«ΤΟΜ …. ΦΩΣ ΕΑΥΤΟΝ»: Κριτική Παράστασης
✒️Γράφει: Σωτήρης Σουλούκος
Παρακολουθήσαμε την πρεμιέρα της παράστασης «ΤΟΜ …. ΦΩΣ ΕΑΥΤΟΝ» στο Θέατρο Από Κοινού και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.
Η παράσταση «ΤΟΜ… ΦΩΣ ΕΑΥΤΟΝ» είναι μια σύγχρονη θεατρική εμπειρία εσωτερικής αναζήτησης, όπου οι ήρωες λειτουργούν ως ζωντανές εξομολογήσεις, μετατρέποντας το προσωπικό τραύμα σε δημιουργία, επίγνωση και λύτρωση. Μέσα από μια βιωματική και θεραπευτική σκηνοθετική προσέγγιση της Αννίτα Καγκάλου, η παράσταση βασίζεται σε αυτοσχεδιασμούς και βαθιά προσωπική έρευνα, δημιουργώντας έναν σκηνικό χώρο συνάντησης όπου μνήμες, φόβοι και ανεκπλήρωτες επιθυμίες μετασχηματίζονται σε πράξη. Δεν είναι απλώς ένα έργο, αλλά μια εμπειρία που λειτουργεί σαν καθρέφτης, υπενθυμίζοντας πως η αλλαγή και η λύτρωση ξεκινούν από μέσα μας.
Δεν γεννήθηκα για να μείνω, μα δεν έφυγα ποτέ! Έζησα τη ζωή μου σαν να την παρακολουθώ πίσω από γυαλί. Και αυτό και τώρα μιλάω έτσι. Όχι σαν άνθρωπος, σαν ανάμνηση. Αυτό που θα δείτε δεν είναι ακριβώς η αλήθεια. Είναι ό,τι έμεινε από αυτήν. Μισή ποίηση, μισό τραύμα!– Τομ (Δημήτρης Κίκλης)
Δεν υπάρχει μπροστά! Μόνο πίσω! – Μάνα (Δέσποινα Φουστάνου)
Μικρός έγραφα γράμματα στην μαμά μου. Ένα για κάθε ημέρα που δεν επέστρεφε!– Τομ (Δημήτρης Κίκλης)
Μισώ την σιωπή, τη λέξη «πρέπει» και τους ανθρώπους που δεν γελούν! – Νάταλι (Στέλλα Κοσμοπούλου)
Τόμ; Θα γυρίσεις έτσι; Όταν όλα ησυχάσουν; – Λόρα (Χριστίνα Σγούρδα)
«ΤΟΜ …. ΦΩΣ ΕΑΥΤΟΝ»: Μια βαθιά ανθρώπινη διαδρομή μέσα στη μνήμη, το τραύμα και την ανάγκη του ανθρώπου να στραφεί, έστω και διστακτικά, προς το φως!
Τέσσερις άνθρωποι στέκονται στη ρωγμή του χρόνου. Άλλοτε μιλούν ξεχωριστά, άλλοτε όλοι μαζί. Λένε όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ ή όσα ειπώθηκαν αλλά δεν ακούστηκαν. Η μνήμη εδώ δεν είναι γραμμική. Είναι θραύσματα. Είναι σκιές που επιμένουν.
Ένας άνθρωπος εμφανίζεται και μας μιλά για το παρελθόν. «Μια φορά κι έναν καιρό. Όχι σε ένα σπίτι. Σε διαμέρισμα». Έτσι ξεκινά η εξομολόγηση του Τομ. Μας συστήνει την οικογένειά του: τη Λόρα, τη μητέρα του και τον ίδιο – τον ποιητή που εργαζόταν σε αποθήκη. Τρεις άνθρωποι δυστυχισμένοι, μόνοι, ο καθένας εγκλωβισμένος στα δικά του τραύματα.
Ονειροπόλος! – Μάνα
Ήσουν πάντα φασαρία Τομ! Αλλά εμένα μου άρεσε γιατί δεν έβγαζε ήχο… – Λόρα
Δεν ήθελα να σε αφήσω μόνη Λόρα, αλλά εκείνο το σπίτι δεν είχε τοίχους, είχε μόνο καθρέπτες! – Τομ
Ο Τομ προειδοποιεί: «Αυτό που θα δείτε δεν είναι η αλήθεια, είναι ό,τι έμεινε από αυτήν…». Και πράγματι, η παράσταση κινείται μέσα στις σκιές του παρελθόντος. Ο Τομ έφυγε, όμως όλα είναι ακόμη εκεί. Μέσα του. Δίπλα του. Τον πονάνε. Τον λυγίζουν. Όταν κουβαλάς τον πόνο μέσα σου, δεν εξαφανίζεται. Η πληγή μένει ανοιχτή. Πονάει πάντα.
Κάθε μέρα εδώ είναι και μια ερώτηση! Μπορώ να υπάρξω; Χωρίς σκιές, χωρίς φαντάσματα, χωρίς αναδρομές; Μόνο να υπάρξω! – Τομ
Οι προσπάθειές του να επιβιώσει, να βρει δουλειά, να γίνει συγγραφέας, μοιάζουν με μάχη απέναντι σε δύο μορφές που σκοτεινιάζουν τη ζωή του. Κι όμως, έρχονται και δύο άλλες μορφές που τη φωτίζουν.
Το ξέρα οτι θα έρθετε απόψε! Πάντα έρχεστε! Πάντα όταν θέλω να φύγω μπροστά! – Τομ
Δεν υπάρχει μπροστά Τομ, μόνο πίσω! Το αίμα σου είναι γεμάτο λάθη. Σαν του πατέρα σου, σαν το δικό μου! Μόνο που εγώ δεν έφυγα ποτέ! – Μάνα
Για αυτό ήσουν θυμωμένη μαμά! Όχι γιατί έφυγε εκείνος, αλλά γιατί εσύ έμεινες πίσω! – Τομ
Η μητέρα του δυστυχισμένη, εγκλωβισμένη, απαιτητική και ασφυκτική. Ζει μέσα στην ανάμνηση ενός παρελθόντος που εξιδανικεύει. Αναπολεί μια εποχή που όλα ήταν «αλλιώς». Μα το παρόν δεν συγχωρεί τις αυταπάτες.
Η Λόρα εύθραυστη σαν τον γυάλινο κόσμο της. Γλυκιά, εσωστρεφής, πληγωμένη. Τόσο πειστική, που στιγμές νόμιζες πως όντως είχε πρόβλημα στο πόδι της. Η ευαλωτότητά της γίνεται σχεδόν σωματική εμπειρία για τον θεατή.
Πόσο μας πληγώνουν όσα έγιναν; Όσα πέρασαν, αλλά επιμένουν σαν φαντάσματα; Η παράσταση θέτει το ερώτημα χωρίς διδακτισμό. Μόνο με αλήθεια.
Και τότε μπαίνουν δύο άνθρωποι στη ζωή του Τομ. Μία φίλη και ένας έρωτας. Η Νάταλι. Αισιόδοξη, φωτεινή, σχεδόν η φωνή της ελπίδας μέσα του. Του απλώνει το χέρι για ένα ταξίδι προς το φως. Δεν τον σώζει· του θυμίζει ότι μπορεί να σωθεί.
Το παράξενο ενώνει τους ανθρώπους! – Νάταλι
Μην ανησυχείς! Εγώ θα σου δείξω τη ζωή που φοβήθηκες να ζήσεις. Με αισιοδοξία, με γέλιο, με χορό, με τραγούδι, με όλα! Το μόνο που χρειάζεται είναι να είσαι εδώ! – Νάταλι
Τομ, σταμάτα να πονάς σωστά και ξεκίνα να ζεις λάθος. Θα γράψεις καλύτερα έτσι! – Νάταλι
Και ο Ρόμπι. Γλυκός, φωτεινός, τρυφερός και ταυτόχρονα φοβισμένος. Ένας άνδρας που κουβαλά το δικό του τραύμα εγκατάλειψης. Ο Τομ εγκαταλείφθηκε από τον πατέρα του· ο Ρόμπι από τη μητέρα του. Δύο πληγές που αναγνωρίζονται. Δύο άνθρωποι που βλέπουν ο ένας τον άλλον πέρα από τον φόβο. Ο Ρόμπι φέρνει φως. Και μαζί του την πιθανότητα να ζήσει ο Τομ αλλιώς.
Τομ, δεν ξέρω τι ήταν όλο αυτό, αλλά χαίρομαι που ήμουν κομμάτι του. – Ρόμπερτ/Ρόμπι (Βαγγέλης Κρανιώτης).
Ήσουν ανάσα. – Τομ
Αυτό αρκεί! – Ρόμπι.
Η παράσταση λειτουργεί σαν ένας διακριτικός φόρος τιμής στον Tennessee Williams και σε όλους εκείνους τους καλλιτέχνες – και ανθρώπους – που πάλεψαν με τα φαντάσματά τους. «Ο χρόνος είναι το μακρύτερο διάστημα που χωρίζει δύο τόπους». Και όμως, όσο μακρύς κι αν είναι, μπορεί να διασχιστεί.
«Ίσως σε άλλη γλώσσα, σε άλλη χώρα, σε άλλη εποχή να ήταν αλλιώς. Όμως εδώ ο χρόνος δεν ήταν για εμάς, ποιητή μου!» Ποιητή μου, έτσι με έλεγες. Θυμάσαι; Ο χρόνος… – Τομ
Ο Τομ τόλμησε. Άφησε το comfort zone του. Άφησε ό,τι τον κρατούσε πίσω. Προχώρησε. Τα φαντάσματα δεν εξαφανίστηκαν – αλλά εκείνος κινήθηκε μπροστά.
Ήσουν η ανάσα που δεν ήξερα οτι κρατούσα! Κι όμως, μετά έγινες η σιωπή που δεν ήξερα πως να αντέξω! – Τομ
«ΤΟΜ …. ΦΩΣ ΕΑΥΤΟΝ»: Πέντε ερμηνείες που ξεχωρίζουν!
Ήθελα να νιώσω κάτι, έστω και αν ήταν αηδία! – Τομ
Ο Δημήτρης Κίκλης ως Τομ αποδίδει έναν ήρωα εσωτερικό και βαθιά σκεπτόμενο, με μια θλίψη που δεν γίνεται ποτέ επιδεικτική αλλά παραμένει σιωπηλή και ουσιαστική. Κινείται με μέτρο, αφήνοντας τις παύσεις και τα βλέμματα να μιλήσουν όσο και οι λέξεις του, και χτίζει έναν άνθρωπο που παλεύει ανάμεσα στην ανάγκη να φύγει και στην ενοχή που τον κρατά πίσω. Η ερμηνεία του δεν ζητά τη συγκίνηση· την προκαλεί μέσα από την αλήθεια της, αποκαλύπτοντας έναν Τομ ευάλωτο, διχασμένο και απόλυτα ανθρώπινο.
«Πάντα θα γυρίζω όταν θα πονάς. Γιατί μόνο τότε με θυμάσαι», Έλιοτ. Έλιοτ! Σε θυμάμαι! Σε θυμάμαι πριν ακόμα σε γνωρίσω. Ήσουν αυτό που περίμενα χωρίς να ξέρω καν τι περιμένω! – Τομ
Η Στέλλα Κοσμοπούλου αποτελεί στην παράσταση μια παρουσία φωτεινή και βαθιά γοητευτική. Αποπνέει τρυφερότητα και ρομαντισμό, ενώ η ζεστασιά και η αμεσότητά της δημιουργούν αμέσως μια αίσθηση οικειότητας. Η αύρα της είναι γεμάτη αισιοδοξία και χαρά· η έκφρασή της, η χροιά της φωνής της και ο τρόπος που μιλά και κινείται γεννούν αυθόρμητα το χαμόγελο. Φέρει επάνω της όλο το χρώμα και το φως που φαίνεται να λείπουν από τον Τομ. Ταυτόχρονα, η γοητεία και η ομορφιά της δεν είναι επιφανειακές· αναδύονται φυσικά, συμπληρώνοντας μια παρουσία που μένει στη μνήμη.
Έφτιαχνα φανταστικούς φίλους, για να έχω να ακουμπήσω κάπου την καρδιά μου! Κάποια στιγμή, είδα τον εαυτό απέξω και είδα οτι υπάρχουν και άλλου άνθρωποι σαν εμένα. Και δεν μου άρεσε καθόλου αυτό που είδα. Τότε ξύπνησα! Τότε είπα, «Νάταλι έχεις μια ζωή. Μια! Ζήσε!» Δεν ήθελα να πονάω για κανένα και για τίποτα! […] Και τώρα είμαι εδώ. Για να μην πονάς και εσύ, για κανέναν και για τίποτα. Γιατί είσαι φως Τόμ! – Νάταλι
Ο Βαγγέλης Κρανιώτης ως Ρόμπι φέρνει στη σκηνή μια σπάνια τρυφερότητα, χωρίς ίχνος υπερβολής. Είναι επικοινωνιακός με έναν φυσικό τρόπο, σαν να απλώνει το χέρι του όχι μόνο στον Τομ αλλά και στον θεατή. Η ευαισθησία του δεν είναι αδυναμία· είναι δύναμη. Κάτω από το φωτεινό του χαμόγελο διακρίνεται ο φόβος, το τραύμα, η ανάγκη να αγαπηθεί και να ανήκει. Δημιουργεί έναν χαρακτήρα ζεστό και αληθινό, που γίνεται το φως μέσα στη σκοτεινή διαδρομή του Τομ.
Η Χριστίνα Σγούρδα ως Λόρα αποδίδει με λεπτότητα και εσωτερικότητα την εύθραυστη φύση του ρόλου. Δεν «παίζει» την αδυναμία — τη ζει. Κάθε της κίνηση είναι συγκρατημένη, κάθε βλέμμα κουβαλά μια σιωπηλή αγωνία. Η Λόρα της είναι γλυκιά αλλά όχι αφελής, πληγωμένη αλλά όχι παθητική. Η ευαλωτότητά της γίνεται σχεδόν απτή, σαν τον γυάλινο κόσμο που προστατεύει και που ανά πάσα στιγμή μπορεί να ραγίσει.
Δεν μπορώ. Δεν μπορώ χωρίς εσένα να με κρατάς. Μαζί! όπως τότε που η μαμά κοιμότανε και εσύ με άφηνες να χορεύω μέσα στο μισοσκόταδο! Στο σαλόνι, ξυπόλητη. Μου έλεγες «Μην φοβάσαι Λόρα, εγώ είμαι εδώ!» Και τώρα άνοιξες την πόρτα και έφυγες! […] Πίστεψα πως θα γυρίσεις! Σήμερα έλεγα! Σήμερα θα ανοίξει η πόρτα. Σήμερα θα έρθεις και θα μου πεις «Εδώ είμαι Λόρα! Δεν σε ξέχασα!» Όμως δεν το είπες, έφυγες… – Λόρα
Η Δέσποινα Φουστάνου ως Μητέρα δίνει μια ερμηνεία γεμάτη ένταση και βάθος. Δεν παρουσιάζει μια μονοδιάστατη, αυταρχική φιγούρα, αλλά μια γυναίκα που έχει αποτύχει να συμφιλιωθεί με το παρόν και ζει εγκλωβισμένη σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν. Η πίκρα της ξεχειλίζει πίσω από τις απαιτήσεις της, και η αγάπη της ασφυκτική. Μέσα από τη δική της παρουσία αναδεικνύεται ολόκληρη η τραγικότητα μιας γενιάς που έμεινε να περιμένει κάτι που δεν ήρθε ποτέ.
Τομ, γλυκιέ μου! Γύρνα σπίτι! Σου έχω φτιάξει κοτόπιτα! Μην με αφήνεις! – Μάνα
Εξαιρετικές μουσικές επενδύσεις. Από τις πρώτες νότες καταλαβαίνεις πως δεν πρόκειται απλώς για μια αφήγηση, αλλά για μια βιωματική διαδρομή. Η μουσική δεν συνοδεύει απλώς τις σκηνές· τις διαπερνά, τις φωτίζει, τις βαθαίνει.
Το «Τομ… φως εαυτόν» είναι ένα κείμενο – και μια παράσταση – αισιόδοξη. Για τη ζωή. Για τον έρωτα. Για τις επιλογές μας. Για το θάρρος να στραφούμε προς το φως, ακόμη κι όταν κουβαλάμε μέσα μας σκοτάδι.
Κανένας δρόμος που κοιτάζει προς το φως δεν είναι εχθρός. Κάπου θα βγάλει, όπως αναφέρει και η Ευρυδίκη στο τραγούδι της «Κάπου θα βγάλει».
Γιατί τελικά, όσο κι αν μας βαραίνουν τα φαντάσματα του παρελθόντος, η μεγαλύτερη πράξη γενναιότητας είναι να προχωρήσουμε – κρατώντας το σκοτάδι μέσα μας, αλλά επιλέγοντας το φως.
Εγώ σε κρατούσα, Έλιοτ! Σε έκανα σύμβολο της πληγής μου για χρόνια! Όμως τώρα ήρθε η ώρα να φύγεις! Όλοι σας! Δεν είστε πια τα φαντάσματα μου, είστε η ιστορία μου. Και οι ιστορίες δεν μπορούν να σε σκοτώσουν, αρκεί να σταματήσεις να τρέχεις από αυτές. Ότι γράφτηκε, γράφτηκε. Δεν θα σβήσει ποτέ. Αλλά δεν μπορεί να με σκοτώσει πια. – Τομ
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: ΕΔΩ
Αυτή η κριτική στοχεύει να προβάλει τις κεντρικές αρετές της παράστασης και να ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βιώσουν την εμπειρία από κοντά καθώς και να δείξει τις αδυναμίες αυτής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία – Δραματουργική επεξεργασία – Διδασκαλία ρόλων: Αννίτα Καγκάλου
Κείμενο – Μουσική: Δημήτρης Κίκλης
Ερμηνεύουν: Δημήτρης Κίκλης, Στέλλα Κοσμοπούλου, Βαγγέλης Κρανιώτης, Χριστίνα Σγούρδα, Δέσποινα Φουστάνου
Βοηθός σκηνοθέτη: Δήμητρα Λαγκαδινού
Σκηνογραφία: Στέλιος Κωστάκης
Ενδυματολογία: Ελένη Αμυρά
Φωτογραφίες και Κάμερα: Στάθης Σταθάρας
Επιμέλεια trailer: Θάνος Αγγέλης
