσουμε; […] Μπορείς να με κοιτάξεις; Αν δεν με κοιτάζεις δεν θα μπορέσουμε να επικοινωνήσουμε! […] Αν θέλεις μπορώ να σε μάθω να μιλάς. Θέλεις; […] Δεν θέλεις να μιλήσεις; – Παύλος
Το σκηνικό μαύρο. Λιτό. Λίγα καθίσματα. Ένας χώρος σχεδόν άδειος, έτοιμος να γεμίσει όχι με αντικείμενα αλλά με ανθρώπους, σώματα, βλέμματα και σιωπές. Και τότε εμφανίζεται ο Πάρης Θωμόπουλος. Τρυφερός, ευγενικός, αφοπλιστικά γλυκός και βαθιά επικοινωνιακός. Σε έναν κόσμο σκληρό και θορυβώδη, η παρουσία του μοιάζει με χάδι – όχι μόνο στα αυτιά, αλλά κυρίως στην ψυχή.
Και τι θέλετε να μου πείτε οτι υπάρχει ακόμα χρόνος; Οτι υπάρχει ελπίδα; – Μητέρα Μαρίας (Άντρια Ράπτη)
Ναι φυσικά και υπάρχει και χρόνος και ελπίδα! – Παύλος
Ελπίδα για τι πράγμα; – Μητέρα Μαρίας
Για να αποκτήσει ικανότητες επικοινωνίας και ίσως να μπορέσει να μπει σε μια σχολή. – Παύλος
Κατάλαβα. Θέλετε να της μάθετε να διαβάζει τα χείλη για να νομίζουν οι άλλοι οτι ακούει. – Μητέρα Μαρίας
Αυτό που θέλω είναι να της δώσω την δυνατότητα να είναι λειτουργική στον κόσμο που ζούμε και εμείς! – Παύλος
Και γιατί αυτό θεωρείτε οτι είναι κάτι τόσο σημαντικό; – Μητέρα Μαρίας
Ο ήρωάς που υποδύεται είναι ένας δάσκαλος που μιλά για τη ζωή και τη δουλειά του, για την καθημερινότητά του δίπλα σε παιδιά ενός σχολείου κωφών. Είναι εκεί κάθε στιγμή, προσπαθώντας να τους δώσει λόγο, χώρο και φωνή. Να τους στηρίξει, να τους κατανοήσει, να σταθεί δίπλα τους. Και κάπου εκεί συναντά μια νεαρή κωφή γυναίκα, που δεν μπορεί και δεν θέλει να μιλήσει. Μια γυναίκα πληγωμένη, σκληρή, απόμακρη. Την ερωτεύεται. Την κυνηγά. Εκείνη αντιστέκεται. Μέχρι που τελικά παραδίδεται κι εκείνη στο συναίσθημα, ζητώντας μόνο ένα πράγμα: να μην της ζητήσει ποτέ να μιλήσει.
Τι συνέβη την πρώτη φορά που η Μαρία προσπάθησε να μιλήσει; – Παύλος
Τι συνέβη…!; Βγήκε από το στόμα της ένας απαίσιος ήχος. Αυτό συνέβη! Όλος ο κόσμος της κορόιδευε, αυτό συνέβη! Για αυτό σταμάτησε να προσπαθεί να μιλήσει! […] Αν δεν ήξερες ότι υπάρχει πρόβλημα να νόμιζες οτι όλα ήταν… φυσιολογικά! – Μητέρα Μαρίας
Η παράσταση ξεδιπλώνεται σαν ταξίδι. Στη θάλασσα, στην εξοχή, στη ζωή. Ένα ταξίδι γεμάτο ομορφιά αλλά και σκληρότητα, διαφωνίες και συμφωνίες, συγκρούσεις και συμφιλιώσεις. Μια ιστορία αγάπης, αλλά κυρίως μια ιστορία με αγάπη.
Είσαι το πιο μυστήριο, οργισμένο και ελκυστικό πλάσμα που γνώρισα ποτέ μου… – Παύλος
Ο Πάρης Θωμόπουλος είναι εξαιρετικός. Άμεσος, αληθινός, αφοσιωμένος δεν εγκαταλείπει ούτε στιγμή τον ρόλο του Παύλου. Χρησιμοποιεί αδιάκοπα τη νοηματική γλώσσα, όχι ως σκηνικό εύρημα, αλλά ως ουσιαστικό εργαλείο επικοινωνίας, ενσωματωμένο οργανικά στη δράση. Η παρουσία του λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους που προσπαθούν – και παλεύουν – να συναντηθούν. Είναι εκεί συνεχώς και συμμετέχει υποδυόμενος με περίσσιο ταλέντο έναν άνθρωπο που όλοι θα θέλαμε να μοιάσουμε.
Φωνάζεις σε έναν άνθρωπο που δεν ακούει και ούτε καν σε κοιτάει; – Διευθυντής σχολείου (Μιχάλης Γεωργακόπουλος)
Συγκλονιστική είναι και η Ευσταθία Τσαπαρέλη. Υποδύεται τη Μαρία, μία κοπέλα που δεν θέλει να επικοινωνεί με τους ανθρώπους. Χωρίς να αρθρώσει ούτε μία λέξη με τη φωνή της, μιλά με όλο της το είναι. Με το σώμα, το πρόσωπο, το βλέμμα, τη σιωπή. Εύθραυστη και ταυτόχρονα δυναμική, κουβαλά μια βαθιά αλήθεια και ένα ανοιχτό τραύμα. Μοιάζει με πληγωμένο αγρίμι που φοβάται να εμπιστευτεί. Και όταν της ζητείται να μιλήσει… η στιγμή είναι καθηλωτική. Η φωνή της είναι μία κραυγή. Μια από τις πιο δυνατές στιγμές της παράστασης.
80% των κωφών που είναι μέχρι 35 χρονών είναι άνεργοι! Το ξέρατε αυτό; Και στο σχολείο ο μόνος κωφός στο προσωπικό είναι η Μαρία. Και δουλεύει ως καθαρίστρια! Γιατί φυσικά δεν μπορεί να σπουδάσει. Που να σπουδάσει; Δεν υπάρχει ευκαιρία στους κωφούς στα πανεπιστήμια. Όταν είσαι κωφός είσαι καταδικασμένος! Δεν μπορείς να σπουδάσεις. Δεν μπορείς ούτε καν να ζήσεις. Το κράτος μας δίνει ένα επίδομα αναπηρίας και αυτό σταματάει στα 18, γιατί υποτίθεται ότι θα δουλέψεις. Αλλά πως να δουλέψεις όταν δεν μπορείς να σπουδάσεις; Που να δουλέψεις όταν δεν ακούς; – Δημήτρης, Κωφός Μαθητής (Δημήτρης Δεληγιάννης)
Όλοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί της ομάδας, Άντρια Ράπτη, Μιχάλης Γεωργακόπουλος, Δημήτρης Δεληγιάννης, Σοφία Σίμου, στέκονται στο ίδιο υψηλό επίπεδο. Άλλοτε ως χαρακτήρες της ιστορίας και άλλοτε ως αφηγητές-διερμηνείς, χρησιμοποιούν τη νοηματική για να εξηγήσουν τη δράση και να καθοδηγήσουν τον θεατή, δημιουργώντας μια μοναδική θεατρική συνθήκη. Όλοι έχουν διδαχθεί τη νοηματική γλώσσα (από την Αρτεμησία Παντελάκη, σε συνεργασία με την Άννα Λιάκου), και η παράλληλη χρήση της με τον προφορικό λόγο ανοίγει ένα διπλό επίπεδο πρόσληψης: από τη μία, καθιστά την παράσταση προσβάσιμη σε άτομα με προβλήματα ακοής· από την άλλη, φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με ένα βαθύ ερώτημα: πώς επικοινωνούμε, όταν δεν κατανοούμε πραγματικά τον άλλον;
Άκου, έχω ξαναδεί αυτήν την ιστορία! Δεν λειτουργεί! – Διευθυντής
Την αγαπώ καταλαβαίνεις; Την αγαπώ! – Παύλος
Η Σοφία Σίμου και ο Δημήτρης Δεληγιάννης, στους ρόλους των κωφών μαθητών, είναι αριστουργηματικά υπέροχοι. Μιλούν σαν να μην ακούνε πραγματικά· σαν η φωνή τους να μην περνά από τα αυτιά, αλλά να ξεπηδά κατευθείαν από την καρδιά — σπαστή, ελαφρώς παράξενη, κι όμως απίστευτα ζεστή.
Πες το όνομα μου. Μόνο μια φορά. Σε παρακαλώ. Πες το όνομα μου. Το έχω ανάγκη. Το χρειάζομαι! – Παύλος
Η σκηνοθεσία αξιοποιεί με ευαισθησία τις εναλλαγές χώρου και χρόνου, με τη χρήση video wall και προβολών. Το σκηνικό παραμένει αφαιρετικό, σχεδόν σαν ένας μαυροπίνακας, αφήνοντας χώρο στις ερμηνείες να αναπνεύσουν. Οι ηθοποιοί κινούνται ελεύθερα, γεμίζουν τη σκηνή με την υποκριτική τους δύναμη, ενώ ακόμη και οι συγκρούσεις ανάμεσα στους δύο κόσμους αποδίδονται με λιτότητα και ουσία. Ο θεατής δεν κατακλύζεται· αντίθετα, του δίνεται χώρος να σκεφτεί, να παρατηρήσει, να αισθανθεί.
Θέλω λίγο να ξεκουράσω τα χέρια μου… – Παύλος
Η παράσταση μιλά για τη δύναμη της σιωπής, τη δύναμη της αγάπης και – πάνω απ’ όλα – τη δύναμη της επικοινωνίας. Συμπερίληψη, σεβασμός και αποδοχή δεν είναι απλώς έννοιες, αλλά βιώματα που διαπερνούν κάθε σκηνή. Είναι μια παράσταση βαθιά ανθρώπινη, που απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους και που μπορεί να την παρακολουθήσουν και άτομα με προβλήματα ακοής.
Εσύ; Θα προσλάμβανες την Μαρία να διδάξει; – Διευθυντής
Και το τέλος; Ένα γλυκό χάδι. Μάτια γεμάτα δάκρυα. Μια ανατροπή που δεν φωνάζει, αλλά ψιθυρίζει. Φεύγεις από το θέατρο κουβαλώντας την παράσταση μέσα σου – σαν μια γλυκιά νοσταλγία, σαν μια ανάμνηση που σου θυμίζει πώς οφείλουμε να αγαπάμε και να σεβόμαστε τον άλλον.
Μια παράσταση που δεν θέλεις να τελειώσει. Και που, όταν τελειώνει, σε κάνει – έστω και λίγο – καλύτερο άνθρωπο. Μία παράσταση που οφείλουμε να δούμε όλοι.
Ξέρεις τι με ενοχλεί; Ότι όλοι μας κοιτάζουν λες και είμαστε μισοί. Ακόμα και εμάς που έχουμε μάθει να μιλάμε. Όλοι μας κοιτάζουν με λύπη! Ο διευθυντής, οι δάσκαλοι, ακόμα και κάποιοι γονείς. Νομίζουν οτι ξέρουν τι χρειαζόμαστε. Μερικές φορές μας μιλάνε για περισσότερη πειθαρχεία. Για περισσότερη προσπάθεια να μιλήσουμε. Να προσαρμοστούμε στον κόσμο. Αλλά ο κόσμος δεν κάνει καμία προσπάθεια να επικοινωνήσει μαζί μας, να μας καταλάβει. Κουράστηκα να με φτιάχνουνε, να με διορθώνουν, να με τραβάνε από το χέρι και δεν ξέρω που να πάω. Αυτό το σχολείο είναι σαν κλουβί. Μας κρατάνε εδώ για να μην φαινόμαστε και μπερδευτεί η κοινωνία. Το ξέρω οτι τα βλέπεις όλα αυτά, αλλά δεν μιλάς. Γιατί δεν μιλάς; – Δημήτρης
Σε ακούω! – Παύλος
Ευτυχώς έχω και εσένα και με ακούς, γιατί όλοι οι άλλοι ακούνε μόνο ότι θέλουν. Λες και είναι κωφοί… – Δημήτρης
*Ευχαριστούμε. Ευχαριστούμε για αυτή την υπέροχη θεατρική εμπειρία. Ευχαριστούμε για τα συναισθήματα που μας χάρισε η παράσταση.
Το πρώτο πράγμα από τότε που γεννήθηκα είναι οτι όλος ο κόσμος είναι σε θέση να ακούει εκτός από εμένα και πως αυτό είναι πρόβλημα! Μετά έμαθα οτι αυτοί που μιλάνε είναι έξυπνοι, ενώ εγώ είμαι χαζή. Μετά μου είπαν οτι δεν θα είμαι μόνιμα χαζή. Μόνο προσωρινά. Για να γίνω έξυπνη όμως, έπρεπε να γίνω μια απομίμηση των ανθρώπων που από την γέννηση τους έχουν όλα όσα χρειάζεται ένας άνθρωπος για να θεωρείται πλήρης. Αυτιά που ακούνε, στόμα που μιλάει, μάτια που βλέπουνε και μυαλό που καταλαβαίνει. Αυτό που έχω να πω είναι οτι το μυαλό μου καταλαβαίνει πολλά. Η μόνη διαφορά είναι οτι τα αυτιά μου είναι τα μάτια μου. Και η φωνή μου τα χέρια μου. Και η γλώσσα μου, η ικανότητα επικοινωνίας μου είναι το ίδιο δυνατή με την δική σας γλώσσα. Και ίσως πολύ πιο δυνατή γλώσσα από την δική σας. Γιατί εγώ μπορώ να σας μεταδώσω με μια εικόνα ένα νόημα τόσο πυκνό που εσείς θα θέλατε πενήντα λέξεις για το εκφράσετε με λόγια […] Αν δεν μου επιτρέψετε να ζω σαν άτομο, σαν ένα εγώ όπως ζείτε και εσείς, δεν θα μπορέσετε να μπείτε μέσα στην σιωπή μου και να με γνωρίσετε. Και μέχρι να το κάνετε αυτό, δεν θα επιτρέψω και εγώ στον εαυτό μου να σας γνωρίσει! Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να συνδεθούμε! Να μοιραστούμε μια σχέση ακούοντες και κωφοί! – Μαρία
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία – απόδοση κειμένου: Δημοσθένης Παπαδόπουλος
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Εκμάθηση Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας: Αρτεμησία Παντελάκη, σε συνεργασία με την Άννα Λιάκου (Διερμηνέας ΕΝΓ)
Φωτογραφίες: Χάρης Γερμανίδης
Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble
Παραγωγή: Τάσος Ιορδανίδης
Παίζουν: Ευσταθία Τσαπαρέλη, Πάρης Θωμόπουλος, Άντρια Ράπτη, Μιχάλης Γεωργακόπουλος, Δημήτρης Δεληγιάννης, Σοφία Σίμου
