«Το Μεγάλο μας Τσίρκο»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» στο Θέατρο Ελληνικός Κόσμος (Αίθουσα Αντιγόνη) και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού παρουσιάζει την παράσταση «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια. Το έργο ακολουθεί με δραματικό και χιουμοριστικό τρόπο την πορεία της ελληνικής ιστορίας από την Αρχαιότητα έως τον Εμφύλιο, συνδυάζοντας αφήγηση, τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου και ζωντανή ορχήστρα επί σκηνής, δημιουργώντας ένα λαϊκό θεατρικό πανηγύρι γεμάτο συγκίνηση, χιούμορ και ιστορικές αναφορές.
Η παράσταση, πρωτοποριακή στη σύλληψη και τολμηρή στην υλοποίησή της, μετατρέπει τη σκηνή σε καθρέφτη της συλλογικής μας μνήμης, αγκαλιάζοντας όλη τη νεότερη ελληνική ιστορία με κωμωδία, τραγούδι, χορό και δυνατά συναισθήματα. Με πολυπληθή θίασο και ζωντανή ορχήστρα, το έργο μιλά στο σήμερα με τα λόγια του χθες, καλώντας τους θεατές να αναστοχαστούν για το ποιοι ήμασταν, ποιοι είμαστε και ποιοι θα μπορούσαμε να γίνουμε.
Ο Θεός Κρόνος έχει ένα θεάρεστο χούι. Μισεί τους νέους και τα παιδιά […]. Μόλις η Ρέα του γεννήσει κάποιο παιδί, το αρπάζει και το τρώει. Να έχει το κεφάλι του ήσυχο ο Θεός! Εμείς σαν αφοσιωμένοι του πιστοί ακολουθήσαμε το παράδειγμα του.Όποιος πατριώτης δεν είναι του χεριού μας, τον αρπάζουμε και τον τρώμε!
– Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει!
– Η Ελλάδα ποτέ! Οι Έλληνες όμως;
«Το Μεγάλο μας Τσίρκο»: Μια παράσταση-καθρέφτης της ελληνικής ιστορίας και συνείδησης
Τα μελανά σημεία της ελληνικής ιστορίας ξεδιπλώνονται μπροστά μας σαν ένας αδιάκοπος κύκλος. Όπως ο Κρόνος έτρωγε τα παιδιά του, έτσι και η Ελλάδα, μεταφορικά, μοιάζει συχνά να κατασπαράζει τα δικά της. Το «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» φωτίζει, μεταξύ άλλων, αυτήν ακριβώς τη διαχρονική πληγή, άλλοτε με σάτιρα και πικρό χιούμορ, άλλοτε με απόλυτη σοβαρότητα. Αρχαίοι θεοί, ήρωες, πρόσφυγες και απλοί άνθρωποι παρελαύνουν επί σκηνής, καλύπτοντας ένα τεράστιο ιστορικό τόξο: από την αρχαιότητα έως την εποχή του Πολυτεχνείου.
Ναι τόσο καλός (ο Καποδίστριας) που δεν τον άντεξε αυτή η πατρίδα και τον έφαγε, σαν την πατάτα που μόλις την έμαθε να την καλλιεργεί! […] Βλέπεις οτι ο Κρόνος έκανε πάλι την δουλειά του;
Πρόκειται για μια επιθεώρηση με σημείο αναφοράς την Ελλάδα και τους Έλληνες· ένα έργο κοινωνικού και πολιτικού σχολιασμού που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς ότι πρωτοπαρουσιάστηκε το 1973, μέσα στη στρατιωτική δικτατορία. Η ιστορία της γέννησής του είναι άρρηκτα δεμένη με τη σύγχρονη ελληνική μνήμη. Η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος ζήτησαν από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη ένα έργο – κι εκείνος τους παρέδωσε ένα κείμενο που έμελλε να γίνει σύμβολο, καθώς μέχρι σήμερα το «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» παραμένει μοναδικό παράδειγμα σύμπλευσης της τέχνης με την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα.
Στη σημερινή σκηνική εκδοχή, βλέπουμε το εσωτερικό ενός τσίρκου. Όπως δηλώνεται από την αρχή, δεν υπάρχουν ζώα — παρά μόνο δύο φίδια. Εκεί, μέσα σε αυτόν τον συμβολικό χώρο, εκτυλίσσονται όλες οι σκηνές της ελληνικής ιστορίας. Και το ερώτημα προκύπτει αβίαστα: ποιο είναι τελικά το μεγάλο μας τσίρκο; Η απάντηση είναι σαφής. Η ίδια η Ελλάδα. Πολύπαθη, διχασμένη, διαρκώς υποταγμένη σε «θηριοδαμαστές» κάθε είδους: πολιτικούς, μονάρχες, εξουσιαστές. Η μορφή αλλάζει· η ουσία παραμένει. Ο λαός υπομένει, χωρίζεται, πληρώνει — και πάλι ενώνεται, για να προχωρήσει προς τον επόμενο διοικητή, τον επόμενο δυνάστη.
Πολλές φορές η Ελλάδα κινδύνεψε από τον ίδιο της τον εαυτό. Την έχουμε στο αίμα την φαγωμάρα, την αυτοκαταστροφή…
Η Ελεονόρα Ζουγανέλη και ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος λειτουργούν ως παρουσιαστές και συνδετικοί κρίκοι, καθοδηγώντας το κοινό από εποχή σε εποχή. Είναι εξαιρετικοί τόσο στην πρόζα όσο και στο τραγούδι. Η Ζουγανέλη εκπλήσσει ευχάριστα ως ηθοποιός, ενώ ο Γκοτσόπουλος αποκαλύπτεται ως δυναμικός τραγουδιστής. Η επιλογή τους αποδεικνύεται εύστοχη, καθώς η φρεσκάδα και η αμεσότητά τους δίνουν νέα πνοή στο έργο.
– Η ιστορία μας θέλει χωρισμένους στα δύο. Οι μισοί Έλληνες μισούν τους άλλους μισούς!
– Ο Κωνσταντίνος φταίει!
– Ο Βενιζέλος φταίει! Λύσσαξε να μας βγάλει στο πόλεμο και σε τι πόλεμο μάλιστα!
Ο Γιάννης Ζουγανέλης είναι συγκλονιστικός, τόσο ως Κολοκοτρώνης όσο και ως Καραγκιόζης, ενσαρκώνοντας με δεξιοτεχνία την τραγικότητα και τη σάτιρα του ελληνικού χαρακτήρα. Ο Κώστας Τριανταφυλλίδης ξεχωρίζει ως μοναδικός ερμηνευτής, ενώ οι Κώστας Καζάκας, Άννα Μονογιού και Δημήτρης Καπετανάκος προσφέρουν σπουδαίες, πολυεπίπεδες στιγμές.
Οι Δημήτρης Γαλάνης, Μανώλης Γεραπετρίτης, Ευθύμης Γεωργόπουλος, Μιχάλης Καζάκας, Παναγιώτης Καρμάτης, Άννα Μαρία Κατσουλάκη, Βασίλης Λέμπερος, Μάρκος Ξύδης, Βασίλης Παπαδημητρίου, Τάνια Ρόκκα, Μαριάννα Τουντασάκη, Γιώργος Τσούρμας, Γιώργος Τσουρουνάκης, Ιάσονας Χρόνης και Παντελής Ψακίδης συμπληρώνουν ιδανικά το σύνολο, δημιουργώντας ένα ψηφιδωτό ρόλων και εποχών που συνθέτουν τη συλλογική μας μνήμη.
– Όλα για την Μεγάλη Ιδέα ότι η Ελλάδα θα γίνει των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων. Κολοκυθιά! Χάσαμε τότε στην Μικρά Ασία εκατοντάδες, χιλιάδες παλικάρια που σκοτώθηκαν άδικα! Δεν είχαμε λεφτά ούτε για να τα θάψουμε. Και αυτό πολλές φορές λέω: δεν υπάρχει Θεός για να πονέσει του πονεμένους αυτής της γης.
– Υπάρχει! Και είναι πιο Έλληνας από τον Έλληνα! Κρόνο τον λένε!
Η οκταμελής ορχήστρα επί σκηνής, με ζωντανή μουσική, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της παράστασης. Χωρίς αυτήν, το έργο δεν θα είχε την ίδια δύναμη και συγκινησιακή φόρτιση.
Η σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια είναι ευρηματική και πολυεπίπεδη. Αξιοποιεί ολόκληρη τη σκηνή και όλα τα μέσα, φτάνοντας ακόμη και στη χρήση θεάτρου σκιών, με τρόπο ουσιαστικό. Το σκηνικό της Μαρία Φιλίππου είναι εξαιρετικό, τόσο στον βασικό χώρο του τσίρκου όσο και στα επιμέρους σκηνικά που εμφανίζονται και αποσύρονται με ακρίβεια. Τα κοστούμια του Νίκου Χαρλαύτη αποτυπώνουν εύστοχα τη διττή ταυτότητα της Ελλάδας: μισά ευρωπαϊκά, μισά παραδοσιακά — τζιν με φουστανέλα, φράκο με βράκα— δημιουργώντας εικόνες γεμάτες συμβολισμό.
Όλοι μαζί μωρέ Έλληνες! Αυτοί πάνε να μας χωρίσουνε! Αυτοί δεν ήρθαν εδώ να μας διοικήσουνε με τη δικαιοσύνη, αλλά με την διχόνοια. Μαζί μωρέ διώξαμε τον εχθρό και τώρα θέλουνε να είμαστε οχτροί μεταξύ μας. Αυτοί όταν μας βοήθησαν να ελευθερωθούμε, άλλα είχανε στο νου τους. Μας δώσανε όπλα να ελευθερωθούμε και τώρα που ελευθερωθήκαμε δεν μας θέλουν ελεύθερους. Ελεύθερους μας φοβούνται πατριώτες. Τι έχουν στο νου τους να μας κάνουνε και μας φοβούνται τόσο αδέρφια;
Θα γελάσετε, θα συγκινηθείτε, θα θυμηθείτε ιστορίες που μοιάζουν επικίνδυνα οικείες. Με αναφορές στη σύγχρονη επικαιρότητα, το έργο γίνεται ξανά σημερινό. Όπως τότε, έτσι και τώρα, το «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» αποδεικνύει πως η τέχνη, όταν είναι ειλικρινής, δεν γερνά. Και κάπου εκεί, ο ίδιος ο Καμπανέλλης μοιάζει να χαμογελά, βλέποντας πως το έργο του εξακολουθεί να μιλά με την ίδια δύναμη, πενήντα χρόνια μετά.
Και εδώ το έργο μας τελειώνει. Έργο παλιό, αλλά όχι για εμάς ξεπερασμένο. Όμως δεν θα σας αφήσουμε να φύγετε πικραμένοι. Και όχι γιατί θέλουμε να σας κάνουμε το χατίρι αλλά γιατί έτσι συμβαίνει και στην ζωή μας. Πάει να πει στον τόπο μας, που είναι ένα τσίρκο! Οι ρίζες μας είναι βαθιές, το χώμα δικό μας. Κόβω. Κόβεις. Κόβει. Κόβουμε. Κόβετε. Κόβουν τον κορμό μας, τα κλαδιά μας. Όμως το χώμα ξανά φουσκώνει. Μια πράσινη φωνή ξαναβγαίνει στο καμένο δάσος και φωνάζει «Είμαι εδώ! Υπάρχω ακόμα!»… – Ελεονόρα Ζουγανέλη
Καταπιαστήκαμε με κάτι δύσκολο! Καλέσαμε την τρέλα για βοηθό αλλιώς δεν θα τα βγάζαμε πέρα. Τρέμαμε με αυτό που αγγίζαμε. Να σας πούμε την αλήθεια, ακόμα τρέμουμε. Όμως αυτό που θέλαμε ήταν να έρθετε εδώ, αλλά να μην φύγετε αδιάφοροι… – Δημήτρης Γκοτσόπουλος
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία: Πέτρος Ζούλιας
Σκηνικά: Μαρία Φιλίππου
Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης
Μουσική Διδασκαλία: Νεοκλής Νεοφυτίδης
Χορογραφίες: Φώτης Διαμαντόπουλος
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Βίντεο: Κάρολος Πορφύρης
Φωτογραφίες: Γιώργος Καλφαμανώλης
Φροντιστήριο: Κατερίνα Σβορώνου
Σύμβουλος Θεάτρου Σκιών: Τάσος Κώνστας
Γραφιστική Επιμέλεια: Πέτρος Παράσχης
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαριάννα Τουντασάκη
οηθός β’ σκηνοθέτη: Μάρκος Ξύδης
Βοηθός σκηνογράφου: Νεκταρία Ηλιάκη
Βοηθός σχεδιασμού φωτισμού: Ισμήνη Σταρίδα
Διαχείριση Social Media: Renegade Media
Πρωταγωνιστούν: Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Δημήτρης Γκοτσόπουλος και ο Γιάννης Ζουγανέλης
Παίζουν: Κώστας Καζάκας, Άννα Μονογιού, Δημήτρης Καπετανάκος
Τραγούδι: Κώστας Τριανταφυλλίδης και όλος ο θίασος
Εμφανίζονται (με αλφαβητική σειρά): Δημήτρης Γαλάνης, Μανώλης Γεραπετρίτης, Ευθύμης Γεωργόπουλος, Μιχάλης Καζάκας, Παναγιώτης Καρμάτης, Άννα Μαρία Κατσουλάκη, Βασίλης Λέμπερος, Μάρκος Ξύδης, Βασίλης Παπαδημητρίου, Τάνια Ρόκκα, Μαριάννα Τουντασάκη, Γιώργος Τσούρμας, Γιώργος Τσουρουνάκης, Ιάσονας Χρόνης, Παντελής Ψακίδης
ΟΡΧΗΣΤΡΑ: Πνευστά: Βαχάν Γκαλστιάν
Πλήκτρα: Αλέξανδρος Δημόπουλος
Ακορντεόν: Δημήτρης Κούστας
Βιολί: Νίκος Μήλας
Τύμπανα: Γιώργος Πουλιάσης
Μπουζούκι: Δημήτρης Σαββαΐδης
Κιθάρα: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης
Μπάσο: Χάρης Χαραλάμπους
